Góry i szlaki w Wielkiej Brytanii

The Cloud

Staffordshire Moorlands

The Cloud (znane też jako Bosley Cloud) to wyrazisty wzgórek z piaskowca gritstone na granicy hrabstw Cheshire i Staffordshire, tuż przy Congleton, w regionie Staffordshire Moorlands. Szczyt wznosi się na 343 m n.p.m. i od 1962 roku należy do National Trust. Wzgórze leży kilka kilometrów na zachód od granicy Parku Narodowego Peak District, ale na liście 95 wzgórz „Ethels" Peak District, ogłoszonej przez organizację CPRE w 2021 roku, znajduje się jako jedno z nich. Co zobaczysz na The Cloud? Na szczycie stoi słup triangulacyjny, a obok tablica orientacyjna ułatwiająca rozpoznanie panoramy. Przy dobrej widoczności zobaczysz oba hrabstwa, okolice Congleton, Biddulph i Macclesfield, aglomerację Manchesteru, a dalej wzgórza Shropshire, góry Walii i Pennines. Na wierzchołku leży sporo płaskich skał, na których wygodnie usiąść na odpoczynek. Jak dotrzeć na The Cloud? Najpopularniejszy punkt startowy to parking i miejsce piknikowe w Timbersbrook (kod pocztowy CW12 3PP), przy Weathercock Lane, z oznakowanym zjazdem z drogi A54 Buxton Road. Krótka ścieżka na szczyt prowadzi m.in. po około 136 stopniach i zajmuje niewiele czasu. Alternatywnym startem jest Rushton Spencer po stronie Staffordshire. Jakie trasy wybrać? Krótka wspinaczka z Timbersbrook — kilkadziesiąt minut w jedną stronę, dla każdego w miarę sprawnego spacerowicza. Pętla z Timbersbrook — około 7,2 km (4,5 mili), ok. 2 godzin i mniej więcej 250 m podejść. Spacer do Rushton Spencer — około 11,2 km (7 mil), ok. 3 godzin, szlakiem Staffordshire Way; kilka stromych odcinków wymaga kondycji. Gritstone Trail — wzgórze leży na trzecim etapie tego szlaku (Congleton – Kidsgrove). Na trasie nie ma infrastruktury turystycznej, więc zabierz wodę. W okolicy działa pub Coach and Horses. Kiedy przyjechać? Najlepszy jest dzień z dobrą widocznością, bo właśnie panorama jest największą nagrodą za podejście. Po deszczu ścieżki bywają śliskie i błotniste, więc przydadzą się solidne buty. Ranek i późne popołudnie dają łagodniejsze światło do zdjęć. Najczęstsze pytania Ile mierzy The Cloud? 343 m n.p.m. (1125 stóp). Czy The Cloud leży w Parku Narodowym Peak District? Nie, wzgórze znajduje się poza oficjalną granicą parku, około dwóch mil od niej, ale zalicza się do wzgórz Peak District z listy Ethels. Czy wejście jest płatne? Nie. Teren należy do National Trust, a dojście ścieżkami nie wymaga biletu. Sprawdź aktualne zasady parkingu w Timbersbrook. Czy na szczycie są toalety lub kawiarnia? Nie, na trasie brak udogodnień. Najbliższe jedzenie i picie znajdziesz w pubie w okolicy.

Ben Hope

Ben Hope to najdalej na północ wysunięty Munro Szkocji, czyli szczyt powyżej 3000 stóp (około 927 m n.p.m.). Góra wznosi się samotnie w hrabstwie Sutherland, w północnych Highlands, na południowy wschód od jeziora Loch Hope. Dla piechurów to jedna z najbardziej odludnych i widowiskowych tras w kraju. Gdzie leży Ben Hope i czym się wyróżnia? Szczyt stoi na skraju Flow Country, rozległych torfowisk północnej Szkocji, i nie ma w sąsiedztwie żadnej wyższej góry, która przesłaniałaby widok. Bryła przypomina trójkątny klin: od zachodu opada wielką skalną ścianą, a na południe i północny wschód odchodzą dwa niższe ramiona. Cały obszar jest chroniony jako Ben Hope Site of Special Scientific Interest, wyznaczony przez NatureScot ze względu na budowę geologiczną, siedliska górskie i występujące tu rośliny. Co zobaczysz po drodze? Dun Dornaigil – dobrze zachowana wieża broch przy drodze u podnóża góry. Wielu piechurów zagląda tam po zejściu. Rośliny alpejskie – w sezonie na zboczach kwitną liczne gatunki, choć teren jest bardzo kamienisty. Panorama z wierzchołka – przy dobrej widoczności widać torfowiska, jeziora i północne wybrzeże Szkocji. Jak wejść na Ben Hope? Najpopularniejsze podejście zaczyna się w pobliżu Dun Dornaigil, przy drodze A838 w Strath More. Alternatywą jest start z małego parkingu przy bocznej drodze prowadzącej na północ od wsi Altnaharra. Trasa liczy około 7,5–8 km w obie strony i zajmuje zwykle od 3 do 5 godzin. Pierwszy odcinek wzdłuż potoku jest stromy i kamienisty, wyżej nachylenie się zmniejsza. Zejście wymaga uwagi w nawigacji, bo trzeba omijać skalne uskoki, a szczyt często tonie w chmurach. Weź mapę OS Explorer 447 lub aktualny przewodnik, nie polegaj wyłącznie na telefonie. Kiedy przyjechać? Najlepszy jest okres późnej wiosny i lata, gdy dni są długie, a rośliny alpejskie kwitną. Pogoda na północy Szkocji zmienia się szybko, dlatego sprawdź prognozę dla gór tego samego dnia i zabierz ciepłe, wodoodporne ubranie oraz solidne buty. W zimie góra wymaga doświadczenia i sprzętu zimowego. Najczęstsze pytania Czy Ben Hope jest najbardziej wysuniętym na północ Munro? Tak. To najbardziej na północ położony szczyt Szkocji przekraczający 3000 stóp. Ile czasu zajmuje wejście? Przewodniki podają zwykle od 3 do 5 godzin w obie strony, przy dystansie około 7,5–8 km. Tempo zależy od kondycji i pogody. Czy trasa jest trudna? Jest stroma i kamienista na początku, a nawigacja bywa wymagająca podczas zejścia wśród skał, zwłaszcza w chmurach. Nie wymaga jednak wspinaczki. Czy w okolicy jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak, warto zatrzymać się przy broch Dun Dornaigil oraz nad jeziorem Loch Hope, a także zobaczyć Flow Country, jedno z największych torfowisk w Europie.

Portsdown Hill

Portsmouth

Portsdown Hill to kredowe wzgórze nad Portsmouth w hrabstwie Hampshire, w południowej Anglii. Długi grzbiet ciągnie się wzdłuż północnej strony miasta i od ponad stu lat kojarzy się z jedną rzeczą: z widokiem na port, Solent i wyspy. Na jego szczycie stoi też szereg wiktoriańskich fortów, więc to dobry cel zarówno dla miłośników panoram, jak i historii wojskowości. Co to za miejsce? Portsdown Hill jest wychodnią kredy, którą na powierzchnię wypchnęło wygięcie warstw skalnych zwane antykliną Portsdown. Najwyższy punkt, 131 m n.p.m., leży na terenie Fort Southwick. Wzgórze wznosi się na stałym lądzie, na północ od Portsea Creek. Ten wąski kanał oddziela kontynent od Portsea Island, gdzie leży główna część Portsmouth, jednej z najważniejszych baz marynarki wojennej Wielkiej Brytanii. Co zobaczysz ze wzgórza? Południowe stoki otwierają widok na Portsmouth, Gosport, Solent i Hayling Island, a za nimi na Isle of Wight. Na północy rozciąga się las Forest of Bere, a przy dobrej widoczności dostrzeżesz South Downs i szczyt Butser Hill. Najwygodniej zacząć od parkingu z punktem widokowym przy Portsdown Hill Road, tuż na wschód od Fort Widley. Z tego miejsca startują też spacerowe trasy po zboczu. Jakie forty tu stoją? Forty powstały po Królewskiej Komisji z 1859 r. jako ochrona Portsmouth przed atakiem od strony lądu. Przez rozmiar i koszt dostały przydomek „Palmerston's Folly”, czyli szaleństwo Palmerstona. Liczone od zachodu to: Fareham, Wallington, Nelson, Southwick, Widley i Purbrook. Ich losy są dziś bardzo różne: Fort Nelson jest odrestaurowany i mieści muzeum artylerii Royal Armouries. Obiekt ma status zabytku Grade I, a Hampshire County Council wskazuje go jako punkt z widokiem na Portsmouth, Gosport i Solent. Fort Widley należy do miasta Portsmouth. Działają w nim stajnia i sale dla lokalnej społeczności, a latem w weekendy odbywają się zwiedzania. Fort Purbrook jest wpisany jako zabytek archeologiczny (Scheduled Monument). Mieści ośrodek aktywności, a okazjonalnie bywa otwierany na targi rzemiosła. Fort Southwick był przez lata placówką badawczą Admiralicji. W 2003 r. teren sprzedano pod zabudowę mieszkaniową. Fort Wallington i Fort Fareham zajęły tereny przemysłowe, więc do zwiedzania się nie nadają. Przyroda i spacery Część wzgórza objęto ochroną jako Site of Special Scientific Interest. Większość południowego stoku to tereny z prawem swobodnego wstępu zgodnie z ustawą Countryside and Rights of Way Act 2000. Utrzymaniem zajmuje się Portsdown Hill Countryside Service, wspierany przez wolontariuszy i organizacje lokalne. Portsmouth City Council informuje o dużej liczbie miejsc parkingowych na górze. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora z dobrą widocznością, bo wtedy widać Isle of Wight i odległe wzgórza South Downs. Widok o zachodzie słońca i wieczorem, gdy w porcie zapalają się światła, przyciąga fotografów. Godziny otwarcia fortów i muzeum sprawdź przed wyjazdem na stronach ich zarządców. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Portsdown Hill? Najwyższy punkt ma 131 m n.p.m. i leży w obrębie Fort Southwick. Czy na wzgórzu jest parking? Tak. Przy Portsdown Hill Road, na wschód od Fort Widley, jest parking z punktem widokowym. Aktualne zasady opłat sprawdź u Portsmouth City Council. Które forty można zwiedzać? Najłatwiej Fort Nelson z muzeum Royal Armouries. Fort Widley organizuje zwiedzanie w letnie weekendy, a Fort Purbrook otwiera się okazjonalnie. Co widać z Portsdown Hill? Portsmouth, Gosport, Solent, Hayling Island i Isle of Wight na południu, a na północy Forest of Bere, South Downs i Butser Hill.

