Le Moustier

Le Moustier to niewielkie stanowisko archeologiczne w gminie Saint-Léon-sur-Vézère, na prawym brzegu rzeki Vézère w Dordonii, w sercu Périgord Noir. Naprzeciwko, po drugiej stronie doliny, wznosi się skalna osada troglodytów La Roque Saint-Christophe. Choć z zewnątrz to tylko dwie skalne wnęki wcięte w wapienny klif, dla prehistoryków to jedno z najważniejszych miejsc na mapie Europy — stąd wzięła nazwę cała kultura mustierska, czyli środkowy paleolit związany z człowiekiem neandertalskim.

Gdzie dokładnie znajduje się stanowisko?

Le Moustier składa się z dwóch osobnych schronień skalnych: górnego, zwanego "klasycznym", oraz dolnego, położonego niemal na poziomie rzeki. Obie części eksplorowano niezależnie od siebie już od końca XIX wieku, a wyniki tych prac stały się punktem odniesienia dla całej archeologii prehistorycznej Europy Zachodniej.

Dlaczego to stąd wzięła się nazwa "mustierski"?

W 1869 roku prehistoryk Gabriel de Mortillet nazwał odłupkową, starannie retuszowaną technikę obróbki krzemienia znalezioną w Le Moustier "kulturą mustierską". Termin ten do dziś oznacza cały okres środkowego paleolitu w Europie, kojarzony przede wszystkim z neandertalczykami. Narzędzia z Le Moustier — skrobacze, ostrza, groty — pokazują wysoki poziom planowania i precyzji w obróbce kamienia, daleki od stereotypu "prymitywnego" człowieka pierwotnego.

Jak stare są warstwy i co w nich znaleziono?

Sekwencja stratygraficzna w Le Moustier obejmuje okres od około 56 000 do 35 000 lat temu. W profilu widoczne są kolejne fazy zasiedlenia: mustier tradycji aszelskiej, mustier typowy, a w najwyższych, najmłodszych warstwach — szatelperon i aurignacien, czyli już ślady pierwszych społeczności Homo sapiens w tym regionie. W 2024 roku badania wykazały, że neandertalczycy z Le Moustier używali kleju — mieszaniny ochry i bitumu — do mocowania kamiennych narzędzi w uchwytach z drewna czy kości, co świadczy o zaawansowanej wiedzy technicznej.

Neandertalskie szkielety: Moustier 1 i Moustier 2

Le Moustier zawdzięcza rozgłos dwóm wyjątkowym odkryciom szczątków ludzkich. 10 kwietnia 1908 roku szwajcarski kolekcjoner i poszukiwacz starożytności Otto Hauser odkopał szkielet nastoletniego neandertalczyka, znany dziś jako Moustier 1. Hauser sprzedał znalezisko berlińskiemu Königliches Museum für Völkerkunde już w 1910 roku. Losy szczątków były burzliwe: część postkranialna szkieletu uległa zniszczeniu podczas bombardowań Berlina pod koniec II wojny światowej, natomiast czaszka przetrwała i do dziś znajduje się w zbiorach berlińskich.

W 1914 roku, kilka lat później, odkryto drugi szkielet — Moustier 2, należący do noworodka. Po wykopaniu ślad po nim zaginął na blisko sto lat, aż w 2002 roku szczątki zidentyfikowano ponownie w zbiorach jednego z muzeów Dordonii. Oba szkielety, datowane na 40–50 tysięcy lat, dostarczyły antropologom cennych danych o wzroście i rozwoju biologicznym dzieci neandertalskich.

Czy stanowisko można zwiedzać?

Dostęp do samego wykopu jest na co dzień zamknięty dla zwiedzających indywidualnych. Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się wyłącznie po wcześniejszej rezerwacji, w kasie biletowej Font-de-Gaume w Les Eyzies-de-Tayac. Podczas takiej wizyty można zobaczyć zachowany profil stratygraficzny wykopalisk i usłyszeć opowieść o historii badań prowadzonych tu od ponad wieku, także tych najnowszych, kierowanych przez archeologa Brada Gravinę. Le Moustier wchodzi w skład wpisanych na listę UNESCO w 1979 roku Stanowisk Prehistorycznych i Jaskiń Naskalnych Doliny Vézère. Najlepiej zachowane eksponaty związane z człowiekiem neandertalskim można natomiast obejrzeć w Muzeum Narodowym Prehistorii w pobliskich Les Eyzies.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Le Moustier od innych stanowisk w dolinie Vézère? To miejsce eponimiczne — dało nazwę całej epoce mustierskiej, a nie tylko lokalnemu znalezisku.

Czy w Le Moustier można zobaczyć oryginalne szczątki neandertalczyków? Nie na miejscu — oryginalne kości znajdują się w zbiorach muzealnych w Berlinie i Dordonii, natomiast rekonstrukcje i powiązane eksponaty prezentuje Muzeum Narodowe Prehistorii w Les Eyzies.

Jak zarezerwować zwiedzanie z przewodnikiem? Rezerwacji dokonuje się w kasie biletowej Font-de-Gaume w Les Eyzies-de-Tayac.

Ile lat mają warstwy archeologiczne w Le Moustier? Od około 56 000 do 35 000 lat temu, obejmując mustier oraz późniejsze warstwy szatelperonu i aurignacien.