Old Jewish Cemetery, Split

Stary Cmentarz Żydowski w Splicie to jedna z najcichszych i najbardziej wymownych pamiątek po dawnej wspólnocie żydowskiej miasta. Leży na wschodnim stoku wzgórza Marjan, nad portem i starówką, wśród sosen i śródziemnomorskiej zieleni.

Gdzie leży cmentarz i jak do niego dojść?

Nekropolia znajduje się na Marjanie, półwyspie porośniętym lasem, który dla mieszkańców Splitu jest naturalnym parkiem miejskim. Cmentarz położony jest w pobliżu kawiarni Vidilica, jednego z popularnych punktów widokowych. Najprościej dojść tu pieszo ze starego miasta, kierując się w stronę Marjanu i wchodząc stopniowo w górę zboczem. Spacer jest przyjemny, ale warto zabrać wodę i wygodne buty, bo część trasy prowadzi schodami i ścieżkami w cieniu pinii.

Jak powstał Stary Cmentarz Żydowski?

Większość źródeł podaje, że cmentarz założono w 1573 roku. W tym czasie Split należał do Republiki Weneckiej, a miasto stało się ważnym punktem handlu z Bałkanami i Lewantem. Starania o własne miejsce pochówku dla wspólnoty żydowskiej wiązane są z Danielem Rodrigą, wpływowym kupcem i promotorem portu w Splicie. Jego prośba została przyjęta, a wzgórze Marjan otrzymało cmentarz, który służył kolejnym pokoleniom splickich Żydów. W 1973 roku miejscowa gmina wydała książkę upamiętniającą czterechsetlecie cmentarza.

Co można zobaczyć na miejscu?

Na terenie cmentarza stoi około 700 nagrobków. Inskrypcje wykonano po hebrajsku, a na części płyt widać pismo związane z tradycją sefardyjską. Na nowszych nagrobkach pojawiają się napisy po włosku, co dobrze oddaje wielokulturowy charakter dawnej Dalmacji. Pochowano tu między innymi członków rodzin z czasów weneckich. Obok cmentarza stoi budynek, który mógł pełnić rolę domu przygotowań do pochówku (beit tahara).

Wnętrze jest skromne: kamienne płyty wśród drzew, mech, cień i cisza, którą przerywa jedynie szum wiatru. To miejsce bardziej do zadumy niż do zwiedzania w pośpiechu.

Cmentarz a historia lasu na Marjanie

Marjan od średniowiecza, już w XIII wieku, był lasem komunalnym. Okolica cmentarza wiąże się też z historią zalesiania wzgórza: w 1852 roku właśnie na terenie cmentarza przeprowadzono pierwsze nasadzenia sosny alepskiej na Marjanie. Systematyczne zalesianie zapoczątkował później w 1884 roku profesor Juraj Kolombatović. Dzięki temu dzisiejszy zielony Marjan częściowo zawdzięcza swój wygląd temu miejscu.

Najczęstsze pytania

Czy wstęp na cmentarz jest płatny? W dostępnych źródłach nie ma informacji o opłacie za wejście; cmentarz leży na terenie ogólnodostępnego parku Marjan.

Ile czasu potrzeba na wizytę? Samo zwiedzanie zajmuje zwykle od 20 do 40 minut. Jeśli łączysz je ze spacerem na Vidilicę i widokami na miasto, zarezerwuj około dwóch godzin.

Czy cmentarz jest nadal czynny? Jest zabytkiem i miejscem pamięci, a nie zwykłą nekropolią. Zachowaj się z szacunkiem: nie siadaj na nagrobkach, nie przestawiaj kamieni i ubierz się skromnie.

Czy warto połączyć wizytę z innymi miejscami? Tak. Dobrze pasuje do niej Synagoga w Splicie w obrębie starego miasta oraz spacer po Marjanie z punktami widokowymi.

Jakie są najstarsze nagrobki? Źródła podają różne daty najstarszych płyt, dlatego lepiej oglądać stelle na własne oczy niż szukać jednej konkretnej daty.