Scafell Pike

Scafell Pike to najwyższy szczyt Anglii, wznoszący się na 978 m n.p.m. w Parku Narodowym Lake District, w hrabstwie Kumbria. Góra należy do masywu Scafell, pozostałości wygasłego wulkanu, i zalicza się do grupy Southern Fells. Jej wierzchołek pokrywa pole głazów, a przy dobrej pogodzie widać stamtąd jeziora, sąsiednie grzbiety i wybrzeże zatoki Morecambe. Czym wyróżnia się Scafell Pike? To nie tylko rekord wysokości. Szczyt jest pomnikiem wojennym: po I wojnie światowej trafił pod opiekę National Trust jako upamiętnienie mieszkańców Lake District, którzy zginęli na froncie. W kamiennym kopcu na wierzchołku osadzono łupkową tablicę. Kopiec odbudowali strażnicy parku w 2018 roku, w setną rocznicę zakończenia wojny. Scafell Pike należy do czternastu szczytów regionu przekazanych Trustowi w ramach tzw. Great Gift. Jak wejść na Scafell Pike? Wybór szlaku zależy od kondycji i doświadczenia. Z Wasdale Head to najkrótsza i najpopularniejsza trasa: około 6 km w jedną stronę, ok. 900 m podejścia, zwykle ok. 3 godzin w górę. Start przy parkingu Lake Head, prowadzonym przez National Trust. Corridor Route z Wasdale Head (ok. 7,7 km, prawie 970 m podejścia, 3–4 godziny) jest łagodniejsza, ale dłuższa i wymaga lepszej orientacji. Zawiera krótkie odcinki łatwej wspinaczki i wąskie, eksponowane ścieżki. Z Seathwaite w Borrowdale to dłuższa wycieczka, około 15 km tam i z powrotem, z ok. 1000 m podejścia i co najmniej 6 godzinami marszu. Na całą wyprawę z Wasdale Head policz zwykle 5–6 godzin z zejściem i postojem na szczycie. Gdzie zaparkować? Główny parking to Lake Head w Wasdale Head: kilkadziesiąt miejsc, bezpłatny dla członków National Trust, dla pozostałych płatny. Nie zostawiaj auta na poboczach wsi. W Seathwaite jest tylko niewielka liczba miejsc przy drodze, które latem w weekendy zapełniają się szybko. Wąska droga nie nadaje się dla dużych pojazdów. Kiedy przyjechać i na co uważać? Najlepsza jest późna wiosna, lato i wczesna jesień, ale pogoda w górach Lake District zmienia się szybko. Na szczycie w mgle łatwo zgubić kierunek, a to poważny problem na kamienistym płaskowyżu. Zabierz mapę i kompas lub sprawdzoną nawigację, ciepłą warstwę, ubranie przeciwdeszczowe, solidne buty, wodę i jedzenie. Po obfitych deszczach strumień Lingmell Beck na trasie z Wasdale Head bywa trudny do przejścia, bo nie ma przez niego mostu. Zimą potrzebny jest sprzęt zimowy i umiejętność jego użycia. Co jeszcze warto zaplanować? Do szczytu często dołącza się sąsiedni Scafell lub grań Corridor Route, a wielu turystów traktuje Scafell Pike jako część wyzwania Three Peaks Challenge, czyli wejścia na najwyższe góry Szkocji, Anglii i Walii w ciągu doby. Jeśli to Twoja pierwsza wizyta w regionie, rozważ nocleg w Wasdale lub w pobliskim Eskdale, żeby ruszyć o świcie, zanim pojawią się tłumy. Najczęstsze pytania Jaka jest wysokość Scafell Pike? 978 m n.p.m. To najwyższy i najbardziej wybitny szczyt Anglii. Ile trwa wejście? Najkrótszą trasą z Wasdale Head ok. 3 godzin w jedną stronę. Dłuższe warianty z Seathwaite zajmują łącznie 6 godzin lub więcej. Czy trzeba płacić za parking? Na parkingu Lake Head w Wasdale Head płacą osoby niebędące członkami National Trust. Członkowie parkują bez opłaty. Czy to trudna wyprawa dla początkujących? Szlaki są wyraźne, ale to pełnoprawna górska wędrówka z dużym podejściem i szybko zmieniającą się pogodą. Wymaga dobrego obuwia, mapy i umiejętności nawigacji, szczególnie przy złej widoczności.

Scout Scar

Brigsteer

Scout Scar (zwany też Underbarrow Scar) to wapienne wzgórze w angielskim Lake District, na zachód od miasta Kendal w hrabstwie Cumbria. Wznosi się nad wsią Underbarrow i sięga 235 m n.p.m. (771 stóp). To jedno z najłatwiej dostępnych miejsc widokowych w okolicy Kendal. Czym jest Scout Scar? To wapienna krawędź (escarpment): od wschodu teren wznosi się łagodnie, a po zachodniej stronie opada stromo w dół. Dzięki temu z grzbietu otwiera się szeroka panorama, a sama wędrówka na szczyt jest krótka i niewymagająca. Wzniesienie ma wybitność około 109 m, więc zalicza się do wzgórz klasy HuMP, czyli takich, które wyróżniają się w terenie co najmniej o 100 m. Dlaczego warto tu przyjść? Scout Scar opisał Alfred Wainwright w książce „The Outlying Fells of Lakeland". Opisywany przez niego szczyt jest jednak niższym wierzchołkiem o wysokości 764 stóp (233 m), położonym około 270 m na południe od najwyższego punktu wzgórza. Proponowana przez Wainwrighta trasa prowadzi w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara i obejmuje także sąsiednie Cunswick Scar (679 stóp, 207 m). Oba wzgórza można połączyć w jedną, łatwą pętlę. Co zobaczyć na szczycie? Na grzbiecie stoi „Mushroom", czyli grzybkowy murowany pawilon z 1912 roku. Wokół jego krawędzi biegnie tablica orientacyjna (toposkop), która pokazuje, jakie szczyty widać w oddali. Przy dobrej pogodzie widoczne są góry Lake District, wzgórza Howgills, a nawet zatoka Morecambe Bay. Na północy dostrzeżesz m.in. Red Screes i Fairfield. Jakie trasy wybrać? Krótka pętla: rodzinny spacer o długości około 2,6 km z przewyższeniem rzędu 36 m, na około godzinę. Na miejscu nie ma publicznych toalet ani punktów gastronomicznych, więc warto zabrać własny prowiant. Scout Scar i Cunswick Scar: łatwa pętla łącząca dwa wzgórza opisane przez Wainwrighta. Z Kendal do zamku Sizergh: około 7-milowa trasa przez wapienne murawy z szerokimi widokami. Długości tras zależą od punktu startu, dlatego przed wyjściem sprawdź plan wybranej pętli. Najczęstsze pytania Jak wysoko leży Scout Scar? Najwyższy punkt ma 235 m n.p.m. (771 stóp). Niższy wierzchołek opisany przez Wainwrighta ma 233 m. Czy to trudna wycieczka? Nie. Podejście z łagodniejszej, wschodniej strony jest niewielkie, a najkrótsza pętla ma tylko około 2,6 km. Uważaj jednak na stromy spadek po zachodniej stronie krawędzi. Gdzie leży Scout Scar? Na zachód od Kendal, nad wsią Underbarrow, w hrabstwie Cumbria w Anglii. Co to jest Mushroom? To pawilon widokowy z 1912 roku na grzbiecie wzgórza, otoczony tablicą orientacyjną z opisem widocznych szczytów. Czy są tu toalety i kawiarnie? Nie ma tu publicznych toalet ani punktów gastronomicznych. Dla kogo? Scout Scar to dobry wybór dla rodzin z dziećmi, miłośników krótkich spacerów z widokiem i osób, które zbierają wzgórza z książek Wainwrighta. Jeśli masz w planie dłuższy dzień, połącz go z Cunswick Scar albo z trasą do zamku Sizergh. Najlepiej wybrać dzień o dobrej widoczności, bo to właśnie panorama jest tu największą atrakcją.

Culver Down

Sandown

Culver Down to kredowe wzgórze na wschodnim krańcu wyspy Wight w Anglii, na północ od miasteczka Sandown. To najbardziej wysunięty na wschód punkt całej wyspy, a zarazem jeden z lepszych punktów widokowych na południowym wybrzeżu Anglii. Wzgórze łączy spacer po trawiastym grzbiecie, widoki na kanał La Manche i ślady dawnych fortyfikacji. Gdzie leży Culver Down i jak się tam dostać? Wzgórze wznosi się nad zatoką Sandown, między Sandown a Bembridge. Najwygodniej dojechać samochodem na jeden z parkingów na szczycie lub przy Culver Cliff, a stamtąd wyruszyć pieszo. Teren jest otwarty, trawiasty i nad samym klifem wieje zwykle mocny wiatr, więc przyda się ciepła, wiatroodporna odzież i stabilne buty. Co można tu zobaczyć? Najbardziej rozpoznawalnym obiektem jest pomnik Yarborough Monument, wpisany na listę zabytków (Grade II). Upamiętnia Charlesa Andersona Pelhama, drugiego hrabiego Yarborough, który zmarł w 1846 roku. Pomnik wzniesiono ze składek publicznych, a z inicjatywą wyszedł komitet Royal Yacht Squadron. Pierwotnie stał na pobliskim Bembridge Down i został przeniesiony, gdy w jego miejscu budowano fort z czasów Palmerstona. Na wzgórzu zachowała się także bateria Culver Battery, element łańcucha umocnień broniących morskich podejść do Portsmouth. Zakończono ją na początku XX wieku. Miała dwa stanowiska artyleryjskie, w 1924 roku zmodernizowano je, a obsadzano ją w obu wojnach światowych. Dawniej stała tu także stacja sygnałowa, jedna z bezprzewodowych stacji Guglielmo Marconiego na południowym wybrzeżu; dziś w tym miejscu jest parking. Historia wzgórza sięga jeszcze dalej: paliły się na nim ogniska ostrzegawcze, część średniowiecznego systemu wczesnego ostrzegania przed inwazją z Francji. Czy warto wybrać się tu na spacer? Tak. Popularna trasa ma około 4,5 km i zajmuje mniej więcej półtorej godziny. Zaczyna się przy parkingu National Trust w pobliżu fortu Bembridge, prowadzi obok pomnika, potem do baterii i na wybrzeże. Dostępna jest też krótsza pętla, około 2,5 mili, od parkingu Culver Cliff. Obie trasy są łatwe i nadają się dla większości osób. Przy pomniku stoi pub Culver Haven, dobry na odpoczynek po marszu. W okolicy warto też zajrzeć do Bembridge Windmill, ostatniego zachowanego wiatraka na wyspie, którym opiekuje się National Trust. Skąd nazwa? Nazwa prawdopodobnie wywodzi się ze staroangielskiego słowa oznaczającego gołębia (culfre), choć to hipoteza, a nie pewnik. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie jest Culver Down? Na wyspie Wight, na północ od Sandown, na jej wschodnim krańcu. Czy to najdalej na wschód wysunięty punkt wyspy? Tak, Culver Down jest najbardziej wysuniętym na wschód punktem wyspy Wight. Ile trwa spacer? Łatwa pętla o długości około 4,5 km zajmuje około 1,5 godziny. Co zobaczę oprócz widoków? Pomnik Yarborough Monument, pozostałości baterii Culver Battery oraz pobliski fort Bembridge i wiatrak Bembridge Windmill. Czy trasa jest trudna? Nie, spacery po wzgórzu są łatwe, ale przy klifie bywa bardzo wietrznie.

