Guillotinemolen, Balegem

Guillotinemolen to murowany młyn typu bergmolen (młyn wieżowy stojący na sztucznym kopcu) w Balegem, wsi wchodzącej w skład gminy Oosterzele we Flandrii Wschodniej. Ceglana wieża wznosi się nad okoliczną, płaską okolicą i od dziesięcioleci pozostaje jednym z charakterystycznych punktów orientacyjnych tej części regionu, mimo że sam mechanizm młyński od dawna nie pracuje.

Kiedy powstał młyn?

Budowę ukończono w 1798 roku. Nad wejściem do wieży zachował się kamienny nadproże z inskrypcją odnoszącą się do siódmego roku francuskiego kalendarza rewolucyjnego oraz do roku 1798 według kalendarza gregoriańskiego — ślad epoki, w której tereny dzisiejszej Belgii znajdowały się pod francuską administracją. Fundatorem był Jean Baptiste Platteau, mieszkaniec pobliskiego Balegemveld, który prowadził tam gospodę i browar. Młyn od początku pełnił podwójną funkcję: mielił zboże na mąkę oraz tłoczył olej z nasion oleistych, co czyniło go ważnym punktem gospodarczym dla okolicznych rolników.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa Guillotinemolen — dosłownie "młyn-gilotyna" — nie jest przypadkowa i wiąże się z tragicznymi wypadkami. Według miejscowego przekazu, jeszcze podczas budowy w 1798 roku jeden z mieszkańców Balegem z ciekawości podszedł zbyt blisko obracających się skrzydeł i został śmiertelnie trafiony. Podobne śmiertelne wypadki miały się powtórzyć także w 1832 roku. Połączenie tych tragicznych zdarzeń z okresem budowy przypadającym na czasy rewolucji francuskiej sprawiło, że w ludowej mowie młyn zaczęto nazywać "gilotyną" — nazwa, mimo swojej mrocznej historii, przetrwała do dziś i to pod nią obiekt jest najlepiej znany w regionie.

Jak długo młyn pracował?

Guillotinemolen pozostawał czynny przez blisko sto sześćdziesiąt lat, aż do około 1955 roku, kiedy zaprzestano regularnego mielenia. Po zaprzestaniu eksploatacji budynek zaczął niszczeć, tak jak wiele innych wiejskich młynów w regionie, które traciły znaczenie gospodarcze wraz z industrializacją młynarstwa.

Czy młyn jest chroniony?

Tak. Dekretem królewskim z 18 marca 1975 roku Guillotinemolen został wpisany na listę obiektów chronionych jako zabytek. Ochrona prawna nie oznaczała jednak automatycznego przywrócenia młyna do stanu używalności — próba restauracji podjęta pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku nie powiodła się, a wieża pozostawała niesprawna jeszcze w 2010 roku. W kolejnych latach lokalna społeczność i władze gminy Oosterzele wielokrotnie podnosiły temat pilnej potrzeby gruntownej renowacji obiektu, podkreślając jego wartość jako świadka dawnej wiejskiej gospodarki i unikalnego elementu krajobrazu Balegem.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Dla odwiedzających Guillotinemolen jest przede wszystkim przykładem historycznej architektury przemysłowej — solidna, ceglana bryła bergmolena kontrastuje z drewnianymi, kryjącymi konstrukcjami typowymi dla innych młynów w regionie Oosterzele, znanym zresztą z dużej koncentracji zabytkowych wiatraków. Okolica sprzyja spokojnym spacerom po wiejskich drogach Balegemveld, skąd rozciągają się widoki na charakterystyczną, łagodnie pofałdowaną okolicę Flandrii Wschodniej.

Najczęstsze pytania

Czy do młyna można wejść? Ze względu na stan techniczny i status zabytku dostęp do wnętrza jest ograniczony — warto sprawdzić aktualne informacje u lokalnych władz przed wizytą.

Czy młyn wciąż miele zboże? Nie, młyn nie jest już czynny gospodarczo od lat pięćdziesiątych XX wieku.

Skąd dokładnie wzięła się nazwa "Guillotinemolen"? Nazwa nawiązuje do śmiertelnych wypadków związanych z obracającymi się skrzydłami młyna, które miały miejsce w czasie jego budowy oraz w kolejnych dekadach.