Abri du Poisson

Abri du Poisson to niewielkie schronisko skalne w dolinie Gorge d'Enfer, na prawym brzegu Wezery, w gminie Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil w Dordonii, w sercu Périgord. Miejsce zawdzięcza swoją sławę jednemu wyjątkowemu wizerunkowi – płaskorzeźbie łososia wykutej w sklepieniu skalnym u schyłku górnego paleolitu.

Gdzie leży schronisko i jak wygląda?

Obiekt znajduje się w wąskiej dolince, którą płynie niewielki strumień uchodzący do Wezery, niedaleko dawnego brodu. Sam nawis skalny jest skromnych rozmiarów – to typowe schronisko podskalne (abri sous roche), jakich w okolicach Les Eyzies jest kilkadziesiąt, uformowane w wapiennej ścianie doliny.

Co przedstawia rzeźba na suficie?

Na stropie schroniska widnieje wizerunek ryby o długości około 105 centymetrów, wykonany w technice płaskorzeźby połączonej z grawerunkiem. To łosoś przedstawiony w charakterystycznej pozie samca wyczerpanego tarłem – z hakowato wygiętą dolną szczęką (tzw. kypa), jaka pojawia się u samców po okresie rozrodu. Na powierzchni rzeźby i sklepieniu zachowały się ślady ochry, którą pierwotnie podkreślono kontur zwierzęcia.

Dlaczego ten relief jest tak ważny?

Wizerunek datowany jest na okres gravetien, czyli około 25–27 tysięcy lat temu, co czyni go jednym z najstarszych znanych przedstawień ryby w sztuce naskalnej. Wizerunki ryb należą do rzadkości w sztuce franko-kantabryjskiej – na całym obszarze jej występowania znanych jest zaledwie kilkanaście takich kompozycji. Ta rzadkość, w połączeniu z precyzją wykonania i zachowanym kolorem, sprawia, że Abri du Poisson zajmuje szczególne miejsce wśród stanowisk doliny Wezery.

Jak doszło do odkrycia?

Schronisko zauważył w 1892 roku Paul Girod, jednak sama rzeźba ryby pozostała wówczas niezauważona – sztuka naskalna w Dordonii nie była jeszcze wtedy powszechnie rozpoznawana. Dopiero w 1912 roku łososia zidentyfikował Jean Marsan. Wkrótce potem blok skalny z płaskorzeźbą omal nie trafił poza Francję – wokół wizerunku widoczne są dziś ślady po próbie wykucia go ze ściany w celu wywiezienia. Interwencja pozwoliła ocalić relief na miejscu, a w 1913 roku Abri du Poisson wraz z sąsiadującym Abri Lartet zostały wpisane na listę pomników historii Francji.

Czym jest odcisk dłoni odkryty w schronisku?

W 1975 roku Alain Roussot i Christian Archambeau odnaleźli w schronisku negatyw lewej dłoni, wykonany techniką natryskową z użyciem tlenku manganu – pigment rozpylano lub rozdmuchiwano wokół przyłożonej do skały ręki. Ślad ten datuje się na ten sam okres co rzeźba łososia, około 27 tysięcy lat temu.

Najczęstsze pytania

Czy Abri du Poisson to jaskinia czy schronisko skalne? To schronisko podskalne (abri), czyli płytki nawis w ścianie skalnej, a nie zamknięta jaskinia z korytarzami.

Czym różni się od innych stanowisk w Les Eyzies, jak Font-de-Gaume czy Les Combarelles? O ile Font-de-Gaume i Les Combarelles słyną z malowideł i grawerunków przedstawiających głównie zwierzęta lądowe, Abri du Poisson wyróżnia się pojedynczym, dużym wizerunkiem ryby wykonanym w reliefie – motyw ten jest w regionie unikalny.

Ile lat ma relief łososia? Około 25–27 tysięcy lat, co odpowiada okresowi gravetien w górnym paleolicie.

Czy Abri du Poisson jest częścią światowego dziedzictwa UNESCO? Tak, wraz z piętnastoma innymi stanowiskami doliny Wezery został wpisany na listę UNESCO w 1979 roku.

Czy relief jest oryginalny czy to kopia? Rzeźba w Abri du Poisson jest oryginałem sprzed tysięcy lat, zachowanym w naturalnym miejscu powstania, co odróżnia to stanowisko od obiektów prezentowanych wyłącznie w formie replik.