Brama Żuraw w Gdańsku

Brama Żuraw w Gdańsku to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta: brama wodna nad Motławą i zarazem średniowieczny dźwig portowy, uznawany za największy i najstarszy zachowany obiekt tego typu w Europie. Stoi na końcu ulicy Szerokiej, tuż przy Długim Pobrzeżu, a dziś mieści oddział Narodowego Muzeum Morskiego.

Jak wygląda Żuraw i skąd wzięła się jego nazwa?

Budowla składa się z dwóch masywnych, ceglanych wież połączonych drewnianą konstrukcją dźwigu. Od strony rzeki robi wrażenie niemal fortecy, a od strony miasta przypomina bramę prowadzącą wprost do nabrzeża. Nazwa odnosi się do samego urządzenia: żurawiem od dawna nazywa się dźwig do podnoszenia ładunków.

Jaka jest historia Żurawia?

Już w XIV wieku w tym miejscu stała brama w obrębie miejskich obwarowań, a w porcie wspominano urządzenie do podnoszenia ładunków. Obecną formę budowla zawdzięcza przebudowie z połowy XV wieku, po pożarze starszej konstrukcji. Gdańsk był wówczas jednym z najważniejszych portów Bałtyku, a dźwig pracował na pełnych obrotach, zwłaszcza na przełomie XVI i XVII wieku, gdy przez miasto płynęły ogromne ilości zboża i innych towarów.

Żuraw służył nie tylko do przeładunku. Dzięki niemu stawiano i zdejmowano maszty statków, więc był także elementem portowej infrastruktury remontowej. Z biegiem lat jego znaczenie obronne i handlowe malało. W XIX wieku port rozwijał się już w innych miejscach, a dawny dźwig przestał być potrzebny.

Jak działał średniowieczny dźwig?

Napęd stanowiła siła ludzkich mięśni. W środku drewnianej konstrukcji znajdowały się dwie pary dużych kołowrotów, w których chodzili robotnicy portowi. Obracając je, unosili towary na wysokość kilku pięter. Przy połączeniu obu par kół dźwig unosił ładunki o masie do 4 ton. Zarządzaniem urządzeniem zajmowali się wyznaczeni przez miasto ludzie, bo Żuraw funkcjonował jako miejskie przedsiębiorstwo.

Co stało się w czasie II wojny światowej?

W 1945 roku podczas walk o Gdańsk drewniana część dźwigu spłonęła, a ceglane wieże zostały poważnie uszkodzone. Odbudowa trwała wiele lat: najpierw odtworzono mury, później drewniany mechanizm dźwigu. Dzięki temu Żuraw odzyskał wygląd, który znamy z dawnych rycin i fotografii.

Co można zobaczyć w środku?

Od drugiej połowy XX wieku budynek należy do Narodowego Muzeum Morskiego. Po gruntownym remoncie i zmianie ekspozycji w 2024 roku wnętrza opowiadają o handlu i życiu portowym Gdańska w okresie jego największej świetności. Można tu zobaczyć także pamiątki wydobyte przez archeologów w okolicy obiektu. Warto zajrzeć do środka nie tylko dla wystawy, ale też dla samej konstrukcji: wielkie koła i drewniane belki dobrze pokazują skalę dawnej pracy.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Brama Żuraw? Nad Motławą, na końcu ulicy Szerokiej, na Głównym Mieście w Gdańsku, przy promenadzie Długie Pobrzeże.

Czy Żuraw to brama czy dźwig? Jedno i drugie. Pierwotnie była to brama wodna w murach miejskich, a z czasem stała się również dźwigiem portowym.

Dlaczego Żuraw jest tak ważny? To największy i najstarszy zachowany średniowieczny dźwig portowy w Europie oraz jeden z najczęściej fotografowanych zabytków Gdańska.

Czy da się go zwiedzać? Tak, jako oddział Narodowego Muzeum Morskiego. Aktualne zasady wstępu najlepiej sprawdzić u organizatora przed wizytą.

Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Długie Pobrzeże, ulicę Mariacką, Bazylikę Mariacką oraz Fontannę Neptuna na Długim Targu, wszystko w kilkuminutowym spacerze.