Statues of John of Matha, Felix of Valois and Saint Ivan, Charles Bridge

Grupa rzeźb świętych Jana z Mathy, Feliksa z Valois i świętego Iwana to jeden z najbardziej rozbudowanych i dramatycznych zespołów posągowych na moście Karola w Pradze — barokowa kompozycja dłuta Ferdinanda Maxmiliána Brokoffa, ustawiona po południowej stronie przeprawy w 1714 roku.

Gdzie dokładnie stoi ta rzeźba?

Pomnik znajduje się na południowej balustradzie mostu Karola, w ciągu barokowych figur świętych, którymi udekorowano most na przełomie XVII i XVIII wieku. Współrzędne miejsca to 50.086997, 14.407663. To jedna z bardziej rozbudowanych kompozycji na całym moście — warto zatrzymać się przy niej dłużej niż przy pojedynczych figurach świętych, bo opowiada wielowarstwową historię, a nie tylko przedstawia postać.

Kto wykonał rzeźbę i kto za nią zapłacił?

Autorem jest Ferdinand Maxmilián Brokoff, jeden z czołowych rzeźbiarzy praskiego baroku, którego prace zdobią most Karola w kilku miejscach. Realizację sfinansował hrabia František Josef Thun w imieniu praskiego klasztoru trynitarzy. Ze względu na rozmiar i złożoność kompozycji uznaje się ją za jedną z najkosztowniejszych spośród wszystkich figur ustawionych na moście. Rzeźbę poddano gruntownej renowacji w 2007 roku.

Kogo przedstawia pomnik?

Kompozycja łączy trzy postacie o zupełnie różnym rodowodzie. Jan z Mathy i Feliks z Valois to francuscy duchowni, którzy w 1198 roku założyli zakon trynitarzy (Zakon Trójcy Przenajświętszej), zatwierdzony przez papieża Innocentego III. Misją zakonu było wykupywanie z niewoli chrześcijan pojmanych przez muzułmańskich najeźdźców, głównie na terenach kontrolowanych przez Turków osmańskich. Trzecia postać, święty Iwan, nie ma nic wspólnego z założycielami zakonu — to dziewiątowieczny czeski pustelnik, czczony jako patron Słowian, którego dodano do kompozycji jako lokalny, czeski akcent w scenie poświęconej francuskiemu zakonowi.

Co przedstawia dolna część kompozycji?

Najbardziej charakterystycznym elementem pomnika jest cokół uformowany w kształt jaskini — w jej wnętrzu ukazano trzech zakutych w łańcuchy chrześcijańskich jeńców, pilnowanych przez uzbrojonego strażnika w tureckim stroju, któremu towarzyszy pies. Strażnik trzyma broń (pierwotnie włócznię, dziś zastąpioną innym atrybutem) oraz szablę. Nad tą sceną stoją Jan z Mathy i Feliks z Valois: Jan trzyma w dłoniach sakiewkę z pieniędzmy i rozbite kajdany, Feliks jest pokazany w geście uwalniania jednego z więźniów. Całość czytelnie opowiada misję trynitarzy — okup i wolność w zamian za pieniądze zakonu.

Dlaczego akurat ta scena znalazła się na moście Karola?

W epoce baroku most Karola pełnił funkcję głównej praskiej galerii rzeźby sakralnej — ustawiano tu figury świętych związanych z różnymi zakonami, bractwami i instytucjami miasta. Fundacja klasztoru trynitarzy wpisuje się w ten wzorzec: zakon chciał mieć w najbardziej reprezentacyjnym miejscu Pragi czytelną wizualną opowieść o swojej misji, widoczną dla tysięcy przechodniów przemierzających most każdego dnia.

Kim był święty Iwan?

Święty Iwan to postać z IX wieku, uznawana za jednego z pierwszych czeskich pustelników. Według średniowiecznych przekazów miał być członkiem słowiańskiej arystokracji, który zrezygnował z wysokiej pozycji na dworze, by żyć w odosobnieniu jako pustelnik na terenie Czech. Po śmierci z przyczyn naturalnych miał zostać pochowany przez świętą Ludmiłę, jedną z najważniejszych postaci wczesnego czeskiego chrześcijaństwa. Z czasem uznano go za patrona Słowian, choć dokładna data jego kanonizacji nie jest znana.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała ta grupa rzeźb? W 1714 roku, w ramach głównej fali barokowych rzeźb ustawianych na moście Karola między 1683 a 1714 rokiem.

Kto jest autorem rzeźby? Ferdinand Maxmilián Brokoff, jeden z czołowych rzeźbiarzy praskiego baroku.

Kto sfinansował pomnik? Hrabia František Josef Thun, w imieniu praskiego klasztoru trynitarzy.

Dlaczego na jednym pomniku są trzy różne postacie świętych? Jan z Mathy i Feliks z Valois założyli zakon trynitarzy zajmujący się wykupywaniem chrześcijańskich jeńców, natomiast święty Iwan to czeski pustelnik dodany jako lokalny akcent, niezwiązany bezpośrednio z historią zakonu.

Co symbolizuje scena w dolnej części pomnika? Jaskinię z trzema zakutymi w łańcuchy chrześcijańskimi jeńcami, pilnowanymi przez tureckiego strażnika z psem — obrazuje to misję trynitarzy, czyli wykup niewolników z rąk muzułmańskich najeźdźców.

Gdzie dokładnie szukać rzeźby na moście? Po południowej stronie mostu Karola, wśród innych barokowych figur świętych.