Lochnagar

Lochnagar to jeden z najbardziej rozpoznawalnych szczytów wschodnich Grampianów w Szkocji, położony w hrabstwie Aberdeenshire, w Parku Narodowym Cairngorms. Góra, po gaelicku zwana Beinn Chìochan, wznosi się około pięciu mil na południe od rzeki Dee i niedaleko zamku Balmoral. Najwyższy punkt, Cac Càrn Beag, ma 1155 m n.p.m. i figuruje na liście Munro, czyli szkockich szczytów powyżej 3000 stóp. Co wyróżnia Lochnagar? Charakter górze nadaje północna ściana: głęboki kocioł polodowcowy zamknięty urwiskami, z małym jeziorkiem u podstawy. To od niego wzięła się nazwa, a samo urwisko jest głównym celem wspinaczy zimą i widokowym wabikiem latem. Szczyt tworzy rozległe, skaliste płaskowzgórze, z którego rozciąga się widok na okoliczne wzniesienia Cairngorms i dolinę Deeside. Okolica ma też królewskie skojarzenia, bo leży na terenie majątku Balmoral. Jak dojść na szczyt? Najpopularniejsza trasa zaczyna się na parkingu Spittal of Glenmuick, na końcu wąskiej drogi biegnącej około 13 km w głąb Glen Muick od strony Ballater. Parking jest płatny, a w sezonie letnim bywa zapełniony wcześnie. Typowe dane dla trasy w obie strony: około 19 km, około 900 m podejść, 6–7 godzin marszu. Ścieżka jest dobrze wydeptana. Warto zrobić krótką odnogę na wzniesienie Meikle Pap, skąd widać urwiska północnego kotła. Dalej droga prowadzi na płaskowyż i do kopca szczytowego. Inne warianty: pętla z powrotem wzdłuż jeziora Loch Muick, obok wodospadu Glas Allt, około 19–20 km; trasa z Easter Balmoral, w pobliżu zamku, około 24 km i 8–9 godzin; długi obchód obejmujący razem pięć Munro, około 28–30 km i do 9 godzin. Kiedy się wybrać i na co uważać? Najlepszy okres to późna wiosna, lato i wczesna jesień. Płaskowyż nie ma wyraźnych punktów orientacyjnych, a urwiska ciągną się wzdłuż jego północnej krawędzi, więc przy mgle trzeba pewnie nawigować i trzymać się z dala od krawędzi. Zimą szlak wymaga raków i czekana, a letnie opisy tras przestają być wiarygodne. Pogoda na wysokości zmienia się szybko, dlatego zabierz ciepłe warstwy, mapę i latarkę. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Po zejściu możesz zatrzymać się nad Loch Muick, wydłużonym jeziorem w Glen Muick, i przejść nad nim spokojnym szlakiem. W dolinie Deeside leżą Ballater, Braemar i zamek Balmoral, a cały region dobrze łączy się z innymi trasami po Cairngorms. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Lochnagar? Najwyższy punkt, Cac Càrn Beag, ma 1155 m n.p.m. Skąd najlepiej zacząć wędrówkę? Z parkingu Spittal of Glenmuick, położonego na południe od Ballater. To najkrótsza i najczęściej wybierana droga. Ile czasu zajmuje wejście? Standardowa pętla trwa zwykle 6–7 godzin. Warianty z kilkoma Munro lub z Balmoral zajmują 8–9 godzin. Czy można wejść zimą? Tak, ale tylko z doświadczeniem zimowym, rakami, czekanem i umiejętnością nawigacji w złej widoczności.

Eccles Pike

High Peak

Eccles Pike to samotne wzgórze w hrabstwie High Peak, w angielskim Derbyshire, około pięciu kilometrów na zachód od miasteczka Chapel-en-le-Frith. Wznosi się na 370 m n.p.m. i należy do ulubionych celów spacerowiczów w Parku Narodowym Peak District. Nie jest tak wysokie jak pobliskie Cracken Edge czy Combs Moss, ale właśnie dlatego, że stoi samotnie, rozciąga się z niego szeroka panorama. Co zobaczysz na Eccles Pike? Wzgórze zbudowane jest z piaskowca gritstone, który przy szczycie ma różowawy odcień. Ze szczytu, patrząc na zachód, dostrzeżesz zabudowania Manchesteru, a na wschodzie widać płaskowyż Kinder Scout. Opisy tras wymieniają też w panoramie Chinley Churn, Mount Famine, South Head i Brown Knoll. Tuż na południe od wzgórza leży zbiornik Combs Reservoir, który często wchodzi w skład pętli spacerowych. Jak dotrzeć? Najwygodniejszą bazą jest wieś Combs albo Chapel-en-le-Frith. Miejsc do parkowania przy drodze w Combs jest niewiele; opisy tras podpowiadają zostawienie auta w okolicy budki telefonicznej, a gdy brakuje miejsca, na parkingu pubu Bee Hive (dla osób niebędących klientami pub pobierał około 2 funtów za dzień). Można też zacząć w Chapel-en-le-Frith lub w Whaley Bridge, a do Chinley i Buxworth dojechać pociągiem lub autobusem i wyruszyć stamtąd pieszo. Jakie są trasy? Długość pętli zależy od punktu startu: około 8 km z Combs, 2–3 godziny marszu; pętla z Chapel-en-le-Frith lub spod Bradshaw Hall, około 5 km z krótkim odejściem na szczyt, mniej więcej 1,5 godziny; 4,7 mili (około 7,5 km) ze startem w Whaley Bridge, z ostrym podejściem na szczyt; dłuższe warianty, nawet do 19 km, łączące szczyt z Whaley Bridge, Buxworth i Fernilee, prowadzone m.in. przez grupy Ramblers. Ostatni odcinek podejścia jest stromy, ale krótki. Wzgórze jest ogólnodostępne jako teren wędrówkowy i nie ma biletów wstępu. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora, gdy widoczność pozwala dojrzeć Kinder Scout i miasto na horyzoncie; poranki i późne popołudnia dają łagodne światło na różowawym kamieniu. Po deszczach ścieżka przy Combs Reservoir bywa bardzo błotnista, a przed zaporą może być zalana, jeśli zbiornik jest przepełniony. Załóż solidne buty i zabierz warstwę ubrania chroniącą przed wiatrem, bo szczyt jest odsłonięty. Najczęstsze pytania Ile wynosi wysokość Eccles Pike? 370 m n.p.m. (około 1210 stóp). Czy wejście jest płatne? Nie. To wzgórze z publicznymi ścieżkami, a koszt może dotyczyć jedynie parkingu przy pubie. Ile czasu zajmuje spacer? Krótkie pętle zajmują około 1,5–2 godzin, standardowa trasa z Combs 2–3 godziny, a dłuższe warianty z Whaley Bridge i Chinley nawet kilka godzin więcej. Co jeszcze warto połączyć ze spacerem? Okrążenie Combs Reservoir leżącego pod wzgórzem oraz wizytę w Chapel-en-le-Frith, najbliższym miasteczku z kawiarniami, pubami i stacją kolejową.

Bennachie

Oyne

Bennachie to pasmo wzgórz w hrabstwie Aberdeenshire w północno-wschodniej Szkocji, a okolice wsi Oyne należą do najczęściej wybieranych miejsc wyjścia na szlaki. Choć nie dorównuje wysokością górom Highlands, wyróżnia się na tle płaskiej okolicy i jest widoczny z daleka. Na jednym ze szczytów stoją pozostałości fortu z epoki żelaza. Co zobaczysz na Bennachie? Najwyższy wierzchołek, Oxen Craig, sięga 528 m n.p.m. Najbardziej rozpoznawalny jest jednak Mither Tap (518 m) ze skalistym, zwieńczonym głazami szczytem. Na jego wierzchołku zachował się wał obronny dawnego fortu z epoki żelaza, więc spacer łączy widoki z odrobiną archeologii. Ponieważ pasmo wznosi się samotnie nad niską okolicą, z góry widać rozległe pola Aberdeenshire, a przy dobrej pogodzie także dalekie wzgórza. Jak wygląda zagospodarowanie terenu? Większość pasma należy do Forestry and Land Scotland, która utrzymuje sieć ścieżek, kilka parkingów oraz centrum dla odwiedzających u wschodniego podnóża wzgórz. Przy Bennachie Centre stoją stoliki piknikowe, a na dolnych odcinkach tras ustawiono ławki. Wolontariacka organizacja Bailies of Bennachie, działająca od 1973 roku, pomaga w pracach przy ścieżkach oraz w projektach przyrodniczych i archeologicznych. Jak dotrzeć i którą trasę wybrać? Najwygodniej zacząć od parkingu przy Bennachie Centre w okolicach Oyne i Chapel of Garioch; stąd prowadzą oznakowane ścieżki. Podejścia na Oxen Craig i Mither Tap należą do stosunkowo łatwych. Alternatywą jest start z parkingu Back o' Bennachie po drugiej stronie pasma. Trasa tamtędy, opisywana w przewodnikach jako umiarkowana, ma około 9,8 km i około 485 m przewyższenia, a prowadzi przez skalisty szczyt Mither Tap. Dla bardziej wytrwałych istnieje pętla obejmująca także Millstone Hill: około 15 km i około 700 m podejść. Sieć ścieżek pozwala łączyć odcinki według własnych sił. Kiedy przyjechać? Wzgórza są dostępne przez cały rok, ale najwygodniej chodzić tu późną wiosną, latem i wczesną jesienią, gdy dni są długie, a ścieżki suche. Zimą szlaki bywają błotniste lub oblodzone, a pogoda na szczycie zmienia się szybko, więc przydają się solidne buty i ciepła warstwa ubrania. Wyjście na Mither Tap od strony centrum zajmuje zwykle kilka godzin w obie strony razem z postojami na widoki. Najczęstsze pytania Jaki jest najwyższy punkt Bennachie? Oxen Craig, 528 m n.p.m. Mither Tap jest niższy (518 m), ale to on ma fort z epoki żelaza. Czy na Bennachie jest centrum dla odwiedzających? Tak, Bennachie Centre leży u wschodniego podnóża pasma. Obok są stoliki piknikowe, a stąd startują oznakowane trasy. Czy wejście jest trudne? Podejścia na Oxen Craig i Mither Tap od strony centrum uchodzą za dość łatwe. Dłuższe pętle, na przykład z Millstone Hill, są już wyraźnie bardziej wymagające. Kto opiekuje się wzgórzem? Teren w większości zarządza Forestry and Land Scotland, a przy ścieżkach i projektach pomagają wolontariusze z Bailies of Bennachie.

