Jewish cemetery in Kasejovice

Żydowski cmentarz w Kasejovicích to jeden z najlepiej zachowanych zabytków dawnej społeczności żydowskiej południowo-zachodnich Czech, położony na wzgórzu zwanym "Na stráži" nad miasteczkiem. Miejsce to od wieków pełni funkcję nekropolii i stanowi świadectwo obecności Żydów w regionie sięgającej co najmniej drugiej połowy XVI wieku.

Kiedy powstał cmentarz?

Najstarsza pisemna wzmianka o cmentarzu pochodzi z 1669 roku, choć badacze wskazują, że najstarszy czytelny nagrobek na terenie nekropolii datowany jest na rok 1710 — dokładnie 26 sierpnia według kalendarza hebrajskiego. Osadnictwo żydowskie w Kasejovicích jest jednak starsze niż sam cmentarz: pierwsza rodzina żydowska pojawia się w źródłach już w 1570 roku, a w XVII wieku funkcjonowała tu już zorganizowana, choć niewielka, gmina wyznaniowa.

Jak rozwijała się nekropolia?

Cmentarz był wielokrotnie rozbudowywany w ciągu XVIII wieku. Istotną zmianą był rok 1808, kiedy teren otwarto dla pochówków Żydów z okolicznych miejscowości — wcześniej zarówno sama gmina kasejowicka, jak i miejscowa szlachta z Lnář, sprzeciwiały się takiemu rozszerzeniu. Ostateczny, dzisiejszy kształt i wielkość (niespełna 31 arów) cmentarz osiągnął po kolejnej, już ostatniej rozbudowie w 1885 roku. Wzrost znaczenia nekropolii szedł w parze z rozwojem samej gminy — liczyła ona 24 rodziny w 1721 roku, a szczytowy moment demograficzny przypadł na połowę XIX wieku, gdy w Kasejovicích mieszkało około 230 Żydów. Mimo to synagogę wzniesiono stosunkowo późno, dopiero w 1818 roku, a getto powstało wcześniej, około 1727 roku.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Na terenie cmentarza zachował się budynek, który pełnił funkcję domu przedpogrzebowego (ceremonialnego), z wmurowanym kamieniem noszącym wspomnianą hebrajską datę z 1710 roku. W 1931 roku wybudowano tu również dom dozorcy — sfinansowany ze spadku po żydowskim filantropie Moritzu Adelbergu, wywodzącym się z pobliskiej wsi Metly, około 6 km na północny wschód od Kasejovic, który wyemigrował do USA i zapisał środki na rzecz rodzinnych stron. Same nagrobki pochodzą z XVIII, XIX i XX wieku, a inskrypcje na nich sporządzono zarówno w języku hebrajskim, jak i czeskim — co pozwala prześledzić stopniową akulturację miejscowej społeczności żydowskiej na przestrzeni dwóch stuleci. Opieką nad pochówkami od XVIII wieku zajmowało się dobrowolne bractwo pogrzebowe, typowa dla gmin żydowskich Europy Środkowej instytucja odpowiedzialna za rytualne aspekty pochówku.

Jaki los spotkał gminę żydowską?

Liczebność społeczności żydowskiej w Kasejovicích systematycznie malała od połowy XIX wieku — w 1930 roku mieszkało tu już tylko 28 Żydów. Tragiczny kres istnienia gminy nastąpił w 1942 roku, gdy wszyscy pozostali w miasteczku Żydzi zostali deportowani do nazistowskich obozów zagłady. Wyposażenie miejscowej synagogi trafiło wówczas do Centralnego Muzeum Żydowskiego w Pradze. Ostatni znany pochówek na cmentarzu miał miejsce przed rokiem 1943, co symbolicznie zamyka historię wielowiekowej obecności żydowskiej w tym miejscu.

Dlaczego warto odwiedzić to miejsce?

Cmentarz położony jest na wzniesieniu, skąd rozciąga się rozległy widok na okolicę, co dodatkowo podnosi wartość krajobrazową i kontemplacyjną tego miejsca. Dziś stanowi on jeden z ważniejszych zachowanych śladów żydowskiego dziedzictwa regionu Plzeňsko i cenny obiekt dla osób interesujących się historią lokalną, genealogią oraz architekturą sepulkralną Europy Środkowej.