Jewish cemetery in Slatina

Cmentarz żydowski w Slatinie to zapomniany, zarośnięty cmentarz na leśnym wzgórzu przy niewielkiej wsi Slatina w powiecie Klatovy, w kraju plzeńskim w zachodnich Czechach. Choć dziś praktycznie nikt go nie odwiedza, przez ponad dwa stulecia był miejscem pochówku miejscowej społeczności żydowskiej i pozostaje jednym z nielicznych fizycznych śladów jej obecności w regionie.

Gdzie leży i jak dotrzeć?

Slatina to niewielka wieś wzmiankowana już w 1254 roku, położona około 34 km na wschód od Klatov i niespełna 50 km na południowy wschód od Pilzna, a od Pragi dzieli ją około 90 km. Sam cmentarz znajduje się mniej więcej kilometr na północ od zabudowań wsi, na odosobnionym, zalesionym wzniesieniu, około 8 km na północny wschód od miasteczka Horażďovice. Miejsce nie jest oznakowane – brak tablic czy drogowskazów, a wejście prowadzi przez wyłom w murowanym ogrodzeniu i niezamykaną bramę.

Historia cmentarza

Najstarsza część nekropolii powstała jeszcze przed 1668 rokiem, a w 1723 roku cmentarz rozbudowano. Najstarszy czytelny nagrobek pochodzi z około 1750 roku, natomiast ostatni pochówek odnotowano w 1937 roku – tuż przed wybuchem II wojny światowej, która brutalnie przerwała historię żydowskiej obecności w regionie. W spisie z 1930 roku w samej Slatinie nie odnotowano już żadnych mieszkańców wyznania mojżeszowego, co sugeruje, że społeczność wcześniej rozproszyła się do większych ośrodków.

Co można zobaczyć?

Na powierzchni nieco ponad jednego hektara (dokładnie 0,1061 ha) zachowało się od stu do pięciuset nagrobków, w większości wciąż stojących w pierwotnych miejscach. Są to płaskie lub podwójne macewy z granitu i wapienia, wśród nich około 170 kamieni w stylu barokowym i klasycystycznym. Inskrypcje wykuto w trzech językach – hebrajskim, niemieckim i czeskim – co odzwierciedla wielokulturowy charakter dawnych wiejskich społeczności żydowskich w Czechach. Na terenie nekropolii nie ma grobów masowych, budynków ani wydzielonych kwater – to typowy, skromny wiejski cmentarz żydowski.

W jakim jest stanie?

Teren jest gęsto zarośnięty i odizolowany, co z jednej strony chroniło go częściowo przed celowym niszczeniem, z drugiej sprzyja postępującej degradacji. Do głównych zagrożeń należą niekontrolowany dostęp odwiedzających, rozrastająca się roślinność, akty wandalizmu oraz naturalna erozja kamieni pod wpływem warunków atmosferycznych. Cmentarz nie ma statusu chronionego pomnika ani stałej opieki konserwatorskiej, dlatego stan poszczególnych nagrobków bywa bardzo różny w zależności od ich położenia i materiału.

Warto wiedzieć o samej Slatinie

Wieś, w której leży cmentarz, przez wieki była niewielką osadą – w 1869 roku liczyła 443 mieszkańców, dziś jest ich około 90. We wsi stoi kaplica św. Jana Nepomucena, a z tym miejscem związana jest czeska aktorka Helena Růžičková, która tu mieszkała.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał cmentarz żydowski w Slatinie? Najstarsza część nekropolii istniała już przed 1668 rokiem, a w 1723 roku cmentarz rozbudowano; najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z około 1750 roku.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Na terenie o powierzchni 0,1061 ha zachowało się od stu do pięciuset macew, w tym około 170 kamieni w stylu barokowym i klasycystycznym.

W jakich językach są inskrypcje na nagrobkach? Napisy wykonano w języku hebrajskim, niemieckim i czeskim.

Czy cmentarz jest łatwo dostępny dla zwiedzających? Miejsce nie jest oznakowane i leży na odizolowanym, zalesionym wzgórzu około kilometra od wsi; wejście prowadzi przez wyłom w murze i niezamykaną bramę, a teren nie jest objęty stałą opieką konserwatorską.