Haddon Hill

Brompton Regis

Haddon Hill to wrzosowiskowy grzbiet w pobliżu wsi Brompton Regis w zachodnim Somerset, na południowo-wschodnim skraju Parku Narodowego Exmoor. Wzgórze ciągnie się ze wschodu na zachód, a z jego szczytu widać zbiornik Wimbleball Lake. To spokojny cel na krótki spacer z szerokimi widokami. Gdzie leży Haddon Hill? Grzbiet znajduje się niedaleko Hartford, w granicach gminy cywilnej Brompton Regis. Od głównego masywu Exmooru oddzielają go doliny rzek Haddeo i Exe. Większa część wzgórza leży w granicach parku narodowego, a jego granica biegnie wzdłuż drogi B3190 z Watchet do Bampton. Droga ta przecina wschodni koniec grzbietu. Jak dojechać i gdzie zaparkować? Najwygodniej dojechać samochodem drogą B3190. Parking Haddon Hill leży tuż przy niej, na ostrym zakręcie, na wschód od wzgórza. Przy parkingu są toalety, w tym dostosowane dla osób z niepełnosprawnościami. Autobusy w to miejsce nie kursują. Alternatywą jest płatny parking po zachodniej stronie jeziora, skąd trasa na wzgórze jest dłuższa. Napoje i przekąski kupisz w sezonowym kiosku przy jeziorze oraz w pubach w Brompton Regis i Upton. Co zobaczysz na Haddon Hill? Najwyższy punkt grzbietu, 355 m n.p.m. (1164 stóp), wyznacza słup triangulacyjny w punkcie SS 962286. Z góry widać Wimbleball Lake w dolinie Haddeo, tuż na północy, oraz okoliczne wzgórza Exmooru. Na wzgórzu żyje jedno z dwóch stad kucyków exmoor należących do parku. Latem i wczesną jesienią wrzosy i janowce przyciągają owady, wśród nich rzadkiego motyla przeplatkę (heath fritillary), oraz liczne ptaki. Jaką trasę wybrać? Większość górnej części wzgórza jest otwartym terenem dostępnym dla pieszych na mocy ustawy Countryside and Rights of Way Act 2000. Przez wzgórze prowadzą dwie publiczne ścieżki z północy na południe, a wzdłuż grzbietu biegnie wiele dróg i dróżek. Krótki spacer: oficjalna trasa Exmoor Explorers ma około 2,3 km, zajmuje około 40 minut i obejmuje niespełna 30 m podejścia. Pętla dłuższa: z parkingu na szczyt, potem w dół w stronę Hartford i brzegiem jeziora z powrotem, łącznie około 4,2 mili (ok. 6,8 km). Wariant z jeziorem: start od zachodniego parkingu nad Wimbleball Lake to około 7,6 mili (ok. 12 km). Podejście jest łagodne, ale na początku niektórych tras bywa błotniście, więc zabierz solidne buty. Kiedy przyjechać? Najładniej jest od późnego lata do początku jesieni, kiedy kwitną wrzosy. Dobrą widoczność na jezioro i wzgórza daje pogodny dzień. Na odkrytym grzbiecie wieje, dlatego warto zabrać warstwę przeciwwiatrową. Najczęstsze pytania Czy wstęp na Haddon Hill jest płatny? Nie. Górna część wzgórza jest ogólnodostępnym terenem dla pieszych, a przy drodze B3190 jest parking. Ile czasu potrzeba na wizytę? Krótka pętla zajmuje około 40 minut. Na wariant z zejściem nad jezioro zaplanuj kilka godzin. Czy dojadę tu komunikacją publiczną? Nie, do parkingu nie dojeżdżają autobusy. Najlepiej przyjechać samochodem. Czy są tu toalety i gastronomia? Toalety znajdziesz przy parkingu. Kiosk działa sezonowo przy jeziorze, a pubów szukaj w Brompton Regis i Upton.

Crouch Hill

Cherwell

Crouch Hill to wzgórze na południowo-zachodnim skraju Banbury, w dystrykcie Cherwell w hrabstwie Oxfordshire. Ok. 1,5 km od centrum miasta wznosi się pagórek, który od stuleci służył jako punkt obserwacyjny, a dziś jest spokojnym miejscem na krótki spacer z widokiem na okolicę. Nie mylić z ulicą Crouch Hill w północnym Londynie ani z innymi wzgórzami o tej nazwie. Co to za miejsce? Crouch Hill jest wzniesieniem częściowo sztucznym. Naturalne wzgórze uformowano dodatkowo, nadając szczytowi stożkowaty kształt, co wykazały dziewiętnastowieczne badania antykwaryczne. Historyk Alfred Beesley opisał w 1841 roku hipotezę, że kopiec podniesiono, by z jego wierzchołka utrzymywać łączność wzrokową z innymi osadami i obozami w okolicy, m.in. w hrabstwie Northamptonshire. To tylko teoria, ale dobrze oddaje, dlaczego miejsce zawsze uchodziło za wyjątkowo dobry punkt widokowy. Dlaczego warto tu przyjść? Przede wszystkim dla panoramy. Ze szczytu widać dachy i wieże kościołów Banbury, a dalej pola i łagodnie falujący krajobraz Oxfordshire i Warwickshire. Wzgórze leży na skrzyżowaniu dawnych szlaków, Salt Way i Banbury Lane, wokół których rozwinęło się samo miasto. Podczas oblężenia Banbury w 1644 roku, w czasie wojny domowej, na wzgórzu rozlokował obóz wojska William Waller. Jak zwiedzać? Teren jest otwarty, a po trawiastych zboczach prowadzą nieoficjalne ścieżki, więc wystarczy wygodne obuwie. To dobry cel na niedługi spacer lub piknik, a także punkt na dłuższej trasie. Salt Way biegnie jako szlak dla pieszych i jeźdźców na zachód i południe od miasta i pozwala połączyć wzgórze z okolicznymi polami. Przed wyjściem sprawdź na mapie aktualny dojazd i miejsce na zaparkowanie, bo przy wzgórzu nie ma rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Co jeszcze warto połączyć z wizytą? Crouch Hill najlepiej traktować jako uzupełnienie zwiedzania Banbury. Po spacerze po wzgórzu można wrócić do centrum miasta, obejrzeć kościoły, które widać z góry, i zjeść w jednej z lokalnych kawiarni. Miłośnicy historii zyskają dodatkowy kontekst: wiedząc, że w pobliżu krzyżowały się starożytne trakty, a w 1644 roku stały tu wojska parlamentarne, łatwiej wyobrazić sobie, jak strategiczne było to miejsce. Rodziny z dziećmi docenią otwartą przestrzeń do swobodnego spaceru, a fotografowie wyraźną linię horyzontu nad miastem i okolicznymi polami. Kiedy przyjechać? Najlepsze widoki daje pogodny dzień, szczególnie rano lub przed zachodem słońca, gdy światło podkreśla kontur pól i miasta. Po deszczach trawiaste ścieżki bywają błotniste, dlatego latem i wczesną jesienią spacer jest wygodniejszy. Najczęstsze pytania Gdzie leży Crouch Hill? Na południowo-zachodnim skraju Banbury, w dystrykcie Cherwell, w angielskim hrabstwie Oxfordshire. Czy wzgórze jest naturalne? Częściowo. Stożkowaty wierzchołek jest dziełem człowieka, co potwierdziły dziewiętnastowieczne badania. Co widać ze szczytu? Banbury z wieżami kościołów oraz otwarte pola Oxfordshire i Warwickshire. Czy potrzebuję biletu lub specjalnego sprzętu? Nie. To otwarty teren z nieoficjalnymi ścieżkami po trawie, więc wystarczy zwykłe obuwie spacerowe.

Warton Crag

Lancaster

Warton Crag to wapienne wzgórze w hrabstwie Lancashire, na północny zachód od wsi Warton, w granicach dystryktu City of Lancaster. Wznosi się na 163 m n.p.m. i jest najwyższym punktem Obszaru Wybitnego Piękna Krajobrazu (AONB) Arnside i Silverdale. Z góry roztacza się widok na zatokę Morecambe Bay, a na szczycie leżą pozostałości małego grodziska. Co zobaczysz na Warton Crag? Główną atrakcją jest panorama. Wzgórze wyrasta wyraźnie ponad okolicę, więc widać stąd zatokę Morecambe Bay i otaczający ją krajobraz. Na szczycie znajdują się ślady grodziska z kilkoma pierścieniami umocnień. Przyjmuje się, że pochodzi z epoki żelaza, choć datowania nie traktuje się jako pewnego. Szlak prowadzący na wierzchołek nosi nazwę Occupation Road to Beacon, czyli trasa do dawnego punktu sygnałowego na szczycie. Teren jest podzielony między kilku właścicieli: Lancashire County Council, Lancashire Wildlife Trust (organizację przyrodniczą działającą w Lancashire, Manchesterze i North Merseyside), radę miasta Lancaster oraz RSPB. Dwa fragmenty mają status lokalnych rezerwatów przyrody: Warton Crag oraz Warton Crag Quarry, czyli dawny kamieniołom. Dla odwiedzającego oznacza to jeden spójny obszar spacerowy z kilkoma sekcjami o różnych zarządcach. Jak dojechać na Warton Crag? Samochodem dojedziesz do bezpłatnego parkingu przy Crag Road, przy dawnym kamieniołomie zarządzanym przez Lancashire County Council. Źródła podają dwa różne kody pocztowe i współrzędne parkingu (LA5 9RB i LA5 9NE), dlatego przed wyjazdem sprawdź w nawigacji, o który punkt chodzi. Bez samochodu pojedziesz autobusem do wsi Warton. Przystanek znajduje się przy Main Street, a stamtąd na parking idzie się pod górę około 15 minut. Czy Warton Crag nadaje się dla każdego? Nie dla każdego. Zbocza są strome, ścieżki kamieniste, a trasy dość wymagające. Rezerwat nie jest dostępny dla wózków inwalidzkich ani dla osób z ograniczoną mobilnością. Załóż mocne obuwie z dobrą przyczepnością. Na terenie występuje duża liczba kleszczy, więc zabierz długie spodnie i sprawdź ubranie po spacerze. Kiedy przyjechać? Wybierz dzień z dobrą widocznością, bo to ona decyduje o wartości wejścia na szczyt. Przy czystym powietrzu widok na zatokę jest najlepszy. Po deszczu skaliste ścieżki bywają śliskie, więc w takich warunkach zachowaj ostrożność na stromych odcinkach. Na krótką wizytę wystarczy wyjście z parkingu na szczyt i powrót, a przy dłuższym pobycie można połączyć kilka sekcji rezerwatu. Co zabrać ze sobą? Przydadzą się solidne buty trekkingowe, woda i warstwa odzieży na wiatr, który na odsłoniętym szczycie bywa wyraźnie odczuwalny. Na terenie nie ma rozbudowanej infrastruktury, więc prowiant zabierz z sobą. Zabierz też lornetkę, jeśli lubisz oglądać zatokę z góry, oraz mapę lub aplikację z trasą, bo szlaków jest kilka. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Warton Crag? Ma 163 m n.p.m. i jest najwyższym punktem AONB Arnside i Silverdale. Jego wybitność wynosi 126 m, a wzgórze znajduje się na liście HuMP, czyli szczytów o wybitności co najmniej 100 m. Czy za parking trzeba płacić? Parking przy Crag Road jest bezpłatny. Zarządza nim Lancashire County Council, a nie Wildlife Trust. Czy można dojechać komunikacją publiczną? Tak, autobusem do wsi Warton, przystanek przy Main Street. Stamtąd czeka Cię około 15 minut stromego podejścia na parking. Czy to miejsce jest dostępne dla osób z niepełnosprawnościami? Nie. Stromo i kamienisto sprawiają, że rezerwat nie jest przystosowany dla wózków ani osób z ograniczoną mobilnością.

