Stolperstein dedicated to Leopold Herzog

Stolperstein poświęcony Leopoldowi Herzogowi to jeden z „kamieni pamięci" (niem. Stolperstein) osadzonych w chodniku w centrum Brna, przy ulicy Orlí. Mosiężna płytka wmurowana w kostkę brukową nosi imię i nazwisko ofiary Holokaustu wraz z podstawowymi datami jej losu – to najmniejszy, a zarazem jeden z najbardziej przejmujących pomników upamiętniających ofiary nazizmu, jakie można spotkać w europejskich miastach.

Kim był Leopold Herzog?

Leopold Herzog urodził się 25 maja 1876 roku. 28 września 1942 roku został deportowany transportem oznaczonym XVII/1 (jako numer 522 na liście deportowanych) z Darmstadt do getta w Terezínie na północy Czech. Zmarł tam 9 lutego 1943 roku. Zachował się jego akt zgonu sporządzony w getcie Terezín, który dokumentuje tę datę. Kamień przy ulicy Orlí w Brnie przypomina, że pod tym adresem żył konkretny człowiek, którego losy brutalnie przerwała wojna i machina eksterminacji.

Jaka jest historia tego miejsca i związek z innym kamieniem obok?

Kamień poświęcony Leopoldowi Herzogowi został odsłonięty 17 września 2014 roku, tego samego dnia co pobliski Stolperstein dedykowany Emmie Herzogowej – oba znajdują się pod tym samym adresem na ulicy Orlí. Umieszczenie obu kamieni w tym samym miejscu i tego samego dnia sugeruje bliską więź rodzinną między nimi, choć publicznie dostępne źródła nie precyzują wprost stopnia pokrewieństwa. Taki układ kamieni „rodzinnych" jest w praktyce Stolpersteinów częsty – upamiętnia się nimi domowników zamieszkujących wspólnie pod jednym adresem przed deportacją.

Czym jest Stolperstein i skąd wziął się ten projekt?

Stolpersteine to międzynarodowy projekt niemieckiego artysty Gunthera Demniga, realizowany od lat 90. XX wieku w dziesiątkach krajów Europy. Idea jest prosta: przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania ofiary prześladowań nazistowskich umieszcza się kostkę brukową z mosiężną płytką, na której wygrawerowane jest imię i nazwisko, rok urodzenia oraz data i miejsce deportacji lub śmierci. W Brnie kolejne Stolpersteiny instalowano etapami od 2012 roku, a we wrześniu 2014 roku miała miejsce kolejna tura odsłonięć w centrum miasta, obejmująca również kamień Leopolda Herzoga.

Gdzie dokładnie znajduje się ten kamień?

Kamień leży w chodniku przy ulicy Orlí, w samym centrum Brna, niedaleko głównego ciągu handlowego i pieszego tej części miasta. Współrzędne miejsca to około 49,193297 N, 16,610625 E.

Dlaczego warto się zatrzymać przy tym kamieniu?

Stolpersteine są celowo ustawione tak, by przechodnie „potknęli się" wzrokiem lub myślą o nazwisko ofiary – stąd niemiecka nazwa, dosłownie „kamień, o który się potyka". W przeciwieństwie do wielkich pomników ten rodzaj upamiętnienia działa w skali pojedynczego człowieka i pojedynczego adresu, przypominając, że ofiary Holokaustu nie były anonimową liczbą, lecz sąsiadami mieszkającymi w konkretnych kamienicach. Zatrzymanie się na chwilę przy kamieniu Leopolda Herzoga, obok kamienia Emmy Herzogowej, to prosty, ale znaczący gest pamięci podczas spaceru po historycznym centrum Brna.

Najczęstsze pytania

Kim była Emma Herzogová, której kamień leży obok? To osoba upamiętniona osobnym Stolpersteinem tuż obok, odsłoniętym tego samego dnia i pod tym samym adresem – wszystko wskazuje na bliską więź rodzinną z Leopoldem Herzogiem, choć źródła nie podają wprost dokładnego stopnia pokrewieństwa.

Czy Leopold Herzog zginął od razu po deportacji? Nie – z Darmstadt trafił najpierw do getta w Terezínie we wrześniu 1942 roku i zmarł tam kilka miesięcy później, w lutym 1943 roku.

Czy kamień łatwo przeoczyć? Tak, kamienie mają rozmiar zwykłej kostki brukowej – warto uważnie rozglądać się po chodniku przy ulicy Orlí, a nie szukać dużego pomnika.

Jak się tam dostać? Ulica Orlí znajduje się w samym centrum Brna, w zasięgu spaceru od Placu Wolności (náměstí Svobody) i głównych ulic handlowych – najwygodniej dotrzeć tam pieszo lub tramwajem, wysiadając w okolicy centrum miasta.