Saint Bartholomew Church in Bylany

Kościół św. Bartłomieja w Bylanech to niewielka świątynia parafialna stojąca w sercu wsi Bylany, w powiecie Kolín, w kraju środkowoczeskim. Choć z zewnątrz wygląda dziś na typowo późnobarokową budowlę, jej rodowód sięga średniowiecza — a historia przebudów, jakie przeszła, jest ciekawsza niż niejeden okazalszy zabytek w regionie.

Skąd wzięła się ta świątynia?

Najstarsze części kościoła powstały jako budowla gotycka, prawdopodobnie około 1300 roku. Pierwsza pisemna wzmianka o świątyni w Bylanech pochodzi z 1364 roku — to właśnie ten zapis pozwala historykom mówić o niej jako o jednym ze starszych kościołów parafialnych w okolicach Kolína. Przez kolejne stulecia budynek wielokrotnie remontowano i dostosowywano do potrzeb parafii, co sprawiło, że pierwotna gotycka bryła stopniowo zacierała się pod kolejnymi warstwami przebudów.

Jak wyglądał kościół w XVII wieku?

Zachował się wyjątkowo konkretny opis stanu kościoła z 1671 roku, sporządzony przez ówczesnego dziekana Alexandra Speratę. Wynika z niego, że budynek był wówczas w opłakanym stanie — z odpadającego tynku prześwitywały kamienne mury, a zarówno korpus kościoła, jak i wieża pokryte były gontem. Główne wejście znajdowało się wtedy od strony północnej i osłaniała je murowana kruchta, która się nie zachowała do dziś. Ściany przebijało zaledwie pięć okien, a sklepienie posiadało jedynie prezbiterium — nawa główna miała prosty, drewniany strop. Ten opis to rzadka okazja, by zobaczyć, jak prowincjonalny kościół wyglądał na długo przed swoją barokową metamorfozą.

Kiedy kościół zyskał dzisiejszy wygląd?

Pierwsze poważniejsze zmiany po opisanym wyżej okresie zaniedbania nastąpiły w 1714 roku. Prawdziwie gruntowną przebudowę świątynia przeszła jednak dopiero w latach 1769–1770, kiedy to nadano jej formę późnobarokową, widoczną do dziś. To właśnie ta osiemnastowieczna przebudowa zdecydowała o obecnym charakterze budynku — surowa gotycka bryła ustąpiła miejsca eleganckim, barokowym proporcjom.

Co warto zobaczyć wewnątrz?

Wyposażenie wnętrza, choć skromne, kryje kilka detali wartych uwagi. Na szczególną wzmiankę zasługuje ambona pochodząca z drugiej połowy XVIII wieku, zdobiona medalionami przedstawiającymi św. Franciszka z Asyżu oraz św. Antoniego Padewskiego. W kościele znajdują się także barokowe obrazy stacji drogi krzyżowej. Muzyczną duszą świątyni są organy zbudowane w 1879 roku przez Karla Schiffnera, które w 1904 roku poddano gruntownej przebudowie przeprowadzonej przez firmę organmistrzowską Rejna-Černý. W drewnianej konstrukcji wieży wisi natomiast dzwon o imieniu „Jan Nepomuk", odlany w 1673 roku — jeden z nielicznych elementów wyposażenia, który przetrwał burzliwe dzieje kościoła niemal w niezmienionej formie.

Czy kościół jest zabytkiem?

Tak, kościół św. Bartłomieja w Bylanech jest wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej, co potwierdza jego wartość historyczną i architektoniczną mimo skromnej, wiejskiej skali budowli.

Najczęstsze pytania

Jak stary jest kościół w Bylanech? Jego najstarsze, gotyckie części powstały około 1300 roku, a pierwsza pisemna wzmianka o świątyni pochodzi z 1364 roku.

Dlaczego kościół wygląda dziś na barokowy, skoro ma gotyckie korzenie? Ponieważ w latach 1769–1770 przeszedł gruntowną przebudowę, która nadała mu obecną, późnobarokową formę, ukrywając wcześniejszą gotycką strukturę.

Co jest najstarszym zachowanym elementem wyposażenia? Prawdopodobnie dzwon „Jan Nepomuk" z 1673 roku, wiszący w drewnianej konstrukcji wieży.

Czy kościół ma zabytkowe organy? Tak, organy pochodzą z 1879 roku (budowa: Karel Schiffner) i zostały przebudowane w 1904 roku przez firmę Rejna-Černý.

Gdzie dokładnie leży Bylany? Wieś Bylany znajduje się w powiecie Kolín, w kraju środkowoczeskim, w pobliżu współrzędnych 50.0639, 14.9081.