Lodge Hill

Bledlow

Lodge Hill to wzgórze w hrabstwie Buckinghamshire, położone na północ od wsi Bledlow Ridge, w okolicach Bledlow i Princes Risborough. Teren o powierzchni około 31,8 hektara objęto ochroną jako obszar o szczególnym znaczeniu naukowym (SSSI). Leży w granicach Chilterns, czyli Obszaru Wybitnego Piękna Krajobrazu (AONB), na zachód od Londynu. Co zobaczysz na Lodge Hill? Wzgórze porastają murawy kserotermiczne na podłożu kredowym, poprzetykane krzewami. Takie siedliska są rzadkie i przyciągają owady, zwłaszcza motyle. Przyrodnicy odnotowali tu też rzadkiego ślimaka, borsuki oraz padalce. Latem na łąkach kwitną storczyki, między innymi storczyk piramidalny, ofrys pszczeli i podkolan zielony, więc to dobry cel dla osób, które lubią obserwować rośliny. Lodge Hill ma również warstwę historyczną. Na wzgórzu znajdują się dwa kurhany z późnego neolitu lub wczesnej epoki brązu, w których odkryto fragmenty ceramiki kultury pucharów dzwonowatych. Zachowały się też ślady osady z epoki żelaza. To pozostałości po ludziach, którzy zasiedlali Chilterns na długo przed erą rzymską. Jak dotrzeć i gdzie spacerować? Przez teren wzgórza prowadzi The Ridgeway, jeden z najstarszych szlaków pieszych Anglii. Dzięki temu Lodge Hill łatwo włączyć w dłuższą wędrówkę po Chilterns, a odcinki szlaku w okolicy pozwalają ułożyć trasę na kilka godzin. Miejsce jest dostępne dla spacerowiczów, ale to nie rezerwat z wydzielonymi alejkami, dlatego warto mieć wygodne buty i trzymać się wytyczonych ścieżek, by nie niszczyć roślinności. Najbliższe miejscowości to Bledlow Ridge, Bledlow i Princes Risborough, gdzie znajdziesz noclegi, puby i sklepy. Kiedy przyjechać? Najlepszy czas to późna wiosna i lato. Murawy są wtedy w pełnym rozkwicie, latają motyle, a dni są długie. Jesienią szlak jest spokojniejszy, a widoki na pofałdowany krajobraz Chilterns nabierają kolorów. Po deszczach kredowe ścieżki bywają śliskie, więc zimą i wczesną wiosną przyda się obuwie trekkingowe. Dla kogo to miejsce? Dla piechurów idących The Ridgeway lub krótszymi pętlami po okolicy. Dla miłośników przyrody: botaników, obserwatorów motyli i storczyków. Dla osób zainteresowanych archeologią, które chcą zobaczyć kurhany i ślady dawnej osady. Dla mieszkańców Londynu szukających jednodniowej ucieczki w krajobraz AONB. Najczęstsze pytania Czy Lodge Hill w Buckinghamshire to to samo, co Lodge Hill w Kent? Nie. W hrabstwie Kent jest inne miejsce o tej samej nazwie, znane z lasów i słowików. Opisywane tu wzgórze leży w Chilterns, w pobliżu Bledlow Ridge. Czy na Lodge Hill obowiązują ograniczenia? Teren ma status SSSI, więc należy chronić roślinność i zwierzęta: nie zbieraj roślin, nie zostawiaj śmieci i prowadź psy zgodnie z zasadami terenów chronionych. Czy można tu przejść The Ridgeway? Tak. Szlak przecina wzgórze, więc Lodge Hill jest naturalnym punktem na trasie przez Chilterns. Co warto zobaczyć latem? Kwitnące storczyki na kredowych murawach oraz motyle. Na wzgórzu są też kurhany z epoki brązu.

Fan Bwlch Chwyth

Fan Bwlch Chwyth to wzgórze o wysokości około 603 m n.p.m. w paśmie Fforest Fawr, w południowej Walii. Leży w granicach Parku Narodowego Bannau Brycheiniog (dawniej Brecon Beacons), w hrabstwie Powys. To cel dla osób, które wolą pustą, wietrzną wrzosowiskową wyprawę od tłumów na Pen y Fan. Gdzie leży Fan Bwlch Chwyth? Szczyt wznosi się w zachodniej części Fforest Fawr, wśród otwartych, trawiastych grzbietów. Wierzchołek wyznacza słupek triangulacyjny Ordnance Survey (okolice współrzędnych SN 912217). Najwyższy punkt terenu leży według opisów kilka metrów na wschód od słupka. Nazwa walijska bywa zapisywana także jako „Fan Bwlch Chywth”, więc warto sprawdzić oba warianty w przewodnikach i na mapach. Jak dotrzeć? Najpopularniejszy punkt startu to okolice zbiornika Crai (Cray Reservoir) przy drodze A4067, na odcinku między Sennybridge a Ystradgynlais. Parking i początek szlaków znajdują się w rejonie SN 896222. Transport publiczny dociera tu rzadko, dlatego wygodniej jechać samochodem. Jakie trasy prowadzą na szczyt? Krótsza pętla lub wejście i powrót tą samą drogą – około 7 mil (ok. 11 km), przez otwarte wrzosowisko do słupka na grzbiecie. Pętla przez trzy szczyty – około 10 mil (16 km), z przewyższeniem rzędu 670 m i czasem marszu około 7 godzin. Łączy Fan Gyhirych (ok. 725 m), Fan Nedd i Fan Bwlch Chwyth. Grupowe wyjścia, m.in. organizowane przez Ramblers, wykorzystują ten sam punkt startowy i kończą się na grzbiecie z widokiem na sąsiednie wzniesienia. Większość odcinków biegnie bez wyraźnej ścieżki, więc przydadzą się mapa OS, kompas lub aplikacja GPS. Co zobaczysz? Z grzbietu rozciąga się szeroka panorama na Fforest Fawr, dolinę Tawe i wyższe wierzchołki Bannau Brycheiniog, w tym Fan Fawr (ok. 734 m) i Fan Brycheiniog (802 m). Krajobraz tworzą trawy, torfowiska i skalne ostańce. Obszar należy do Geoparku Fforest Fawr, znanego z formacji geologicznych i jaskiń. Kiedy przyjechać? Najlepsze warunki są od późnej wiosny do wczesnej jesieni, w dni z dobrą widocznością. Teren jest odsłonięty i w złą pogodę bywa surowy: mgła, silny wiatr i podmokłe podłoże utrudniają orientację. Zabierz ubranie przeciwdeszczowe, solidne buty i zapas wody, bo po drodze nie ma sklepów ani schronisk. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Fan Bwlch Chwyth? Ma około 603 m n.p.m. Czy trasa jest trudna? Nie ma tu wspinaczki, ale dystans, brak wyraźnych ścieżek i zmienna pogoda sprawiają, że wyprawa jest umiarkowanie wymagająca. Od czego zacząć? Od okolic zbiornika Crai przy A4067. Stamtąd wchodzi się na grzbiet i dalej do słupka na szczycie. Czy w pobliżu są inne szczyty? Tak. Na tym samym grzbiecie leżą Fan Gyhirych i Fan Nedd, a dalej wznosi się Fan Brycheiniog.

Nine Standards Rigg

Nine Standards Rigg to wrzosowiskowy grzbiet w Pennińskich Wzgórzach, kilka kilometrów na południowy wschód od Kirkby Stephen w hrabstwie Cumbria. Słynie z grupy kamiennych kopców, które widać z doliny z daleka, i stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów szlaku Coast to Coast. Czym są Nine Standards? Nazwa pochodzi od kamiennych kopców, zwanych „standards", ustawionych tuż pod szczytem. Stoją około 400 m od najwyższego punktu i mniej więcej 12 m niżej, dzięki czemu są dobrze widoczne z okolicznych dolin. Choć nazwa mówi o dziewięciu, liczba kopców zmieniała się na przestrzeni lat: dawne fotografie pokazują od siedmiu do dwunastu, a konstrukcje były wielokrotnie odbudowywane. Wzmianki o nich sięgają XVI wieku, a kopce zaznaczano na mapach z XVIII wieku. Po co je zbudowano, nie wiadomo. Wśród hipotez są znak graniczny między dawnym Westmorland a Swaledale, sztuczka wojskowa wprowadzająca w błąd przeciwnika, zasłona przed najeźdźcami ze Szkocji oraz znaczniki grobów. W 1984 roku kopce wpisano na listę zabytków w stopniu II. Gdzie to leży i jaka jest wysokość? Szczyt Hartley Fell, nazywany też Nine Standards Rigg, ma 662 m n.p.m. Leży w obszarze North Pennines Area of Outstanding Natural Beauty, tuż poza granicą Parku Narodowego Yorkshire Dales, w pobliżu granicy Cumbrii i North Yorkshire. Najwyższy punkt oznacza słupek triangulacyjny Ordnance Survey, na linii wododziału. Widok z kopców jest jednak lepszy niż spod słupka. Jak dojść? Najpopularniejsze podejście prowadzi z Kirkby Stephen szlakiem Coast to Coast w kierunku wschodnim. Trasa wiedzie przez pastwiska, a następnie przez otwarte wrzosowisko. Od wiosny do lata dostępny jest wariant klasyczny, zgodny z opisem Alfreda Wainwrighta. Z powodu erozji torfu w wilgotnych miesiącach zarządcy terenu wyznaczają alternatywne trasy, które odciążają najbardziej wrażliwe odcinki, więc przy wejściu szukaj tablic i znaków. Samochód zostawisz w Kirkby Stephen, gdzie jest kilka miejsc do parkowania. Dlaczego warto uważać na ścieżkę? Teren to torfowisko. Wyjście z wydeptanej ścieżki pogłębia uszkodzenia, a po deszczach w kilku miejscach grunt jest grząski. W przeszłości na odcinku pod grzbietem przeprowadzono kosztowną renowację w ramach projektu „Raising the Standard": materiały, w tym płyty z kamienia, dostarczano śmigłowcem, a zniszczony torf obsadzano mchem torfowcem. Trzymaj się oznaczonej ścieżki. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogoda bezwietrzna i sucha, zwykle późna wiosna, lato i wczesna jesień. Na odsłoniętym grzbiecie wiatr i mgła pojawiają się szybko, więc zabierz warstwy ubrania, mapę lub GPS i wodoodporne buty. Przy złej widoczności łatwo zboczyć ze szlaku. Najczęstsze pytania Ile kopców jest na Nine Standards Rigg? Nazwa wspomina dziewięć, ale liczba zmieniała się od siedmiu do dwunastu, bo kopce są odbudowywane. Czy to najwyższy punkt grzbietu? Nie. Najwyższy punkt, ze słupkiem triangulacyjnym, jest około 400 m dalej i ma 662 m n.p.m. Kopce stoją nieco niżej. Czy Nine Standards Rigg leży na trasie Coast to Coast? Tak. Szlak przechodzi przez grzbiet po wyjściu z Kirkby Stephen w stronę Swaledale. Czy kopce są chronione? Tak, od 1984 roku mają status zabytku stopnia II. Nie wspinaj się na nie i nie przekładaj kamieni.

