Brama Zielona

Brama Zielona w Gdańsku to renesansowo-manierystyczna budowla zamykająca od wschodu Długi Targ, główny plac Głównego Miasta. Za jej przejściem zaczyna się nabrzeże Motławy, dlatego brama jest naturalnym łącznikiem między miejskim salonem a wodą. Dziś mieści oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku i jest jednym z najchętniej fotografowanych miejsc w mieście.

Jak powstała Brama Zielona?

Budowla stanęła w drugiej połowie XVI wieku, w latach 1564–1568, w miejscu wcześniejszej bramy wodnej, związanej ze średniowiecznym portem. Starsze przejście było wzmiankowane już w 1357 roku, co czyni to miejsce jednym z najdawniej zaznaczonych w dziejach gdańskich fortyfikacji nabrzeża. Nową bramę zaprojektowano już nie jako element obronny, lecz reprezentacyjny: miała dopełniać Trakt Królewski, którym orszaki władców wchodziły do miasta.

Przy budowie pracowali dwaj mistrzowie z zagranicy. Plany przypisuje się Hansowi Kramerowi z Drezna, a nad realizacją czuwał Regnier z Amsterdamu. Tak powstała pierwsza gdańska budowla w duchu niderlandzkiego manieryzmu.

Dlaczego brama jest tak charakterystyczna?

Układ budynku przypomina cztery połączone przęsła z przejściami w formie arkad. Fasada od strony Długiego Targu zdobiona jest bogatym detalem architektonicznym, a całość nawiązuje do idei łuku triumfalnego. Z zewnątrz brama wygląda więc bardziej jak mały pałac niż jak element umocnień. Ta dwoistość – miejska brama i dekoracyjna rezydencja – jest właśnie tym, co przyciąga wzrok turystów.

Budowlę przewidziano jako rezydencję dla polskich królów odwiedzających Gdańsk, ale żaden monarcha nigdy w niej nie zamieszkał. W lutym 1646 roku zatrzymała się tu na kilka dni Maria Ludwika Gonzaga, w drodze do Warszawy na uroczystości ślubne z królem Władysławem IV. Mimo to opowieść o „rezydencji królewskiej” przylgnęła do gmachu na stałe.

Co stało się z bramą po II wojnie światowej?

Wojna zniszczyła Gdańsk w ogromnej skali. Brama Zielona również ucierpiała, a jej odbudowa stała się częścią powojennego, wieloletniego procesu przywracania Głównego Miasta. Dziś budynek należy do Muzeum Narodowego w Gdańsku. W latach 1999–2015 w jednym z pomieszczeń bramy mieściło się biuro Lecha Wałęsy.

Co można zobaczyć w środku?

Dwie główne sale pełnią funkcję przestrzeni wystawowych. Prezentowane są w nich czasowe ekspozycje sztuki dawnej i współczesnej, zarówno polskiej, jak i zagranicznej. Na trzecim piętrze działa Gdańska Galeria Fotografii, więc brama jest także miejscem dla miłośników fotografii artystycznej. Programy wystaw zmieniają się, warto więc sprawdzić aktualną ofertę oddziału przed wizytą.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi Brama Zielona? Na wschodnim końcu Długiego Targu, tam gdzie Główne Miasto spotyka się z Motławą.

Czy to część Traktu Królewskiego? Tak, brama zamyka go od strony wody i jest jego efektownym akcentem końcowym.

Czy w bramie mieszkał król? Nie. Choć budynek przewidziano jako rezydencję królewską, żaden król w nim nie zamieszkał.

Kto zaprojektował bramę? Przypisuje się ją Hansowi Kramerowi z Drezna, a budową kierował Regnier z Amsterdamu.

Czy można wejść do środka? Tak, mieści się tam oddział muzeum z wystawami czasowymi i galeria fotografii.