Socha Rudoarmějce

Socha Rudoarmějce to pomnik żołnierza Armii Czerwonej stojący w miejskim parku w Žďárze nad Sázavou, mieście w czeskim kraju wysoczyńskim. Miejscowi nazywają go po prostu „Ivan", podobnie zresztą jak otaczający go park, znany jako „u Ivana".

Gdzie stoi pomnik?

Rzeźba znajduje się przy ulicy Sadova, w parku miejskim w centralnej części Žďáru nad Sázavou. Ponaddwumetrowa, monumentalna sylwetka żołnierza ustawiona jest na wysokim cokole, do którego prowadzą schody — całość ma niemal siedem metrów wysokości i jest widoczna z dużej odległości. Pomnik od dziesięcioleci stanowi jeden z charakterystycznych punktów miejskiej przestrzeni, choć jego wymowa od lat budzi kontrowersje.

Kogo przedstawia socha i kto ją wykonał?

Pomnik przedstawia żołnierza radzieckiego z karabinem maszynowym przewieszonym przez ramię, spoglądającego w kierunku wschodnim. Autorem rzeźby jest Konrád Babraj, a odsłonięto ją w 1955 roku, z okazji dziesiątej rocznicy wyzwolenia Czechosłowacji spod okupacji niemieckiej. Postać ma charakter symboliczny, ale mieszkańcy miasta od dawna łączą ją z konkretną osobą.

Skąd wzięło się imię „Ivan"?

Pierwszym żołnierzem Armii Czerwonej, który wkroczył do Žďáru 10 maja 1945 roku, był Ukrainiec Ivan Grigorijevič Lukašenko. Po wojnie zamieszkał w mieście Sumy na Ukrainie. Z czasem odwiedziła go delegacja ze Žďáru, a on sam kilkakrotnie przyjeżdżał z rewizytą do miasta, które kojarzyło jego imię z pomnikiem stojącym w parku. To właśnie od niego wzięło się potoczne określenie rzeźby i całego parku.

Co wydarzyło się w 1968 roku?

Po wkroczeniu wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji w sierpniu 1968 roku część mieszkańców Žďáru próbowała obalić pomnik w geście sprzeciwu wobec okupacji. Według relacji użyto do tego traktora i łańcuchów, jednak rzeźba pozostała na miejscu — okazała się zbyt mocno zakotwiczona w fundamencie, by dało się ją w ten sposób usunąć.

Co zmieniło się w 2022 roku?

Na początku marca 2022 roku, wkrótce po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę, władze miasta zdecydowały o przykryciu pomnika ukraińską flagą jako gestem solidarności z napadniętym krajem. Burmistrz Martin Mrkos tłumaczył decyzję radnych chęcią moralnego wsparcia Ukrainy w obronie jej terytorium. Ze względu na niestabilne podłoże wokół wysokiego cokołu pierwsza próba zawieszenia flagi wysoko na rzeźbie nie powiodła się od razu, co pokazuje, że nawet symboliczne działania wokół pomnika wymagają dziś technicznej ostrożności.

Dlaczego warto się zatrzymać przy pomniku?

Socha Rudoarmějce to rzadki przykład monumentalnej rzeźby z lat pięćdziesiątych, która przetrwała do dziś w niemal niezmienionej formie, mimo prób usunięcia jej w 1968 roku i zmieniającego się od tamtej pory kontekstu politycznego. Dla odwiedzających miasto to punkt, w którym historia lokalna — konkretny żołnierz, konkretna data wyzwolenia — splata się z szerszymi wydarzeniami europejskimi, od inwazji 1968 roku po wojnę w Ukrainie w XXI wieku. Park wokół pomnika pozostaje przy tym zwyczajną, zieloną przestrzenią miejską, z której korzystają mieszkańcy na co dzień.

Najczęstsze pytania

Kto jest autorem pomnika? Rzeźbę zaprojektował Konrád Babraj, a odsłonięto ją w 1955 roku z okazji dziesiątej rocznicy wyzwolenia Czechosłowacji.

Dlaczego pomnik nazywa się „Ivan"? Od imienia Ivana Grigorijeviča Lukašenki, ukraińskiego żołnierza Armii Czerwonej, który jako pierwszy wkroczył do Žďáru 10 maja 1945 roku.

Czy pomnik próbowano kiedyś usunąć? Tak, w 1968 roku, po inwazji wojsk Układu Warszawskiego, mieszkańcy próbowali obalić go traktorem i łańcuchami, ale rzeźba pozostała na miejscu.

Co wydarzyło się przy pomniku w 2022 roku? Miasto przykryło go ukraińską flagą jako wyraz solidarności z Ukrainą po rosyjskiej inwazji.

Gdzie dokładnie stoi pomnik? Przy ulicy Sadova, w miejskim parku w centrum Žďáru nad Sázavou, w kraju wysoczyńskim w Czechach.