Brea Hill

Brea Hill to okrągłe wzgórze na północnym wybrzeżu Kornwalii, tuż nad ujściem rzeki Camel, przy południowym krańcu zatoki Daymer Bay, w pobliżu wsi Trebetherick i Rock. Wznosi się na 62 metry n.p.m., a na jego szczycie leżą kurhany z epoki brązu. To krótki, ale efektowny cel spaceru z widokiem na estuarium, piaszczyste plaże i atlantyckie wybrzeże. Co zobaczysz na Brea Hill? Na wierzchołku stoi grupa starożytnych kopców grobowych ustawionych w jednej linii. Relacje odwiedzających mówią o trzech lub czterech obiektach: jeden jest wyraźnie lepiej zachowany, a największy został mocno zniszczony. Podłoże tworzą dewońskie łupki, typowe dla tej części Kornwalii. Z góry widać szeroką ujściową zatokę rzeki Camel, wydmy i zabudowania Rock po drugiej stronie wody oraz linię klifów w stronę Polzeath i Pentire. Okolica leży w obrębie obszaru chronionego Rock Dunes (SSSI), więc trzymaj się ścieżek i nie zbaczaj w wydmy. Jak dojść na Brea Hill? Najpopularniejsza trasa to odcinek South West Coast Path między Rock a Polzeath, około 4 km w jedną stronę. Szlak prowadzi przez Cassock Hill i Brea Hill, a dalej mija Daymer Bay i Trebetherick Point. Podejście na szczyt jest krótkie, ale miejscami strome, więc przyda się solidne obuwie. Wielu spacerowiczów zaczyna w Rock, przy parkingu przy dawnym kamieniołomie, a wraca promem lub tą samą ścieżką. Można też zacząć przy Daymer Bay i wejść na wzgórze z drugiej strony. Kiedy przyjechać? Wzgórze jest dostępne cały rok. Najlepsze widoki daje pogodny dzień, a szczególnie wieczór, gdy światło pada na estuarium. Latem plaże w Daymer Bay i Polzeath bywają zatłoczone, dlatego poranek lub wczesna jesień to spokojniejsze terminy. Przy wietrze na szczycie jest chłodno, nawet gdy na dole jest ciepło. Co jeszcze warto połączyć z wizytą? Z Brea Hill łatwo przedłużyć wycieczkę o Polzeath, popularne miejsce do nauki surfingu, albo o klify Pentire Head. W Rock można zjeść i wsiąść w prom do Padstow. Całość tworzy pół dnia lub cały dzień spaceru po jednym z najładniejszych odcinków wybrzeża Kornwalii. Najczęstsze pytania Jak wysokie jest Brea Hill? Wzgórze ma 62 metry wysokości, więc wejście zajmuje kilkanaście minut. Co znajduje się na szczycie? Kurhany z epoki brązu, ułożone w linii. Źródła podają różną liczbę, od trzech do czterech. Gdzie zaparkować? Najczęściej w Rock przy parkingu Rock Quarry lub w okolicy plaży Daymer Bay. Zasady i opłaty sprawdź na miejscu. Czy trasa nadaje się dla rodzin? Tak, jeśli dzieci poradzą sobie z krótkim, stromym podejściem. Całe przejście Rock–Polzeath (4 km) to już wyprawa na kilka godzin.

Lippitts Hill

Epping Forest

Lippitts Hill to wzgórze w Lesie Epping (Epping Forest), w okolicy High Beach koło Waltham Abbey w hrabstwie Essex, tuż na północno-wschodnim skraju Londynu. Nie jest klasyczną atrakcją z biletem i tablicami informacyjnymi. Jego znaczenie wynika z tego, że przez ponad sto lat służyło do obrony i ochrony porządku w stolicy. Czym jest Lippitts Hill? To podwyższony fragment leśnego terenu w Essex, położony w granicach Epping Forest. Miejsce kojarzy się przede wszystkim z funkcjami wojskowymi i policyjnymi, a nie z typowym leśnym rezerwatem czy punktem widokowym. Dla osób interesujących się historią Londynu to ciekawy przykład tego, jak podmiejska zieleń bywała zapleczem obrony miasta. Jaka jest historia wzgórza? I wojna światowa: na wzgórzu stanowisko artylerii. II wojna światowa: stanowisko artylerii przeciwlotniczej. W 1941 roku amerykańska 184. jednostka artylerii przeciwlotniczej zamontowała tu działa i wybudowała podziemne centrum dowodzenia oraz schrony. Od 1944 roku: brytyjski obóz jeńców wojennych. Pozostały po nim pomnik poświęcony siłom amerykańskim oraz betonowa rzeźba człowieka, wykonana przez niemieckiego jeńca Rudiego Webbera. Po wojnie obiekt służył obronie cywilnej. Wczesne lata 50.: powstała zimnowojenna sala operacyjna obrony przeciwlotniczej. Rozwój wysoko latających bombowców odrzutowych i rakiet sprawił, że do 1956 roku system przestał mieć sens i go porzucono. Do czego służył teren dla policji? Od 1960 roku obszar działał jako teren szkoleniowy londyńskiej policji (Metropolitan Police) i pełnił tę rolę do 2003 roku. Po zabiciu trzech policjantów w zachodnim Londynie w 1966 roku prowadzono tu szkolenia strzeleckie, a nowa strzelnica pistoletowa została zatwierdzona dopiero w 1973 roku. Właśnie tutaj działała jednostka szkolenia z broni palnej Met, która przeprowadziła pierwszy kurs tego typu w historii formacji. Dziś główny ośrodek szkoleniowy znajduje się w Gravesend. Od 1976 roku Lippitts Hill było bazą policyjnych śmigłowców, początkowo pożyczanych od armii i latających nad Londynem. W 2014 roku jednostka weszła do National Police Air Service (NPAS). Około końca 2019 roku operacje przeniesiono na lotnisko North Weald, a pod koniec 2021 roku NPAS wróciło na wzgórze. Czy można tu wejść i jak dojechać? Teren bazy to obiekt służb, więc nie traktuj go jak miejsca otwartego do zwiedzania. Odwiedzając okolicę, planuj spacer po sąsiednim lesie Epping Forest i miejscowości High Beach. Najwygodniej dojechać samochodem lub połączyć metro linii Central do stacji Loughton z lokalnym autobusem albo spacerem. Przed wyjazdem sprawdź aktualny rozkład i mapę dostępnych ścieżek. Kiedy przyjechać? Epping Forest najlepiej odwiedzać wiosną i wczesną jesienią, gdy ścieżki są suche, a las ma najwięcej barw. Zimą po deszczach część dróg bywa błotnista. Spacery planuj w dzień, bo w lesie szybko robi się ciemno. Najczęstsze pytania Gdzie leży Lippitts Hill? W Epping Forest, w rejonie High Beach koło Waltham Abbey w Essex, na obrzeżach Londynu. Do czego służyło to miejsce w czasie wojen? W obu wojnach światowych znajdowały się tu stanowiska artylerii. W 1941 roku amerykańska jednostka przeciwlotnicza zbudowała tu podziemne centrum dowodzenia, a od 1944 roku działał obóz jeńców wojennych. Czy to nadal teren policji? Tak. Od 1960 roku był tu teren szkoleniowy Metropolitan Police, a od 1976 roku baza śmigłowców, dziś podlegająca National Police Air Service. Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu? Okoliczny las Epping Forest oraz High Beach, które nadają się na całodniowy spacer poza centrum Londynu.

Scrabo Hill

Newtownards

Scrabo Hill to wzgórze nad Newtownards w hrabstwie Down w Irlandii Północnej. Wieńczy je wysoka wieża, widoczna z daleka w całej okolicy, a u jej stóp rozciąga się park krajobrazowy z krótkimi szlakami spacerowymi. To jedno z łatwiej dostępnych miejsc widokowych w pobliżu Belfastu. Co zobaczysz na Scrabo Hill? Najbardziej rozpoznawalny punkt to Scrabo Tower, neogotycka wieża ukończona w 1857 roku. Postawiono ją jako pomnik Charlesa Stewarta, 3. markiza Londonderry, zmarłego w 1854 roku, który w czasach wojen napoleońskich służył pod Wellingtonem. Projekt przygotował Charles Lanyon. Jego propozycja nie zajęła pierwszego miejsca w konkursie, ale mieściła się w założonym budżecie. Wieża ma około 38 metrów wysokości, choć źródła podają różne wartości. Na zboczach znajdują się dawne kamieniołomy piaskowca. Wydobywany tu kamień trafił do wielu znanych budynków, między innymi do Albert Memorial Clock w Belfaście. Dziś kamieniołomy są nieczynne, w dużej mierze porośnięte drzewami, a ze względu na znaczenie geologiczne objęto je ochroną jako obszar szczególnego zainteresowania naukowego. Wzgórze według przekazów było też miejscem prehistorycznego grodziska. Jakie są widoki ze szczytu? Z wierzchołka widać Strangford Lough, Góry Mourne, a przy dobrej pogodzie także wybrzeże Szkocji. Najlepiej wybrać dzień o dobrej widoczności, najchętniej rano lub późnym popołudniem. Jak dotrzeć i jak długo zwiedzać? Wzgórze leży tuż przy Newtownards, kilkanaście kilometrów od Belfastu. Standardowa pętla zaczyna się na parkingu w parku krajobrazowym. Ma około 1,4 mili (ok. 2,2 km), jest oceniana jako umiarkowana, a podejście jest krótkie, lecz strome. Na całość wystarczy 1–2 godziny wraz z postojem na szczycie. Czy można wejść do wieży? Dostęp do wnętrza jest ograniczony. Po poważnych zniszczeniach wodnych w 2014 roku wieża otwierana jest tylko w wybrane dni, zwykle w sezonie letnim od czwartku do niedzieli. W środku działa wystawa towarzystwa historycznego Ards Historical Society o historii wzgórza i wieży. Terminy sprawdź przed wyjazdem na stronie Visit Ards and North Down. Najczęstsze pytania Czy wstęp na wzgórze jest płatny? Spacer po parku krajobrazowym i na szczyt nie wymaga biletu. Zasady wejścia do samej wieży warto zweryfikować przed przyjazdem. Ile trwa spacer na szczyt? Pętla z parkingu to około 2 km. Na spokojne przejście i podziwianie widoków przeznacz 1–2 godziny. Co widać ze Scrabo Hill? Strangford Lough, Góry Mourne i przy dobrej widoczności szkockie wybrzeże. Czy trasa jest łatwa? Jest umiarkowana. Podejście jest krótkie, ale strome, więc przyda się wygodne obuwie. Po co zbudowano wieżę? Jako pomnik 3. markiza Londonderry, ukończony w 1857 roku.

