Památník československo-sovětského přátelství

Památník československo-sovětského přátelství to pomnik stojący na Anglickém nábřeží w Plzni, tuż przy moście na rzece Radbuza, w pobliżu ulicy Americká. Powstał w okresie komunistycznym jako wyraz oficjalnej narracji o sojuszu Czechosłowacji i ZSRR, a po 1989 roku jego forma i przesłanie zostały częściowo przewartościowane.

Kto zaprojektował pomnik i kiedy powstał?

Koncepcja pomnika narodziła się w połowie lat siedemdziesiątych XX wieku. Autorem rzeźby jest Rudolf Svoboda, a za rozwiązanie architektoniczne odpowiadał Miloslav Sýkora. Realizację ukończono w 1985 roku. Obiekt wykonano z granitu i brązu, co nadaje mu masywny, monumentalny charakter typowy dla pomników publicznych tamtej epoki.

Co przedstawia i jakie napisy można na nim odczytać?

Na przedniej stronie pomnika widnieje napis „ČESKOSLOVENSKO SOVĚTSKÁ SMLOUVA 1943 / KVĚTEN 1945" – odniesienie do czechosłowacko-sowieckiego traktatu z 1943 roku oraz do maja 1945 roku, czyli końca II wojny światowej w Europie. Na tylnej stronie znajdują się nazwy „DUKLA SOKOLOVO BUZULUK / PLZEŇ SVERDLOVSK". Pierwsza trójka to miejsca kojarzone z udziałem czechosłowackich jednostek wojskowych formowanych i walczących u boku Armii Czerwonej podczas wojny, druga para nazw nawiązuje do partnerskich relacji między Plzenią a Swierdłowskiem (dzisiejszym Jekaterynburgiem) w czasach PRL-owskiego bloku wschodniego.

Co zmieniło się po 1989 roku?

Po upadku komunizmu z oryginalnej konstrukcji usunięto jeden z symboli obecnych w pierwotnym projekcie. Z inicjatywy miasta Plzeń oraz Konfederacji Więźniów Politycznych tylną część pomnika przekształcono w miejsce pamięci ofiar terroru komunistycznego. W efekcie ten sam obiekt łączy dziś dwie warstwy znaczeniowe – pierwotną, gloryfikującą sojusz z ZSRR, oraz późniejszą, upamiętniającą represje reżimu komunistycznego. W bezpośrednim sąsiedztwie stoi dodatkowo osobny pomnik poświęcony ofiarom komunistycznego terroru.

Czy przyszłość pomnika jest jeszcze dyskutowana?

Tak. Władze miasta Plzeń wielokrotnie wracały do pytania, co zrobić z pomnikiem w jego obecnej formie – rozważano zarówno usunięcie, jak i dalsze przekształcenie czy pozostawienie bez zmian. Dyskusja ta odzwierciedla szerszy, ogólnoczeski spór o sposób traktowania pomników z epoki komunistycznej w przestrzeni publicznej.

Czy warto tu przyjść?

Pomnik nie jest klasyczną atrakcją turystyczną w rozumieniu miejsca z infrastrukturą czy oznakowanym szlakiem zwiedzania, ale stanowi ciekawy przystanek dla osób interesujących się historią XX wieku i sposobem, w jaki miasta Europy Środkowej radzą sobie z dziedzictwem po komunizmie. Anglické nábřeží leży w spacerowym zasięgu centrum Plzni, więc obejrzenie pomnika łatwo połączyć ze zwiedzaniem nadrzecznych bulwarów miasta.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi Památník československo-sovětského přátelství? Na Anglickém nábřeží w Plzni, przy moście na rzece Radbuza, w pobliżu ulicy Americká.

Kto jest autorem pomnika? Rzeźbę zaprojektował Rudolf Svoboda, a architektoniczne opracowanie wykonał Miloslav Sýkora. Pomnik ukończono w 1985 roku.

Z jakiego materiału wykonano pomnik? Z granitu i brązu.

Co oznaczają napisy na pomniku? Przednia strona odnosi się do czechosłowacko-sowieckiego traktatu z 1943 roku i maja 1945 roku, tylna wymienia miejsca związane z czechosłowackimi jednostkami wojskowymi walczącymi u boku Armii Czerwonej oraz miasto partnerskie Plzni ze Świerdłowskiem.

Czy pomnik zmienił znaczenie po 1989 roku? Tak – jego tylną część przekształcono, z inicjatywy miasta i Konfederacji Więźniów Politycznych, w miejsce pamięci ofiar terroru komunistycznego, a jeden z pierwotnych symboli usunięto.