Plaque of Danuše Muzikářová

Tablica pamiątkowa Danuše Muzikářové wisi na fasadzie kamienicy przy Moravském náměstí 4 w samym centrum Brna, tuż przy trasie, którą co dzień przechadzają się tysiące mieszkańców i turystów zwiedzających Stare Miasto. Niewielka brązowa płyta przypomina o wydarzeniu sprzed ponad pół wieku, gdy na tym właśnie placu zginęła osiemnastoletnia dziewczyna.

Kim była Danuše Muzikářová?

Danuše Muzikářová urodziła się 13 lipca 1951 roku w Brnie i pracowała jako krawcowa. Latem 1969 roku miała zaledwie osiemnaście lat. Nic nie wskazywało, że stanie się symbolem oporu wobec reżimu komunistycznego – do sierpnia tego roku żyła zwyczajnym życiem młodej mieszkanki Brna.

Co wydarzyło się 21 sierpnia 1969 roku?

W pierwszą rocznicę inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w wielu miastach kraju wybuchły demonstracje przeciwko okupacji i postępującej normalizacji politycznej. W Brnie protesty odbywały się na dzisiejszym Moravském náměstí, wtedy noszącym nazwę náměstí Rudé armády (plac Armii Czerwonej). Około godziny 18:00 siły porządkowe otworzyły ogień do zgromadzonych ludzi. Danuše Muzikářová została trafiona w głowę i zginęła na miejscu. Tego dnia w całej Czechosłowacji zastrzelono pięć osób biorących udział w demonstracjach, z czego dwie w Brnie – Muzikářová była jedną z nich.

Jak wygląda tablica i co mówi napis?

Brązową tablicę zaprojektował rzeźbiarz Jiří Sobotka. Płyta ma lekko wypukły kształt nawiązujący do proporcji złotego podziału, a w dolnym lewym rogu umieszczono płaskorzeźbę upadającej postaci, nawiązującą do stylizowanej flagi czechosłowackiej. Napis brzmi: „V těchto místech byla 21. srpna 1969 zastřelena Danuše Muzikářová, *13. 7. 1951" (W tym miejscu 21 sierpnia 1969 roku została zastrzelona Danuše Muzikářová, ur. 13.7.1951). Tablica umieszczona jest nisko, na parterze kamienicy, dzięki czemu łatwo ją zauważyć z poziomu chodnika.

Kto ufundował tablicę i kiedy ją odsłonięto?

Inicjatorem powstania tablicy było Občanské fórum (Forum Obywatelskie) – ruch polityczny, który odegrał kluczową rolę w aksamitnej rewolucji 1989 roku. Tablicę odsłonięto 20 sierpnia 1991 roku, dzień przed 22. rocznicą śmierci Muzikářovej, w okresie gdy Czechosłowacja intensywnie rozliczała się z komunistyczną przeszłością. Po 1989 roku ojciec Danuše domagał się wyjaśnienia okoliczności jej śmierci, co przyczyniło się do tego, że jej historia stała się jednym z rozpoznawalnych symboli represji reżimu komunistycznego w Brnie.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się tablica? Na fasadzie budynku przy Moravském náměstí 629/4, w części parterowej, w centrum Brna (Brno-střed).

Czy to jedyne miejsce pamięci poświęcone Danuše Muzikářovej? Nie. Oprócz tej tablicy w dzielnicy Žabovřesky znajduje się jeszcze jedna, odsłonięta w 2019 roku w ramach projektu „Poslední adresa" (Ostatni adres), a jej imieniem nazwano też park w Brnie.

Dlaczego doszło do strzelaniny w 1969 roku? Demonstracje 21 sierpnia 1969 roku były wyrazem sprzeciwu wobec pierwszej rocznicy inwazji wojsk Układu Warszawskiego i wobec postępującej normalizacji politycznej. Władze użyły broni palnej przeciwko demonstrantom, co doprowadziło do śmierci pięciu osób w całym kraju.

Co stało się w sprawie odpowiedzialności po 1989 roku? Po upadku komunizmu ojciec Danuše dążył do wyjaśnienia okoliczności jej śmierci i pociągnięcia winnych do odpowiedzialności, co pomogło upowszechnić jej historię jako symbol represji reżimu komunistycznego.