Žďár monastery

Klasztor w Žďárze nad Sázavou to zespół pocysterski w krainie Vysočina, którego początki sięgają połowy XIII wieku, a dzisiejszą sławę zawdzięcza przede wszystkim barokowej przebudowie i sąsiadującej z nim kaplicy świętego Jana Nepomucena, wpisanej na listę UNESCO.

Kiedy i przez kogo powstał klasztor?

Klasztor cystersów założył w 1252 roku Boček z Kunštátu, przedstawiciel jednego z najbardziej wpływowych morawskich rodów szlacheckich tamtego okresu. Nowa wspólnota zakonna szybko zyskała majątek dzięki kolonizacji okolicznych, wcześniej słabo zagospodarowanych terenów oraz dzięki działalności górniczej — region Žďáru już w średniowieczu przynosił dochody z wydobycia. Dzięki temu klasztor stał się jednym z bogatszych domów zakonnych w ziemiach czeskich.

Jak przetrwał trudne stulecia wojen i zmian własności?

Okres wojen husyckich w XV wieku przyniósł klasztorowi poważne zniszczenia — zakonna wspólnota i jej dobra padły ofiarą walk religijnych, które wstrząsnęły całymi Czechami. W 1458 roku majątek przeszedł w ręce króla Jerzego z Podiebradów, który za swojego panowania starał się odbudować zrujnowany zespół klasztorny. Kolejny zwrot nastąpił na początku XVII wieku, gdy dobra żďárskie znalazły się w rękach kardynała Franciszka z Dietrichsteinu. To on w 1614 roku formalnie rozwiązał wspólnotę zakonną, a budynek prelatury przekształcił w latach 1614–1616 w rezydencję szlachecką.

Co zmieniło oblicze klasztoru za opata Vejmluvy?

Największy rozkwit przypadł na lata 1705–1738, kiedy klasztorem kierował opat Václav Vejmluva. To on zaprosił do Žďáru architekta Jana Blažeja Santiniego-Aichela, twórcę charakterystycznego stylu łączącego barok z elementami gotyckimi, znanego jako barok gotycyzujący. Pod jego kierunkiem przebudowano znaczną część zabudowań klasztornych, nadając im formę, która zachowała się do dziś i przyciąga architektów oraz historyków sztuki z całego świata.

Czym jest pobliska kaplica na Zelenej Horze?

Najbardziej rozpoznawalnym dziełem powstałym z inicjatywy opata Vejmluvy jest kaplica świętego Jana Nepomucena na wzgórzu Zelená hora, wzniesiona według niezwykłego, symbolicznego planu pięcioramiennej gwiazdy. Kamień węgielny położono 16 maja 1720 roku, a konsekracja świątyni odbyła się w 1722 roku. Budowla nie ma odpowiednika w europejskiej architekturze sakralnej i w 1994 roku została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Co stało się z klasztorem po jego zniesieniu?

Wspólnota zakonna przetrwała do 1784 roku, gdy cesarz Józef II w ramach reform kościelnych zniósł klasztor. Od tego czasu kompleks bywa określany także jako zamek Žďár, a od 1970 roku podlega ochronie jako zabytek kultury. Dziś odwiedzający mogą zwiedzać zarówno pałacowe wnętrza, jak i pobliską kaplicę na Zelenej Horze, łącząc w jednej wizycie historię zakonną, barokową architekturę i krajobraz Vysočiny.

Najczęstsze pytania

Kiedy założono klasztor w Žďárze nad Sázavou? W 1252 roku, z inicjatywy Bočka z Kunštátu, przedstawiciela wpływowego morawskiego rodu szlacheckiego.

Kto przebudował klasztor w stylu barokowym? Architekt Jan Blažej Santini-Aichel, na zlecenie opata Václava Vejmluvy, w latach 1705–1738.

Czy kaplica na Zelenej Horze jest częścią klasztoru? Tak, to blisko związany z klasztorem obiekt sakralny wzniesiony z inicjatywy tego samego opata; od 1994 roku znajduje się na liście UNESCO.

Kiedy zakończyła się działalność zakonna w Žďárze? W 1784 roku, gdy cesarz Józef II zniósł klasztor w ramach reform kościelnych.