Stolperstein dedicated to Pablo Agraz Alonso

Stolperstein poświęcony Pablo Agrazowi Alonso to jeden z tzw. „kamieni pamięci" wmurowanych w chodnik Madrytu, przy Calle de José Antonio Armona 4. To niewielka, mosiężna płytka, która przypomina o losie hiszpańskiego republikanina deportowanego przez Niemców do obozu koncentracyjnego podczas II wojny światowej.

Kim był Pablo Agraz Alonso?

Pablo Agraz Alonso urodził się 17 maja 1908 roku w Salamance. Jak tysiące hiszpańskich republikanów, po klęsce Republiki w wojnie domowej znalazł się na emigracji we Francji. 4 czerwca 1940 roku, w miejscowości Bray-Dunes, został schwytany przez wojska niemieckie. Trafił do transportu deportacyjnego i 9 sierpnia 1940 roku dotarł do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii jako więzień numer 3662 – jeden z uczestników drugiego konwoju hiszpańskich republikanów wysłanych do tego obozu.

Kolejne lata to kilka etapów niewolniczej pracy: kamieniołom granitu w Mauthausen, podobóz Gusen (fabryka amunicji), ponowny pobyt w obozie głównym, a od listopada 1943 do maja 1945 roku – kommando zewnętrzne Ebensee, gdzie więźniowie budowali podziemne tunele dla produkcji pocisków V-1 i V-2. Agraz przeżył obóz i został wyzwolony przez wojska amerykańskie 6 maja 1945 roku. Zamieszkał następnie w Paryżu, gdzie zmarł 21 marca 1963 roku, w wieku 54 lat, w wyniku powikłań zdrowotnych po latach spędzonych w obozach. Pochowano go na cmentarzu Bagneux pod Paryżem.

Co zobaczysz na miejscu?

Stolperstein to niewielka, kwadratowa kostka brukowa o wymiarach około 10 na 10 centymetrów, z mosiężną płytą na wierzchu. Wygrawerowany napis podaje imię i nazwisko upamiętnianej osoby, datę urodzenia, datę deportacji oraz miejsce i (jeśli znane) datę śmierci. Kamień wmurowany jest w chodnik przed budynkiem związanym z ostatnim wybranym miejscem zamieszkania danej osoby przed deportacją – to element ogólnoeuropejskiego projektu artysty Guntera Demniga, obecnego w setkach miast, także w Madrycie.

Jak dotrzeć?

Kamień znajduje się przy Calle de José Antonio Armona 4, w centralnej części Madrytu, w pobliżu innych podobnych upamiętnień rozsianych po ulicach dzielnicy. Dojazd najwygodniej metrem do najbliższej stacji linii obsługującej centrum miasta, a stamtąd kilka minut pieszo. Miejsce jest ogólnodostępne przez cały czas, ponieważ znajduje się na chodniku publicznej ulicy.

Kiedy przyjechać?

Odwiedziny nie są ograniczone porą roku ani godzinami otwarcia – kamień można obejrzeć o każdej porze dnia. Warto jednak zaplanować wizytę w ciągu dnia, kiedy światło ułatwia odczytanie grawerowanego napisu na mosiężnej płycie. Dla osób zainteresowanych historią deportacji hiszpańskich republikanów dobrym momentem jest 27 stycznia – Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, kiedy w Madrycie i innych miastach odbywają się dodatkowe wydarzenia upamiętniające.

Najczęstsze pytania

Czym jest Stolperstein? To mosiężna kostka brukowa wmurowywana w chodnik w miejscu ostatniego znanego adresu ofiary nazizmu, w ramach ogólnoeuropejskiego projektu upamiętniającego zapoczątkowanego przez niemieckiego artystę Guntera Demniga.

Dlaczego kamień Pabla Agraza Alonso znajduje się w Madrycie? Madryt był miastem, z którym związani byli hiszpańscy republikanie i ich potomkowie, dlatego lokalne inicjatywy pamięci umieszczają tu kamienie upamiętniające ofiary deportacji, nawet jeśli same wydarzenia rozgrywały się poza Hiszpanią.

Czy trzeba płacić za wstęp? Nie – kamień znajduje się na ogólnodostępnym chodniku i można go zobaczyć bezpłatnie, o dowolnej porze.

Czy w pobliżu są inne stolpersteiny? Tak, w Madrycie wmurowano kilkadziesiąt takich kamieni upamiętniających ofiary deportacji, często skupionych w kilku dzielnicach centrum miasta – warto zaplanować krótki spacer szlakiem pamięci.