Brama Mariacka

Brama Mariacka to późnogotycka brama wodna w Gdańsku, która zamyka wylot ulicy Mariackiej od strony Motławy. Stoi przy Długim Pobrzeżu, tuż obok Domu Towarzystwa Przyrodniczego, i należy do najbardziej fotogenicznych miejsc nabrzeża Głównego Miasta.

Czym jest Brama Mariacka?

To jedna z bram, które w dawnym Gdańsku łączyły ulice miasta z nabrzeżem rzeki. Przez nie kupcy, żeglarze i mieszczanie schodzili do przystani, gdzie przeładowywano towary. Dziś brama pełni rolę efektownego wejścia na ulicę Mariacką, uznawaną za jedną z najpiękniejszych w mieście, i prowadzi prosto w stronę bazyliki Mariackiej.

Kiedy powstała i jak wygląda?

Budowla pochodzi najpewniej z ostatnich dekad XV wieku, a w źródłach pojawia się po raz pierwszy w 1484 roku. Jej rzut to wydłużony prostokąt mierzący mniej więcej 25 na 7,3 metra. Jest wyraźnie bardziej asymetryczna niż sąsiednia Brama Chlebnicka. Od strony rzeki jej wschodnią elewację flankują masywne, ośmioboczne wieżyczki. Ściany rozczłonkowano płytkimi wnękami zamkniętymi podwójnym ostrołukiem, a całość przykrywa dach dwuspadowy, którego kalenica biegnie równolegle do Motławy. Schodkowe szczyty zdobi krenelaż, choć ten element dodano dopiero przy powojennej odbudowie.

Jakie herby można zobaczyć nad przejazdem?

Nad przejazdem bramy umieszczono herby, które dobrze opowiadają o dawnej pozycji Gdańska. Od strony Motławy widać herb Królestwa Polskiego, a po jego bokach herb miasta oraz herb Prus Królewskich. Z kolei od ulicy Mariackiej widnieje herb miasta podtrzymywany przez dwa lwy. Polichromię tego herbu odtworzono w 2006 roku, dzięki czemu kolory znów nawiązują do dawnego wyglądu.

Co działo się z bramą przez wieki?

Już w XVI stuleciu budowla straciła znaczenie obronne. Zaczęto ją przeznaczać na cele mieszkalne, a obiekt stopniowo wtapiał się w codzienne życie nabrzeża. Prawdziwą katastrofą okazał się rok 1945, kiedy brama została poważnie zniszczona w czasie walk o miasto. Odbudowywano ją w latach 1958–1961, razem z całym zespołem zabudowy Długiego Pobrzeża. Po odbudowie wnętrza połączono z sąsiednim Domem Towarzystwa Przyrodniczego i przeznaczono na potrzeby Muzeum Archeologicznego. Brama jest wpisana do rejestru zabytków pod numerem 304 (wpis z 24 lutego 1967 roku).

Od strony rzeki wisi tu także tablica upamiętniająca Alexandra von Humboldta, wmurowana w 1998 roku.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

• Najlepiej wygląda widziana z drugiego brzegu Motławy, z Wyspy Spichrzów, gdzie w jednym kadrze mieszczą się brama, Żuraw i kamienice nabrzeża.
• To naturalny początek spaceru ulicą Mariacką, pełną tarasów, bursztynowych pracowni i rzeźbionych rynien.
• Z bramy bardzo blisko do Żurawia, Długiego Targu i Fontanny Neptuna.
• Szczegóły architektury, od herbów po ostrołukowe blendy, warto obejrzeć z bliska, przechodząc pod sklepieniem.

Najczęstsze pytania

Do czego służyła Brama Mariacka? Była bramą wodną, łączącą ulicę Mariacką z nabrzeżem Motławy. Z czasem jej militarne znaczenie zanikło, a w budynku urządzono mieszkania.

Z jakiego okresu pochodzi? Z późnego gotyku. Najpewniej powstała w ostatnich dekadach XV wieku, a pierwsza wzmianka pochodzi z 1484 roku.

Czy jest oryginalna? Konstrukcja jest historyczna, ale po zniszczeniach z 1945 roku odbudowano ją w latach 1958–1961. Z tego okresu pochodzi między innymi krenelaż na szczytach.

Gdzie dokładnie stoi? Przy Długim Pobrzeżu, nad Motławą, u wylotu ulicy Mariackiej, obok Domu Towarzystwa Przyrodniczego.

Czy wejście pod bramą jest płatne? Przejście pod sklepieniem to zwykły fragment spaceru po nabrzeżu i ulicy Mariackiej.