Plaque to Jan Kozina in Pilsner brewery

Tablica Jana Sladkého Koziny znajduje się na terenie plzeńskiego browaru Prazdroj, w miejscu gdzie niegdyś stała kaplica Panny Marii Cellskiej, zwana też kaplicą Ginterową. Czarna granitowa płyta przypomina o ostatnich godzinach życia Jana Sladkého Koziny – chłopskiego przywódcy Chodów, straconego w Plzni 28 listopada 1695 roku. To skromny, łatwy do przeoczenia akcent historyczny w przemysłowym otoczeniu jednego z najbardziej znanych browarów w Europie.

Kim był Jan Kozina?

Jan Sladký Kozina (1652–1695) pochodził z Újezdu koło Domažlic i był chłopem należącym do wspólnoty Chodów – dawnych strażników zachodniej granicy Czech, którzy przez wieki cieszyli się szczególnymi przywilejami w zamian za pilnowanie przejść granicznych. W drugiej połowie XVII wieku miejscowy pan feudalny zaczął te przywileje ograniczać, co doprowadziło Chodów do otwartego oporu i procesów sądowych. Kozina stanął na czele tego sprzeciwu, za co po stłumieniu buntu został skazany na śmierć i stracony w Plzni.

Dlaczego tablica stoi na terenie browaru?

Miejsce, w którym dziś działa browar Prazdroj, w XVII wieku wyglądało zupełnie inaczej – stała tu kaplica Panny Marii Cellskiej, popularnie zwana Ginterową. To właśnie tutaj, według miejscowej tradycji, Kozina spędził ostatnie chwile przed egzekucją. Gdy w kolejnych stuleciach teren przeszedł w ręce przemysłu piwowarskiego, dawna historia nie zniknęła – w 1960 roku, ponad dwa i pół wieku po egzekucji, browar upamiętnił to miejsce granitową tablicą.

Co mówi napis na tablicy?

Inskrypcja w języku czeskim brzmi w wolnym tłumaczeniu: „W tym miejscu ostatni raz odpoczywał przed egzekucją bojownik o wolność i prawa Chodów Jan Sladký Kozina, 28 listopada 1695 roku". Tablicę wykonano z czarnego szwedzkiego granitu i odsłonięto uroczyście 5 maja 1960 roku. Co roku w okolicach rocznicy egzekucji odbywają się przy niej krótkie uroczystości upamiętniające Kozinę i sprawę Chodów.

Jaki jest związek tego miejsca z legendą o Lomikarze?

Historia Koziny to jeden z najbardziej znanych epizodów czeskiej historii regionalnej, spopularyzowany przez powieść Aloise Jiráska „Psohlavci". W literackiej wersji Kozina przed śmiercią miał wezwać dręczącego Chodów pana Lomikara przed sąd boski w ciągu roku i dnia. To jednak wyłącznie motyw literacki – nie ma historycznych dowodów, że takie słowa faktycznie padły. Sama egzekucja i związane z nią miejsca w Plzni są jednak potwierdzone historycznie, a teren dzisiejszego browaru wielokrotnie łączony jest z ostatnimi godzinami życia Koziny.

Co warto wiedzieć, planując odwiedziny?

Tablica znajduje się w obrębie zabudowań browaru Prazdroj przy adresie U Prazdroje, więc jej obejrzenie warto połączyć ze zwiedzaniem samego zakładu piwowarskiego – jednej z głównych atrakcji turystycznych Plzni. To miejsce bardziej dla osób zainteresowanych historią regionu niż klasyczny punkt na trasie zwiedzania, warto jednak wiedzieć o nim, spacerując po terenie browaru.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się tablica Jana Koziny? Na terenie browaru Prazdroj w Plzni, w miejscu dawnej kaplicy Panny Marii Cellskiej (Ginterowej).

Kim był Jan Kozina? Chłopskim przywódcą Chodów, straconym w Plzni 28 listopada 1695 roku za opór wobec ograniczania dawnych przywilejów tej społeczności.

Kiedy odsłonięto tablicę? 5 maja 1960 roku. Wykonano ją z czarnego szwedzkiego granitu.

Czy legenda o wezwaniu Lomikara przed sąd boży jest prawdziwa? Nie – to motyw literacki z powieści Aloise Jiráska „Psohlavci", nie ma potwierdzenia w źródłach historycznych.

Czy tablicę można zwiedzać razem z browarem? Tak, znajduje się w obrębie terenu browaru Prazdroj, co pozwala połączyć jej obejrzenie ze zwiedzaniem zakładu.