St Martha's Hill

Guildford

St Martha's Hill to zalesione wzgórze tuż za Guildford w hrabstwie Surrey, na terenie Surrey Hills (obszaru o wybitnych walorach krajobrazowych), między miastem a wsią Chilworth. Na szczycie stoi kościół St Martha-on-the-Hill, a przez wzgórze biegnie szlak North Downs Way, który tu pokrywa się z dawnym Pilgrims' Way. To jeden z najprzyjemniejszych celów krótkiej wycieczki z Guildford. Co zobaczysz na St Martha's Hill? Wzgórze ma około 175 m wysokości, co plasuje je wśród najwyższych w hrabstwie (18. miejsce w Surrey). Należy do pasma Greensand Ridge, w miejscu położonym najbliżej North Downs. Z otwartej okolicy kościoła rozciąga się szeroka panorama: na południe widać Albury i Chilworth, a w dobrą pogodę aż do South Downs. W kierunku północno-wschodnim wzrok sięga w stronę Newland's Corner, również leżącego w Surrey Hills. Sam kościół jest wpisany na listę zabytków (Grade II). Poprzednik z XII wieku zostawił po sobie m.in. romańską chrzcielnicę oraz fragmenty średniowiecznego kamienia wmurowane w obecną budowlę, którą odbudowano w połowie XIX wieku. Kościół obsługuje maleńką parafię i bywa wybierany na miejsce ślubów, więc w weekendy możesz trafić na ceremonię. Jak dotrzeć na szczyt? Najpopularniejsza trasa zaczyna się w Guildford. Idziesz brzegiem rzeki Wey ścieżką Wey South Path, wchodzisz na North Downs Way i mijasz las Chantry Wood. Dalej czeka równomierne, dość długie podejście. Zejście bywa piaszczyste i w niektórych miejscach strome, więc zabierz buty z dobrym bieżnikiem. Wzgórze jest też punktem na odcinku North Downs Way z Guildford do Gomshall (około 7 mil), gdzie szczyt dobrze służy jako miejsce odpoczynku. Na miejscu stoją ławki, więc można usiąść i zjeść drugie śniadanie z widokiem. Sklepów i punktów gastronomicznych na szczycie nie ma, napoje i jedzenie przynieś ze sobą. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest pogodna pora dnia, gdy widoczność sięga South Downs: poranki wiosną i jesienią oraz wieczory latem. Po deszczu piaszczyste fragmenty szlaku są śliskie, a zimą wcześnie zapada zmrok, dlatego planuj powrót przed zachodem słońca. Najczęstsze pytania Ile czasu potrzeba na wejście na St Martha's Hill? Samo wejście z Guildford to zwykle około godziny marszu w jedną stronę; z przerwą na widoki i kościół zaplanuj pół dnia, jeśli łączysz je z dłuższym odcinkiem North Downs Way. Czy wejście jest płatne? Nie. Wzgórze i szlak są ogólnodostępne, a kościół stanowi element krajobrazu, który można swobodnie obejrzeć z zewnątrz. Czy trasa jest trudna? Nie wymaga specjalnego przygotowania, ale podejście jest stałe, a zejście miejscami piaszczyste i strome. Wygodne obuwie w zupełności wystarczy. Co jeszcze warto połączyć z wycieczką? Szlakiem w stronę Gomshall dojdziesz do kolejnych widoków w Surrey Hills, a w okolicy leży też Newland's Corner z szeroką panoramą doliny.

Great Shunner Fell

Great Shunner Fell to szczyt w Yorkshire Dales w hrabstwie North Yorkshire w Anglii. Wznosi się na 716 m n.p.m. i jest trzecią najwyższą górą parku narodowego oraz najwyższym punktem Wensleydale. Leży w paśmie Pennin, między miejscowościami Hawes i Thwaite, i jest jednym z odcinków szlaku Pennine Way. Co zobaczysz ze szczytu? Wierzchołek to szeroka, torfowa kopuła, więc nie spodziewaj się ostrej grani. Nagrodą jest rozległa panorama. Przy dobrej widoczności widać na południu dolinę Wensleydale, na południowym zachodzie Ribblesdale, a na północy Swaledale. W oddali majaczą wzgórza Kumbrii i hrabstwa Durham za doliną drogi A66. Na szczycie stoi osłona wiatrowa w kształcie krzyża z kamiennymi siedziskami, a w jej północne ramię wbudowano słup triangulacyjny. To dobre miejsce na odpoczynek, gdy wieje. Jak dojść na Great Shunner Fell? Najkrótsza wersja zaczyna się w Thwaite w dolinie Swaledale. Trasa tam i z powrotem ma około 12 km i zajmuje zwykle 3–4 godziny. Szlak jest oznaczony jako Pennine Way: najpierw wiedzie szutrową drogą pod górę, potem po kamiennych płytach przez torfowisko. Dłuższe warianty startują w Hawes od strony Wensleydale. Przejście z Hawes liczy według opisów od około 15 do 18 km i zajmuje 4–6 godzin. Można też zacząć w Hardraw, co skraca drogę o kilka kilometrów. Gdzie zaparkować? W Thwaite miejsc jest bardzo mało. Przy początku drogi, kilkaset metrów powyżej wsi, zmieści się zaledwie kilka aut. Gdy jest tłoczno, wygodniej zostawić samochód na płatnym parkingu w Muker, około mili od Thwaite, albo zacząć trasę w Hawes. Kiedy przyjechać? Najlepsza jest późna wiosna, lato i wczesna jesień, gdy ścieżka jest suchsza, a widoczność większa. Teren jest otwarty i wystawiony na wiatr, a pogoda w Penninach zmienia się szybko. Weź warstwy ubrania, wodoodporną kurtkę, mapę i buty na mokry grunt. Przy niskiej chmurze szczyt traci sens widokowy, więc sprawdź prognozę dla wyższych partii. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Great Shunner Fell? Ma 716 m n.p.m. To trzeci co do wysokości szczyt Yorkshire Dales i najwyższy punkt Wensleydale. Ile czasu zajmuje wejście? Z Thwaite około 3–4 godzin w obie strony (ok. 12 km). Z Hawes trzeba liczyć 4–6 godzin. Czy trzeba mieć doświadczenie wspinaczkowe? Nie. To spacer górski po wyraźnym szlaku Pennine Way bez odcinków wspinaczkowych. Wymaga jednak kondycji i przygotowania na zmienną pogodę. Co jest na szczycie? Krzyżowa osłona wiatrowa z kamiennymi ławkami i słup triangulacyjny. Dalej rozciągają się widoki na trzy doliny: Wensleydale, Ribblesdale i Swaledale.

Buckden Pike

Buckden

Buckden Pike to wzgórze (fell) na końcu doliny Wharfedale w Parku Narodowym Yorkshire Dales, górujące nad wsią Buckden w hrabstwie North Yorkshire. Ma 702 m n.p.m., więc o włos przegrywa z pobliskim Great Whernside w rywalizacji o miano najwyższego szczytu w okolicy. Wierzchołek wyznacza słupek triangulacyjny, a kawałek dalej stoi pomnik polskich lotników. Co zobaczysz na Buckden Pike? Z wierzchołka rozciąga się widok na górną część Wharfedale i sąsiednie wzniesienia Dales. Teren to otwarte, wietrzne wrzosowisko z szerokim horyzontem, bez drzew i schronienia. Na grzbiecie część ścieżki wyłożono płytami, dzięki czemu łatwiej przejść przez podmokłe fragmenty, a dojście od wierzchołka do pomnika zajmuje niewiele czasu. Kto upamiętniony jest na szczycie? Na południe od wierzchołka stoi niski kopiec z kamieni na betonowej podstawie, zwieńczony prostym łacińskim krzyżem. W podstawę wmontowano odlaną głowę lisa oraz fragmenty duraluminium z konstrukcji bombowca Wellington. Miejsce upamiętnia polską załogę samolotu Wellington N2848, który w styczniu 1942 roku, w trakcie lotu szkoleniowego z bazy RAF Bramcote, rozbił się na Starbotton Fell, przy południowym krańcu Buckden Pike. Szczątki maszyny przebiły kamienny murek na grzbiecie i rozpadły się. Pomnik upamiętnia pięciu polskich lotników. Przeżył strzelec pokładowy, sierżant Józef Fusniak. Według relacji szedł po śladach lisa w śniegu aż do niewielkiej wsi Cray na północy, skąd wezwano pomoc. Zbudował później pomnik własnymi rękami, a zmarł w 2017 roku. Pomnik odsłonięto na początku lat 70. XX wieku. Jak wejść na Buckden Pike? Najprostsza droga zaczyna się w Buckden i prowadzi ścieżką konną (bridleway) w górę zbocza. Jest dość stroma, a miejscami błotnista. Popularna pętla z Buckden to około 12–13 km z przewyższeniem rzędu 550–580 m, co według relacji spacerowiczów zajmuje 2–3 godziny. Dłuższy wariant (ok. 17 km, ok. 576 m podejść) prowadzi grzbietem przez Tor Mere Top, schodzi do drogi Starbotton przy Cam Head i wraca do Buckden szlakiem Dales Way przez Starbotton. Można też zacząć w Starbotton, co daje około 13,5 km. Bardziej wytrwali łączą Buckden Pike z Great Whernside i Kettlewell. Kiedy przyjechać i w co się ubrać? Wrzosowisko jest odsłonięte, więc pogoda zmienia się szybko. Wybierz dzień z dobrą widocznością i zabierz wodoodporne buty, bo po deszczu grunt na wyższych partiach bywa grząski. Zimą po opadach śniegu trasę trudniej odnaleźć. Mapa i kompas lub GPS to rozsądne wyposażenie. Najczęstsze pytania Jak wysoki jest Buckden Pike? 702 m n.p.m. To drugi co do wysokości punkt w okolicy, tuż za Great Whernside. Dlaczego na szczycie stoi pomnik z polskim krzyżem? Upamiętnia polską załogę bombowca Wellington, który rozbił się tu w styczniu 1942 roku podczas lotu szkoleniowego. Przeżył jeden lotnik, Józef Fusniak, późniejszy budowniczy pomnika. Ile trwa wejście z Buckden? Pętla z Buckden to zwykle 2–3 godziny według relacji piechurów, dłuższa trasa przez Starbotton zajmuje kilka godzin. Czy trasa jest trudna? Nachylenia nie są ostre, ale podejście bywa strome, a teren podmokły. Klasyfikuje się ją jako umiarkowaną.

