Stolperstein dedicated to František Skorkovský

Stolperstein poświęcony Františkowi Skorkovskému to mosiężny „kamień pamięci" osadzony w chodniku przy ulicy Běhounská w Brnie. Upamiętnia młodego prawnika i działacza studenckiego, który został stracony przez niemieckie władze okupacyjne 17 listopada 1939 roku — w dniu, który stał się jednym z najczarniejszych symboli nazistowskiego terroru wobec czeskiego środowiska akademickiego.

Kim był František Skorkovský?

František Skorkovský urodził się w 1909 roku. Był prawnikiem i aktywnym działaczem studenckim, związanym z czeskim ruchem akademickim w okresie przed wybuchem drugiej wojny światowej i w pierwszych miesiącach okupacji niemieckiej. Pełnił funkcję przewodniczącego jednej z organizacji zrzeszających czechosłowackich studentów prawa, co czyniło go rozpoznawalną postacią wśród młodzieży akademickiej sprzeciwiającej się narastającym represjom okupanta.

Co doprowadziło do jego śmierci?

Jesienią 1939 roku, po zajęciu Czech i Moraw przez III Rzeszę, doszło do fali studenckich protestów przeciwko okupacji. Ich bezpośrednim impulsem był pogrzeb Jana Opletala — studenta medycyny śmiertelnie postrzelonego podczas demonstracji, zmarłego z odniesionych ran. Pogrzeb 15 listopada 1939 roku przerodził się w kolejną antyniemiecką manifestację. W odwecie władze okupacyjne zarządziły w nocy z 16 na 17 listopada 1939 roku masowe aresztowania studentów, zamknięcie wszystkich czeskich szkół wyższych oraz egzekucję dziewięciu przywódców ruchu studenckiego bez sądu. František Skorkovský był jednym z nich — został rozstrzelany w koszarach w Pradze-Ruzyni w godzinach porannych 17 listopada 1939 roku. Tysiące studentów trafiło wówczas do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Data 17 listopada jest dziś obchodzona jako Międzynarodowy Dzień Studenta właśnie w związku z tymi wydarzeniami.

Czym jest Stolperstein?

Stolpersteine, czyli „kamienie potknięcia", to międzynarodowy projekt niemieckiego artysty Guntera Demniga, realizowany od początku lat 90. XX wieku. Niewielkie kostki brukowe z mosiężną płytką układa się w chodnikach przed ostatnim znanym, dobrowolnie wybranym miejscem zamieszkania lub pracy ofiar prześladowań nazistowskich. Na każdej płytce wygrawerowane są imię i nazwisko, rok urodzenia oraz krótka informacja o losie danej osoby. To dziś największy rozproszony pomnik na świecie, obejmujący dziesiątki tysięcy kamieni w miastach całej Europy, w tym w Brnie.

Gdzie dokładnie znajduje się ten kamień?

Kamień poświęcony Františkowi Skorkovskému znajduje się w chodniku przy ulicy Běhounská w centrum Brna. Běhounská to jedna z głównych ulic historycznego centrum miasta, łącząca się z placem Svobody, dzięki czemu kamień można łatwo odwiedzić przy okazji zwykłego spaceru po śródmieściu.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam kamień jest niewielki — to standardowa kostka brukowa o boku około 10 centymetrów, wtopiona w powierzchnię chodnika na równi z otaczającymi płytami. Jego mosiężna, lekko wypukła powierzchnia nosi wygrawerowany napis z imieniem i nazwiskiem, rokiem urodzenia oraz informacją o egzekucji w 1939 roku. Miejsce nie ma żadnej dodatkowej infrastruktury turystycznej: nie ma tablicy informacyjnej ani wydzielonego punktu widokowego — spotkanie z historią następuje dosłownie pod stopami przechodnia, na ruchliwej ulicy handlowej.

Kiedy najlepiej się tam wybrać?

Kamień można oglądać przez cały rok, o każdej porze dnia, ponieważ znajduje się na ogólnodostępnym chodniku. Najlepsze warunki do zrobienia czytelnego zdjęcia grawerowanej płytki panują w pochmurny dzień lub wcześnie rano, gdy ruch pieszy na Běhounskiej jest mniejszy, a światło nie odbija się ostro od mosiężnej powierzchni.

Najczęstsze pytania

Kim był František Skorkovský? Był czeskim prawnikiem i działaczem studenckim, straconym przez niemieckie władze okupacyjne 17 listopada 1939 roku w koszarach w Pradze-Ruzyni, w ramach odwetu za studenckie protesty przeciwko okupacji.

Dlaczego został stracony? Był jednym z dziewięciu przywódców czeskiego ruchu studenckiego rozstrzelanych bez sądu po tym, jak pogrzeb studenta Jana Opletala przerodził się w antyniemiecką manifestację, a władze okupacyjne zdecydowały się na brutalny odwet, zamykając też wszystkie czeskie szkoły wyższe.

Czy wstęp jest płatny? Nie, kamień znajduje się na ogólnodostępnym chodniku przy ulicy Běhounská i można go odwiedzić bezpłatnie o dowolnej porze.

Czy w Brnie są inne Stolpersteine? Tak, w Brnie ułożono ich wiele, upamiętniających mieszkańców miasta prześladowanych i zamordowanych przez reżim nazistowski, w tym ofiary Holokaustu oraz osoby stracone za działalność w ruchu oporu.