Lelekovice Castle

Zamek Lelekovice to zrujnowane średniowieczne grodzisko wznoszące się nad wsią Lelekovice w powiecie Brno-venkov, w kraju południowomorawskim. Choć dziś na powierzchni widać niewiele, wzgórze skrywa jedno z ciekawszych świadectw wczesnej historii regionu — twierdzę, która przetrwała zaledwie kilkadziesiąt lat, zanim padła w wyniku zbrojnego szturmu.

Jak dotrzeć?

Lelekovice leżą tuż na północ od Brna, w odległości kilku kilometrów od centrum miasta, co czyni je łatwym celem jednodniowej wycieczki. Pozostałości grodziska znajdują się na wzniesieniu w pobliżu miejscowego kościoła pod wezwaniem świętych Filipa i Jakuba, w otoczeniu współczesnego cmentarza. Dojazd samochodem z Brna zajmuje kilkanaście minut, miejsce jest też dostępne dla turystów pieszych i rowerowych korzystających ze szlaków okolic Adamova i Kuřimi. Wstęp na teren dawnego grodziska jest wolny i nieodpłatny.

Co zobaczysz na miejscu?

Osadnictwo na wzgórzu sięga XI wieku, jednak właściwa siedziba rycerska powstała dopiero pod koniec XIII lub na początku XIV stulecia. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscu pochodzi z 1339 roku, a sam zamek jako obiekt obronny pojawia się w źródłach z 1358 roku. Jego założycielem był najprawdopodobniej Hereš (Heřman) z Lelekovic, sędzia ziemski ołomuniecki.

W kolejnych dekadach zamek zmieniał właścicieli i był dzielony między kilku panów jednocześnie. Do 1378 roku współwłaścicielami pozostawali przedstawiciele rodu z Lelekovic, rok później część majątku przejął Ješek z Rožďálovic, a w 1387 roku kolejną trzecią część otrzymał Ludvík z Ubušína. Ten sprzedał swój udział Petrovi Hechtowi z Rosic, któremu do 1392 roku udało się scalić całą twierdzę w jednych rękach.

Losy zamku zakończyły się gwałtownie na przełomie XIV i XV wieku. Najprawdopodobniej w 1401 roku obiekt zajęli przeciwnicy margrabiego Jošta, po czym szybko odbiły go siły miejskie z Brna. O zaciętości walk świadczą liczne znaleziska archeologiczne — groty bełtów kuszy, kamienne kule do bombard oraz unikalny miecz wykonany w warsztacie pasawskich płatnerzy. Po odbiciu twierdza nie została odbudowana i ostatecznie przestała istnieć.

Dziś na powierzchni widoczny jest głównie fragment muru parkanowego po stronie południowej — to jedyny czytelny element oryginalnej zabudowy, jaki przetrwał do naszych czasów. W latach 1984–1990, a następnie aż do 2004 roku, wzgórze było przedmiotem szczegółowych badań archeologicznych prowadzonych pod kierunkiem prof. Josefa Ungera. Odkryto wówczas relikty murów, dużą liczbę gotyckich cegieł, kamienne obramowania okienne, fragmenty naczyń ceramicznych i kafli piecowych, a także przedmioty codziennego użytku — sprzączki, miecz, kule armatnie i kostkę do gry wykonaną z kości. Po zakończeniu prac odsłonięte fundamenty zostały ponownie zasypane w celu ich ochrony, a widoczne dziś zarysy murów to w dużej mierze rekonstrukcje ich przebiegu.

Co warto wiedzieć przed wizytą?

Ze względu na niewielką ilość widocznych na powierzchni pozostałości, samodzielne odczytanie historii miejsca bez wcześniejszego przygotowania może być trudne. Niewielka ekspozycja znalezisk archeologicznych z grodziska znajduje się w budynku miejscowego urzędu gminy w Lelekovicach, co stanowi dobre uzupełnienie wizyty na samym wzgórzu. Teren dawnego grodziska sąsiaduje bezpośrednio z czynnym cmentarzem, warto więc zachować odpowiedni spokój podczas zwiedzania.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał zamek w Lelekovicach? Osada na wzgórzu istniała już w XI wieku, jednak sama warownia rycerska powstała pod koniec XIII lub na początku XIV wieku — pierwsza pisemna wzmianka o niej pochodzi z 1339 roku, a jako zamek wymieniana jest od 1358 roku.

Dlaczego zamek jest dziś w ruinie? Twierdza padła najprawdopodobniej w 1401 roku w wyniku zbrojnego odbicia przez siły z Brna po tym, jak zajęli ją przeciwnicy margrabiego Jošta. Po tym wydarzeniu nie została odbudowana.

Co można zobaczyć na miejscu dzisiaj? Na powierzchni zachował się jedynie fragment południowego muru parkanowego. Pozostałe relikty odkryte podczas badań archeologicznych z lat 1984–2004 zostały zabezpieczone i ponownie zasypane.

Czy wstęp na teren zamku jest płatny? Nie, teren dawnego grodziska jest wolno dostępny i nie wymaga opłat ani rezerwacji.