Black Mount

Black Mount to pasmo górskie w Highlands w Szkocji, w hrabstwie Argyll and Bute, rozciągnięte między Glen Orchy a Glen Coe. Od wschodu graniczy z rozległym torfowiskiem Rannoch Moor, a od północnego zachodu z Bridge of Orchy i doliną Glen Etive. To jedno z lepszych miejsc w Szkocji dla osób, które chcą zdobywać szczyty bez tłumów Ben Nevis. Co to za miejsce? Nazwa pochodzi od dawnego lasu Black Mount, który dziś w dużej części już nie istnieje. Pasmo tworzą otwarte, trawiaste i skaliste grzbiety, a w jego obrębie leżą cztery Munro, czyli szczyty powyżej 3000 stóp: Stob a' Choire Odhair, Stob Ghabhar, Creise i Meall a' Bhùiridh. Ten ostatni, o wysokości 1108 m, jest najwyższy w paśmie. Niżej, między pasmem a Bridge of Orchy, wznoszą się mniejsze wzgórza, takie jak Ben Inverveigh i Meall Tairbh. Co zobaczysz? Z południowych szczytów, zwłaszcza ze Stob a' Choire Odhair, rozciąga się widok na Rannoch Moor, płaską pustkę jezior i torfowisk. Stob Ghabhar uchodzi za bardziej widowiskowy: strome podejście, skalisty grzbiet i ekspozycja robią wrażenie nawet na doświadczonych piechurach. Przy drodze A82 leży Loch Tulla i okolice Victoria Bridge, skąd zaczynają się popularne trasy. Od strony Glen Coe pod szczyt Meall a' Bhùiridh prowadzą wyciągi ośrodka narciarskiego White Corries. Jak zaplanować wędrówkę? Klasyczna pętla zaczyna się na parkingu przy Victoria Bridge, na zachód od Loch Tulla. Trasa przez Stob a' Choire Odhair i Stob Ghabhar to około 22 km i ok. 1350 m podejść, z powrotem ścieżką myśliwską. Pełna grań przez wszystkie cztery szczyty, kończąca się przy ośrodku White Corries, ma podobny dystans i około 2000 m podejść. Teren bywa kamienisty, w niższych partiach błotnisty, a odcinek od Stob Ghabhar w stronę przełęczy Bealach Fuar-Chathaidh nie ma stałej ścieżki. Weź mapę, kompas i ciepłe ubranie, bo pogoda w Highlands zmienia się szybko. Jak dojechać? Pasmo leży przy drodze A82 między Glasgow a Fort William. Najwygodniej dotrzeć samochodem. Bridge of Orchy ma też stację kolejową na linii West Highland, a szlak West Highland Way biegnie u podnóża gór, więc łatwo połączyć wędrówkę po szczytach z odcinkiem tego popularnego szlaku. Kiedy przyjechać? Najlepsze warunki na szczytach panują od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Zimą wyższe partie wymagają umiejętności zimowych i sprzętu. W sezonie polowań na jelenie warto sprawdzić lokalne informacje o dostępie, bo część terenu to prywatna posiadłość. Najczęstsze pytania Ile Munro jest w paśmie Black Mount? Cztery: Stob a' Choire Odhair, Stob Ghabhar, Creise i Meall a' Bhùiridh. Który szczyt jest najwyższy? Meall a' Bhùiridh, 1108 m n.p.m. Skąd najlepiej zacząć trasę? Z parkingu przy Victoria Bridge koło Loch Tulla albo z Bridge of Orchy. Czy to trasa dla początkujących? Nie. Dystanse przekraczają 20 km, odcinki bez ścieżki wymagają nawigacji, a pogoda bywa trudna. Czy da się wjechać wyciągiem? Od strony Glen Coe funkcjonują wyciągi ośrodka White Corries na stoku Meall a' Bhùiridh; sprawdź aktualne godziny pracy przed wyjazdem.

Rivington Pike

Chorley

Rivington Pike to wzgórze nad wsią Rivington koło Chorley w hrabstwie Lancashire, w północno-zachodniej Anglii. Wznosi się na stokach Winter Hill, w paśmie West Pennine Moors, a z jego grzbietu widać pół regionu. Tuż poniżej szczytu stoi Pike Tower, kamienna wieża, która od wieków służy lokalnym spacerowiczom za punkt orientacyjny. Czym jest Rivington Pike? To wzniesienie o wysokości około 363 m n.p.m., zaliczane do najpopularniejszych celów jednodniowych wędrówek w okolicy Bolton, Wigan i Preston. Najbliższe miasteczka to Adlington i Horwich. Teren wraz z wieżą należy do Chorley Council i wchodzi w skład Lever Park, dawnego prywatnego parku założonego przez przemysłowca lorda Leverhulme'a, który dziś jest otwarty dla wszystkich. Co zobaczysz na miejscu? Pike Tower – niewielka, masywna wieża z XVIII wieku (datowana na 1733 r.), stojąca tuż pod szczytem. Pełniła rolę wieży widokowej i punktu sygnałowego, a w jej sąsiedztwie od dawna rozpalano ogniska na okazje uroczyste. Panoramę – przy dobrej pogodzie widać równinę Lancashire, wybrzeże Morza Irlandzkiego z okolicami Blackpool, a dalej góry Walii. Tarasowe ogrody Leverhulme'a – zespół zdziczałych dziś tarasów, schodów i pawilonów na zboczu poniżej szczytu, idealny na dłuższą pętlę. Jezioro Rivington i rezerwuary – dolina poniżej wzgórza z dobrze oznaczonymi ścieżkami. Jak dotrzeć na szczyt? Najwygodniej zostawić samochód na parkingu przy Rivington Hall Barn lub w okolicach Rivington Lane i dalej iść pieszo. Podejście zwykle zajmuje około 30–45 minut, ścieżki są szerokie i dobrze wydeptane, choć miejscami strome. Można też przejść przez tarasowe ogrody, co wydłuża trasę, ale daje ciekawsze widoki po drodze. Dojazd z Manchesteru lub Preston samochodem to zwykle około godziny. Kiedy przyjechać? Wzgórze jest dostępne przez cały rok. Widoczność bywa najlepsza wiosną i jesienią, w suche, bezchmurne dni. Na szczycie jest zwykle wietrznie, nawet latem, więc przyda się kurtka. Po deszczu ścieżki stają się błotniste, warto mieć buty trekkingowe. Okolica jest też popularna wśród rowerzystów górskich, dlatego w weekendy bywa tłoczniej. W okolicach Wielkanocy i podczas lokalnych wydarzeń szczyt przyciąga większe grupy. Najczęstsze pytania Czy wstęp na Rivington Pike jest płatny? Nie. Wzgórze i ścieżki w Lever Park są ogólnodostępne, a za wejście na teren nie płaci się biletu. Opłaty mogą dotyczyć niektórych parkingów. Ile czasu potrzeba na wejście i powrót? Na spokojną wędrówkę na szczyt i z powrotem warto zarezerwować około 1,5–2 godzin, a na dłuższą pętlę przez ogrody i okolice jeziora nawet pół dnia. Czy trasa nadaje się dla dzieci? Tak, dla starszych dzieci, które lubią spacery. Podejście jest umiarkowane, ale z wózkiem lub małymi dziećmi trzeba liczyć się ze stromymi fragmentami. Czy można wejść do Pike Tower? Wieża stoi tuż pod szczytem i można ją swobodnie obejrzeć z zewnątrz. Wnętrze nie jest zwykle udostępniane na co dzień.

Beacon Hill

Basingstoke and Deane

Beacon Hill to kredowe wzgórze w okolicy Burghclere, w dystrykcie Basingstoke and Deane w hrabstwie Hampshire. Szczyt wznosi się na około 261 m n.p.m. (856 stóp) i zwieńczony jest dobrze zachowanym prehistorycznym grodziskiem. To jedno z prostszych miejsc w północnej części Hampshire, gdzie w krótkim spacerze łączy się widoki, archeologię i przyrodę. Uwaga na nazwę: w Hampshire są dwa wzgórza Beacon Hill, a ten opis dotyczy tego koło Burghclere, nie rezerwatu w Meonstoke. Co zobaczysz na Beacon Hill? Główną atrakcją jest wielki obwarowany gród z wałem i rowem, wpisany na listę zabytków chronionych (scheduled monument) przez Historic England. Datuje się go na okres około 1000 r. p.n.e. Wzgórze nigdy nie było badane wykopaliskowo, ale prace pomiarowe wskazały ślady wielu chat i jam magazynowych. Wały i fosa są nadal wyraźnie widoczne. Wewnątrz ogrodzenia przy szczycie, w pobliżu słupka triangulacyjnego, znajduje się grób 5. hrabiego Carnarvon, mecenasa egiptologii. To skromne miejsce spoczynku w efektownej scenerii. Teren jest też objęty ochroną przyrodniczą jako obszar SSSI. Na kredowych łąkach wiosną i latem kwitną dzikie rośliny, a nad zboczami często krążą myszołowy i skowronki. Jakie widoki roztaczają się ze szczytu? Z góry widać posiadłość Highclere, w tym zamek Highclere, oraz sąsiednie wzgórze Ladle Hill. Dzięki otwartemu, trawiastemu szczytowi przy dobrej widoczności panorama jest rozległa. Nazwa pochodzi od dawnego punktu z ogniskiem ostrzegawczym. Ostatni ogień w łańcuchu sygnałowym zapalono tu 5 czerwca 2012 r. z okazji Diamentowego Jubileuszu królowej. Jak dotrzeć i jak wygląda spacer? Trasa zaczyna się na parkingu przy A34 (współrzędne siatki brytyjskiej SU463576). Popularna pętla ma około 1,4 mili i wiedzie przez Old Burghclere oraz okolice Burghclere Manor, z powrotem na parking. Podejście na początku jest strome, więc warto mieć wygodne obuwie. Miejsce zarządza Hampshire County Council, a wstęp jest wolny. Kiedy przyjechać? Najlepiej wiosną i latem, gdy kwitną łąki, a widoczność jest zwykle dobra. Pogodny dzień daje najlepszy widok na dolinę. Po deszczu zbocza bywają śliskie. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie. Teren jest otwarty dla odwiedzających i prowadzi go samorząd hrabstwa. Ile czasu potrzeba? Pętlę o długości około 1,4 mili przejdziesz zwykle w około godzinę, z postojem na szczycie i przy grobie. Czy można iść z psem? Tak, ale od marca do lipca oraz w pobliżu zwierząt gospodarskich pies musi być na smyczy. Czy to to samo miejsce co Beacon Hill w Meonstoke? Nie. To inne wzgórze, położone dalej na południu Hampshire. Opisane tu leży przy Burghclere, niedaleko Highclere.