Split Synagogue

Synagoga w Splicie (Split Synagogue) to czynna synagoga ortodoksyjna w chorwackim Splicie, uznawana za jedną z najstarszych synagog sefardyjskich, które nadal służą wiernym. Obiekt powstał na początku XVI wieku, a jego poświęcenie datuje się zwykle na około 1507 rok. Mieści się w obrębie Pałacu Dioklecjana, w dawnej dzielnicy żydowskiej, i jest ważnym punktem dla każdego, kto interesuje się historią wielokulturowej Dalmacji.

Gdzie znajduje się synagoga w Splicie?

Świątynia znajduje się w historycznym centrum miasta, wewnątrz murów dawnego pałacu rzymskiego cesarza Dioklecjana, który jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zgodnie z opisami nie ma tu osobnego, wolnostojącego budynku: modlitewna zajmuje piętro dwóch średniowiecznych kamienic, wciśniętych w zabudowę dawnego getta. Według jednego ze źródeł została wbudowana w zachodni mur pałacu. Współrzędne to około 43,509 N, 16,439 E, więc po zwiedzaniu Peristylu i Złotej Bramy dojdziesz tu na piechotę w kilka minut.

Skąd wzięła się społeczność żydowska w Splicie?

Pierwsze wzmianki o Żydach w mieście sięgają średniowiecza, a w XV i XVI wieku napłynęły tu kolejne fale sefardyjskich uchodźców uciekających przed Inkwizycją z Hiszpanii i Portugalii, często przez Włochy. Osadnicy zakładali domy, wspólnotę i własną świątynię. W Splicie wyróżniano zwykle dwie grupy: Ponentini, czyli Żydów pochodzących z Półwyspu Iberyjskiego, oraz Lewantyńczyków, związanych z wschodnią częścią Morza Śródziemnego i światem osmańskim. Obrządek synagogi to nusach sefard.

Co warto wiedzieć o historii obiektu?

Synagoga przetrwała pięć stuleci, choć nie bez strat. Według części źródeł w 1942 roku zniszczono archiwa i wyposażenie dawnej synagogi, a po wojnie większość członków społeczności wyjechała do Izraela. Dziś wspólnota chorwackich Żydów jest niewielka i liczy około stu osób. Obiekt objęto programami ochrony zabytków, bo jego wartość historyczna wykracza daleko poza lokalną skalę.

Co jeszcze zobaczyć w pobliżu?

Z żydowską historią Splitu wiąże się także cmentarz na wzgórzu Marjan, założony w 1573 roku. Znajduje się na nim około 700 nagrobków w stylu sefardyjskim. Spacer tam i wizyta w synagodze pozwalają zrozumieć, jak głęboko wspólnota zakorzeniła się w tkance miasta.

Najczęstsze pytania

Czy synagoga w Splicie jest nadal czynna? Tak, to działająca synagoga ortodoksyjna i jedna z najstarszych sefardyjskich świątyń używanych do dziś.

Z którego wieku pochodzi? Z początku XVI wieku, poświęcenie datuje się na około 1507 rok.

Czy jest to osobny budynek? Nie, zajmuje piętro dwóch średniowiecznych domów w dawnej dzielnicy żydowskiej, w obrębie Pałacu Dioklecjana.

Jaki obrządek tu obowiązuje? Sefardyjski, nusach sefard.

Czy można ją zwiedzać? Godziny otwarcia i zasady wstępu warto sprawdzić przed wizytą u lokalnej gminy żydowskiej, ponieważ jest to miejsce kultu. Wchodząc, należy zachować skromny strój i spokojne zachowanie, jak w każdym miejscu modlitwy.

Synagoga w Splicie to niewielka, ale niezwykle wymowna pozostałość po wielowiekowej obecności Żydów sefardyjskich na wybrzeżu Adriatyku. Dla podróżnika jest dopełnieniem rzymskich i weneckich zabytków miasta, pokazującym, że Split był miejscem spotkania wielu kultur i religii od średniowiecza po dziś. Dla wielu odwiedzających to najciekawszy, a zarazem najcichszy przystanek spacerowej trasy po starym mieście, szczególnie gdy chcą zobaczyć coś więcej niż same rzymskie mury i nadmorską promenadę.