Stolperstein dedicated to Eva Sobel

Stolperstein poświęcony Evie Sobel to mosiężny „kamień pamięci" wmurowany w chodnik przy ulicy Orlí 20 w centrum Brna. Upamiętnia żydowską dziewczynkę zamordowaną w 1942 roku podczas Holokaustu i jest częścią międzynarodowego projektu Stolpersteine, w Czechach znanego jako „Kameny zmizelých" (Kamienie zniknionych).

Kim była Eva Sobel?

Eva Sobel urodziła się 6 października 1928 roku w Děčínie, mieście w północnych Czechach. Jej ojcem był dr Emil Sobel, adwokat, matką – Nelly Sobel. Rodzina zamieszkała ostatecznie w Brnie, przy dzisiejszej ulicy Orlí 20 – to właśnie stąd Eva wraz z rodzicami została deportowana przez okupacyjne władze niemieckie.

Jaki los ją spotkał podczas Holokaustu?

27 lipca 1942 roku Eva, mająca wówczas trzynaście lat, została wywieziona transportem oznaczonym symbolem AAu do getta w Terezinie (Theresienstadt). Niecały miesiąc później, 25 sierpnia 1942 roku, trafiła kolejnym transportem, oznaczonym Bc, do obozu zagłady Małyj Trościeniec pod Mińskiem na Białorusi. Tam, wraz z rodzicami, została zamordowana jeszcze w 1942 roku. Małyj Trościeniec był jednym z największych miejsc masowej zagłady Żydów deportowanych z terenu Rzeszy i Protektoratu Czech i Moraw – transporty przybywające na miejsce w większości kierowano od razu na rozstrzelanie lub do komór gazowych, bez selekcji do obozowej pracy.

Czym jest Stolperstein i dlaczego znajduje się właśnie w tym miejscu?

Stolpersteine to niewielkie, kwadratowe kostki brukowe pokryte mosiężną płytką, które od lat 90. XX wieku układa w chodnikach europejskich miast niemiecki artysta Gunter Demnig. Każdy kamień kładzie się przed ostatnim domem, który dana osoba wybrała sama, zanim padła ofiarą prześladowań nazistowskich – stąd nazwa: „kamień, o który się potyka" pamięcią, spacerując codzienną trasą. W Brnie akcję układania takich kamieni koordynuje lokalne stowarzyszenie, a kamień poświęcony Evie Sobel odsłonięto w ramach jednej z kolejnych tur układania Stolpersteine w mieście, w październiku 2012 roku. Napis na płycie zawiera imię i nazwisko, rok urodzenia oraz informację o deportacji i miejscu śmierci – zgodnie ze stałym wzorem stosowanym w całym projekcie.

Ile takich kamieni jest w Brnie?

Brno należy do czeskich miast z największą liczbą Stolpersteine – ułożono ich tu już około dwustu, upamiętniających mieszkańców żydowskiego pochodzenia zamordowanych, deportowanych lub zmuszonych do samobójstwa przez reżim nazistowski. Kamień Evy Sobel jest jednym z nich i stoi samotnie przy Orlí 20 – w dostępnych źródłach nie odnotowano osobnych Stolpersteine dla jej rodziców w tym miejscu, choć ich los podzielił się z losem córki.

Jak wygląda odwiedzenie tego miejsca?

Kamień znajduje się w chodniku w ścisłym centrum Brna, na ulicy Orlí, czyli w bezpośrednim sąsiedztwie głównych tras spacerowych łączących Náměstí Svobody z okolicami Zelného trhu. Odwiedzenie nie wymaga żadnego przygotowania – wystarczy zwolnić krok i spojrzeć pod nogi. Warto pochylić się i przeczytać napis, a jeśli mosiądz pokrył się patyną, delikatnie go wypolerować, co jest zwyczajowo przyjętą formą oddania szacunku w ramach tej inicjatywy pamięci.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie leży Stolperstein Evy Sobel? W chodniku przy ulicy Orlí 20, w centrum Brna.

Kim była Eva Sobel? Urodzoną w 1928 roku w Děčínie dziewczynką, córką adwokata dr. Emila Sobla i Nelly Sobel, zamordowaną w 1942 roku w obozie zagłady Małyj Trościeniec.

Kiedy odsłonięto ten kamień? W październiku 2012 roku, w ramach kolejnej tury układania Stolpersteine w Brnie.

Czym różni się Stolperstein od pomnika? To nie jest klasyczny pomnik, lecz niewielka mosiężna płytka wmurowana w chodnik przed ostatnim domem ofiary – tak, by przechodnie natrafiali na nią w codziennym życiu miasta.

Ile Stolpersteine znajduje się w Brnie? Około dwustu, co czyni Brno jednym z czeskich miast z największą liczbą takich kamieni pamięci.