Stolperstein dedicated to Emma Herzogová

Stolperstein poświęcony Emmie Herzogovej to mosiężny „kamień pamięci" wmurowany w chodnik przy ulicy Orlí 7 w Brnie. Upamiętnia kobietę deportowaną i zamordowaną w czasie Holokaustu, a jego lakoniczna inskrypcja — imię, nazwisko, daty i miejsce śmierci — jest jedynym śladem po niej w przestrzeni miasta.

Kim była Emma Herzogová?

Emma Herzogová, z domu Teller, urodziła się 13 listopada 1884 roku. Razem z mężem Leopoldem Herzogiem mieszkała w Brnie przy ulicy Orlí 7 — to właśnie ten adres widnieje jako jej ostatnie miejsce zamieszkania przed deportacją. 2 grudnia 1941 roku została wywieziona z Brna transportem oznaczonym symbolem G-489 do getta w Terezínie. Zginęła tam 15 lipca 1944 roku.

Dlaczego kamień stoi akurat w tym miejscu?

Stolpersteine układa się zawsze przed ostatnim dobrowolnie wybranym miejscem zamieszkania ofiary — w tym przypadku przed kamienicą przy Orlí 7, gdzie Emma Herzogová mieszkała do chwili deportacji. Kamień wmurowano 17 września 2014 roku, w ramach jednej z brneńskich akcji upamiętniania ofiar okupacji, podczas której tego dnia w mieście położono łącznie osiemnaście takich kamieni. Fundatorem upamiętnienia Emmy i jej męża był Boris Barak Selinger.

Jaki związek ma ten kamień z sąsiednim Stolpersteinem?

Tuż obok, w tym samym chodniku pod numerem Orlí 7, znajduje się drugi kamień — poświęcony Leopoldowi Herzogowi, mężowi Emmy. Leopold urodził się 26 maja 1876 roku w Nieder-Saulheim w Niemczech. Podobnie jak żona, 2 grudnia 1941 roku został deportowany z Brna do Terezína, tym razem transportem G-488. Zmarł tam 12 marca 1943 roku. Oba kamienie umieszczono tego samego dnia, co sprawia, że para małżeńska jest upamiętniona wspólnie, dokładnie w miejscu, gdzie przed wojną dzielili dom.

Czym w ogóle jest Stolperstein?

Stolpersteine („kamienie potknięcia") to ogólnoeuropejski projekt artystyczny zapoczątkowany przez niemieckiego artystę Guntera Demniga. Małe kostki brukowe z mosiężną płytką umieszcza się w chodnikach przed budynkami, w których ofiary nazizmu — Żydzi, Romowie, osoby prześladowane politycznie czy z powodu niepełnosprawności — mieszkały, zanim zostały deportowane, zamordowane lub zmuszone do emigracji bądź samobójstwa. Brno jest jednym z czeskich miast, w których takich kamieni jest już kilkadziesiąt, rozsianych po centrum i dawnej żydowskiej dzielnicy.

Co warto wiedzieć, planując odwiedziny?

Kamień znajduje się w chodniku na ulicy Orlí, jednej z głównych ulic brneńskiego centrum, blisko placu Svobody i skrzyżowania z ulicą Masarykova — czyli w miejscu, które i tak znajdzie się na trasie zwiedzania historycznego śródmieścia. Odwiedzenie kamienia nie wymaga żadnych biletów ani planowania — wystarczy spojrzeć pod nogi, przechodząc chodnikiem. Warto pochylić się i przeczytać inskrypcję, a przy okazji rzucić okiem na sąsiedni kamień Leopolda Herzoga.

Najczęstsze pytania

Czy Emma Herzogová i Leopold Herzog byli rodziną? Tak, byli małżeństwem. Oboje mieszkali pod tym samym adresem i zostali deportowani tego samego dnia, choć różnymi transportami.

Co oznaczają litery i cyfry w rodzaju „G-489" przy nazwisku? To oznaczenie transportu deportacyjnego z Brna do Terezína — każdy transport miał swój symbol literowy i numer porządkowy przypisywany deportowanej osobie.

Czy kamień można odwiedzić bez wcześniejszego umawiania się? Tak, Stolperstein znajduje się w ogólnodostępnym chodniku publicznym i można go zobaczyć o dowolnej porze, bez opłat i bez konieczności wcześniejszego zgłoszenia.

Ile takich kamieni jest w Brnie? Wyłącznie 17 września 2014 roku w Brnie umieszczono osiemnaście kamieni pamięci; łączna liczba Stolpersteine w mieście jest dziś znacznie większa, ponieważ akcje upamiętniania trwają od lat.