statue of Tomáš Garrigue Masaryk in Kolín

Pomnik Tomáša Garrigue Masaryka w Kolínie stoi przy ulicy Žižkova, tuż przed budynkiem miejscowego gimnazjum. To jeden z licznych czeskich pomników pierwszego prezydenta Czechosłowacji, którego burzliwa historia – trzykrotne odsłonięcie, zniszczenie i lata ukrycia – odzwierciedla losy całego kraju w XX wieku.

Kto stworzył pomnik i kiedy powstał?

Autorem rzeźby jest praski akademicki rzeźbiarz Jaroslav Hruška, a oprawę architektoniczną zaprojektował Vojtěch Kerhart. Kamień węgielny pod monument położono 28 października 1928 roku, w dziesiątą rocznicę powstania Czechosłowacji. Granitowy monolit na cokół, ważący około 1,5 tony, przywiozła do Kolína firma Cingroš z Pilzna 12 października 1929 roku, a samo odsłonięcie pomnika odbyło się 28 października 1929 roku.

Jak wygląda pomnik?

Na wysokim, prostopadłościennym cokole z polerowanego granitu stoi brązowa figura Masaryka w nadnaturalnej wielkości. Prezydent przedstawiony jest w stroju cywilnym – długim płaszczu, kamizelce i pod krawatem – ze zwiniętym dokumentem w lewej dłoni, prawa ręka opada swobodnie wzdłuż ciała.

Jakie były losy pomnika podczas II wojny światowej?

W czerwcu 1940 roku, po niemieckiej okupacji, figurę zdemontowano i przeniesiono do miejskiego muzeum, gdzie miała być bezpieczna. Nie uchroniło jej to jednak przed zniszczeniem – w 1943 roku okupacyjne władze przetopiły brązową rzeźbę na potrzeby wojenne. Sam cokół przetrwał ten okres.

Co działo się z pomnikiem po wojnie?

Po zakończeniu wojny Jaroslav Hruška wykonał nową wersję rzeźby, nieco różniącą się od pierwotnej. Powtórne odsłonięcie monumentu nastąpiło 28 października 1947 roku. Nie na długo jednak – w 1958 roku, już w czasach komunistycznych, mieszkańcy Kolína sami zdemontowali pomnik, by uchronić go przed usunięciem przez władze, i ukrywali figurę przez cały okres rządów komunistycznych aż do przemian politycznych.

Kiedy pomnik wrócił na swoje miejsce?

Trzecie, ostateczne odsłonięcie pomnika miało miejsce 26 października 1990 roku, już po aksamitnej rewolucji. Przy tej okazji odsłonięto również kamienną tablicę pamiątkową, opisującą burzliwą historię monumentu, umieszczoną u podstawy cokołu. Ciekawostką jest, że przy odbudowie wykorzystano cokół, który wcześniej służył jako podstawa pomnika Klementa Gottwalda w pobliskich Pečkach (stał tam w latach 1983–1990) – architektem rekonstrukcji był Pavel Bohuslav Neumann.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Monument znajduje się przy ulicy Žižkova w Kolínie, bezpośrednio przed budynkiem tamtejszego gimnazjum – łatwo go zauważyć, spacerując tą częścią miasta w drodze do centrum lub z niego.

Czy warto zobaczyć ten pomnik?

To niewielki, ale wymowny obiekt dla osób zainteresowanych XX-wieczną historią Czech – jego losy w miniaturze pokazują to, co przeszedł cały kraj: powstanie niepodległej republiki, okupację i zniszczenie symboli państwowości, powojenną odbudowę, komunistyczne represje wobec pamięci o Masaryku i wreszcie powrót do wolności po 1989 roku. Dla turysty zwiedzającego Kolín to krótki, ale treściwy przystanek, który można połączyć ze zwiedzaniem historycznego centrum miasta.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi pomnik T. G. Masaryka w Kolínie? Przy ulicy Žižkova, przed budynkiem miejscowego gimnazjum.

Kto jest autorem pomnika? Rzeźbiarz Jaroslav Hruška, architektoniczną oprawę zaprojektował Vojtěch Kerhart.

Kiedy odsłonięto pomnik? Pierwotnie 28 października 1929 roku. Po zniszczeniu podczas wojny odsłaniano go ponownie w 1947 i ostatecznie w 1990 roku.

Dlaczego pomnik był kilkakrotnie usuwany? Oryginalną figurę przetopiono w 1943 roku na rozkaz niemieckich władz okupacyjnych. Drugą wersję mieszkańcy sami zdemontowali i ukryli w 1958 roku w obawie przed usunięciem jej przez władze komunistyczne.

Czy obecna figura jest oryginałem z 1929 roku? Nie – to druga wersja rzeźby, wykonana przez Jaroslava Hruškę w 1946 roku, po zniszczeniu oryginału podczas wojny.