statue of František Palacký

Pomnik Františka Palackého to kamienna rzeźba stojąca na Palackého náměstí w Novém Městě na Moravě, w krainie Vysočina. Upamiętnia czeskiego historyka i polityka Františka Palackého, nazywanego „ojcem narodu" za rolę, jaką odegrał w XIX-wiecznym czeskim odrodzeniu narodowym. Choć to niewielki obiekt, jego historia mówi wiele o tym, jak małe miasta w Austro-Węgrzech, a później w Czechosłowacji, budowały swoją tożsamość wokół wielkich postaci narodowych.

Kto stworzył pomnik?

Autorem rzeźby jest Jan Štursa, wówczas młody student praskiej Akademii Sztuk Pięknych, dla którego był to pierwszy zamówiony projekt w rodzinnym mieście. Przy pracy pomagał mu kolega ze studiów Jaroslav Křepčík, a poprawek dokonywał sam Josef Václav Myslbek — jeden z najważniejszych czeskich rzeźbiarzy przełomu XIX i XX wieku i zarazem nauczyciel Štursy na akademii. Ten układ — młody, dopiero rozwijający się artysta pod okiem uznanego mistrza — sprawia, że nowomiejski pomnik jest ciekawym świadectwem wczesnej twórczości Štursy, który później stał się jednym z czołowych rzeźbiarzy czeskiej moderny.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Pierwotnie planowano ustawić rzeźbę na istniejącej już fontannie na Dolním náměstí (Dolnym Rynku). Ostatecznie jednak pomnik trafił na przeciwległe zbocze tego samego placu. To właśnie z powodu pomnika dawny Dolní náměstí zmienił nazwę na Palackého náměstí — nazwa, pod którą plac funkcjonuje do dziś (z wyjątkiem okresu opisanego niżej). Uroczyste odsłonięcie odbyło się 26 października 1902 roku i było wydarzeniem dla całego miasta, wpisującym się w falę podobnych uroczystości organizowanych wówczas w wielu czeskich miejscowościach na cześć Palackého.

Co działo się z pomnikiem w XX wieku?

Losy pomnika nie były spokojne. Wraz z nastaniem okupacji nazistowskiej w 1940 roku rzeźbę usunięto z placu, a sam plac na powrót przemianowano na Dolní náměstí — władze okupacyjne nie tolerowały symboli czeskiej tożsamości narodowej w przestrzeni publicznej. Pomnik wrócił na swoje pierwotne miejsce dopiero 2 czerwca 1946 roku, po długich sporach o to, czy i gdzie powinien ponownie stanąć. Ten epizod sprawia, że dzisiejsza obecność pomnika na placu jest też małym symbolem powojennego odzyskania miejskiej przestrzeni.

Dlaczego akurat František Palacký?

František Palacký (1798–1876) był czeskim historykiem i politykiem, autorem monumentalnych „Dziejów narodu czeskiego", które ukształtowały nowoczesną czeską świadomość historyczną. Za swoją rolę w kształtowaniu narodowej tożsamości zyskał przydomek „otec národa" — ojciec narodu. Na przełomie XIX i XX wieku dziesiątki czeskich miast i miasteczek stawiały mu pomniki jako wyraz odradzającej się dumy narodowej w ramach monarchii austro-węgierskiej — Nové Město na Moravě dołączyło do tego grona w 1902 roku.

Najczęstsze pytania

Kto jest autorem pomnika Františka Palackého w Novém Městě na Moravě? Rzeźbę wykonał Jan Štursa, wówczas student Akademii Sztuk Pięknych w Pradze, przy współpracy Jaroslava Křepčíka i pod korektą swojego nauczyciela, rzeźbiarza Josefa Václava Myslbeka.

Kiedy odsłonięto pomnik? Uroczyste odsłonięcie miało miejsce 26 października 1902 roku.

Gdzie stoi pomnik? Na Palackého náměstí w Novém Městě na Moravě — placu, który zawdzięcza swoją nazwę właśnie temu pomnikowi.

Czy pomnik zawsze stał w tym samym miejscu? Nie do końca — pierwotnie miał stanąć na istniejącej fontannie na Dolním náměstí, ale ostatecznie ustawiono go na przeciwległym zboczu tego samego placu.

Czy pomnik przetrwał II wojnę światową bez zmian? Nie — w 1940 roku, podczas okupacji nazistowskiej, został usunięty, a plac przemianowano z powrotem na Dolní náměstí. Na swoje miejsce wrócił dopiero 2 czerwca 1946 roku.