Jewish cemetery in Přistoupim

Żydowski cmentarz w Přistoupimi to jeden z lepiej zachowanych zabytków żydowskich w regionie kolińskim, położony około 200 metrów na północ od centrum wsi, w środkowych Czechach. Blisko 600 nagrobków, sięgających swoim rodowodem XVIII wieku, świadczy o tym, że niewielka dziś miejscowość była niegdyś ważnym ośrodkiem życia żydowskiego na tym obszarze.

Kiedy powstał cmentarz?

Podstawą założenia cmentarza była umowa z 13 listopada 1713 roku, zawarta między Václavem Vratislavem Dohalským a przedstawicielami miejscowej społeczności żydowskiej, dotycząca zakupu gruntu pod nekropolię. Najstarsze czytelne dziś nagrobki pochodzą z połowy XVIII wieku. W 1847 roku cmentarz został znacznie powiększony, co odzwierciedlało rosnącą liczebność okolicznej społeczności żydowskiej w pierwszej połowie XIX wieku.

Jak duży jest cmentarz i ile zachowało się nagrobków?

Nekropolia zajmuje powierzchnię niemal 4000 m² i mieści około 600 zachowanych macew w stylu barokowym, klasycystycznym oraz nowszych, dwudziestowiecznych. Taka liczba i różnorodność form nagrobnych czyni z cmentarza w Přistoupimi jeden z istotniejszych tego typu zabytków w regionie kolińskim.

Komu służył cmentarz?

Przistoupim był w swoim czasie jedną z ważniejszych wiejskich gmin żydowskich całego Kolińska, dlatego cmentarz nie był miejscem pochówku wyłącznie dla miejscowej społeczności. Chowano tu również Żydów z pobliskiego Českiego Brodu oraz z mniejszych skupisk żydowskich w okolicznych wsiach, które nie miały własnych nekropolii. Obok cmentarza stoi dawny budynek gminy żydowskiej z XVIII wieku, w którym przed wybudowaniem synagogi mieściły się modlitewnia i szkoła żydowska – po wojnie, w latach 50. XX wieku, budynek przebudowano na cele mieszkalne.

Jakie są ostatnie ślady historii zapisane na cmentarzu?

Najbardziej przejmującym rozdziałem historii tego miejsca są ostatnie pochówki – dokonane w styczniu 1945 roku, gdy na cmentarzu pochowano więźniarki, które zmarły podczas transportu ewakuacyjnego z Auschwitz. To wydarzenie sprawia, że cmentarz w Přistoupimi jest nie tylko zabytkiem architektury sepulkralnej, ale też miejscem pamięci o tragedii Holokaustu, która dotknęła bezpośrednio ten region środkowych Czech.

Co stało się z dawną synagogą?

Budynek dawnej synagogi w Přistoupimi służy dziś jako siedziba urzędu gminy. Na jego elewacji umieszczono tablicę pamiątkową, upamiętniającą deportacje miejscowych Żydów do Auschwitz w 1942 roku – to jeden z niewielu tak bezpośrednich, fizycznych śladów tamtych wydarzeń zachowanych we wsi.

Czy cmentarz jest objęty ochroną i kto o niego dba?

Cmentarz posiada status zabytku kultury od 1988 roku. W latach 70. XX wieku przeszedł remont, a od 2018 roku opiekę nad nim sprawuje lokalna organizacja pozarządowa oPŘISe, która dwa razy w roku – wiosną i jesienią – organizuje dni sprzątania, angażując wolontariuszy w porządkowanie terenu i pielęgnację zieleni wokół nagrobków.

Czy można zwiedzić cmentarz?

Teren otoczony jest murem kamiennym, a wejście zamyka brama z metalową kratą od strony północnej. Cmentarz na co dzień jest zamknięty, jednak zgodnie z lokalną tradycją klucze do bramy można wypożyczyć w budynku urzędu gminy – warto jednak wcześniej upewnić się na miejscu co do aktualnych zasad dostępu, ponieważ mogą się one zmieniać.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się żydowski cmentarz w Přistoupimi? Około 200 metrów na północ od centrum wsi Přistoupim, w powiecie kolińskim w środkowych Czechach.

Kiedy założono cmentarz? W 1713 roku, na mocy umowy zakupu gruntu z 13 listopada tego roku; w 1847 roku został znacznie rozbudowany.

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Około 600 macew w stylu barokowym, klasycystycznym oraz z XX wieku, na powierzchni blisko 4000 m².

Jakie jest najważniejsze wydarzenie związane z historią cmentarza w czasie II wojny światowej? W styczniu 1945 roku pochowano tu więźniarki zmarłe podczas transportu ewakuacyjnego z Auschwitz.

Czy można wejść na teren cmentarza? Teren jest zwykle zamknięty; klucze można spróbować wypożyczyć w urzędzie gminy, mieszczącym się w budynku dawnej synagogi.