Zamek Zelená Hora

Zamek Zelená Hora stoi na wzgórzu tuż przy miasteczku Nepomuk, w gminie Klášter, w południowo-zachodnich Czechach. To niewielki, kameralny obiekt — łatwo go pomylić z dużo słynniejszym barokowym kościołem św. Jana Nepomucena na wzgórzu o identycznej nazwie koło Žďáru nad Sázavou, wpisanym na listę UNESCO. Tamten to dzieło architekta Santiniego, ten zaś to skromniejszy zespół dworski, który zawdzięcza swoją sławę wydarzeniom historycznym, jakie się w nim rozegrały, a nie architekturze.

Skąd wzięła się nazwa i kto tu budował?

Historia zaczyna się od ufortyfikowanego kościoła, jaki stanął na szczycie wzgórza jeszcze w XIII wieku. Podczas wojen husyckich, w 1419 roku, miejsce to obwarowano na nowo — wzgórze miało wtedy służyć celom obronnym okolicznej szlachcie katolickiej. Po zakończeniu walk husyckich właściwy zamek na tym miejscu wznieść miał Hynek Krušina ze Švamberka, przedstawiciel rodu, który przez długie lata kontrolował okolice Nepomuka. Późniejsze przebudowy nadały siedzibie charakter wczesnobarokowy, jaki po części zachował się do dziś.

Co się stało na zamku 28 listopada 1465 roku?

To najważniejsza data w dziejach obiektu. W tak zwanej Czarnej Sali zamku zjazd katolickich panów czeskich zawiązał sojusz przeciwko królowi Jerzemu z Podiebradów, znany jako Unia Zielonogórska (zelenohorská unie). Sygnatarze zobowiązali się wspierać się wzajemnie przez pięć lat w oporze wobec władcy uznawanego przez nich za zbyt ugodowego względem husytów. Wydarzenie to na trwałe wpisało niewielki zamek w podręczniki historii Czech jako miejsce jednego z ważniejszych sporów politycznych późnego średniowiecza.

Jak zamek trafił do historii literatury?

Drugi rozdział sławy przyszedł dopiero w XIX wieku. W 1817 roku, za czasów właściciela hrabiego Hieronima Colloredo-Mansfelda, urzędnik zamkowy Josef Kovář, porządkując stare archiwum, natrafił na dwie zniszczone karty pergaminu. Tekst na nich, opisujący między innymi Sąd Libuszy, ochrzczono rękopisem zielonogórskim. Odkrycie trafiło idealnie w potrzeby odrodzenia narodowego — Czesi szukali wtedy dowodów na starożytność i bogactwo własnej kultury piśmienniczej. Rękopis szybko stał się jednym z symboli tego ruchu, choć już wtedy budził spory o autentyczność. Dziś nie ma wątpliwości, że to XIX-wieczny falsyfikat, powstały w kręgu osób związanych z odrodzeniem narodowym — ale sam spór o niego trwał w czeskiej nauce dziesiątki lat i sam stał się częścią historii kraju. Na terenie zamku miał też działać najstarszy znany na ziemiach czeskich system wodociągowy.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

W normalnych warunkach zamek oferuje zwiedzanie z przewodnikiem (po wcześniejszej rezerwacji) oraz dwie stałe ekspozycje: jedną poświęconą samemu obiektowi i jego historii, drugą — serialowi „Czarni baronowie", którego sceny kręcono właśnie tutaj. Można zobaczyć fragmenty oryginalnego wyposażenia, kolejne wydania rękopisu zielonogórskiego, mundury wojskowe oraz archiwalne i współczesne fotografie wnętrz. Warto jednak sprawdzić aktualny status przed wyjazdem — od listopada 2025 zamek jest zamknięty z powodu remontu, a jego ponowne otwarcie dla turystów planowane jest na sezon 2027.

Najczęstsze pytania

Czy to ten sam zamek, co słynny kościół UNESCO Zelená Hora koło Žďáru nad Sázavou?

Nie. To dwa zupełnie różne obiekty o tej samej nazwie. Kościół św. Jana Nepomucena na Zelené Hoře koło Žďáru nad Sázavou to dzieło Jana Santiniego Aichela wpisane na listę UNESCO. Zamek opisany tutaj leży kilkadziesiąt kilometrów dalej, w gminie Klášter przy Nepomuku, i nie ma z tamtym obiektem żadnego związku architektonicznego czy własnościowego — łączy je jedynie nazwa wzgórza.

Czym jest rękopis zielonogórski?

To dwie karty starego pergaminu odnalezione na zamku w 1817 roku, zawierające tekst przedstawiany jako starodawny zapis, w tym opowieść o Sądzie Libuszy. Odkrycie wywołało entuzjazm w czasach odrodzenia narodowego, choć dziś jest jednoznacznie uznane za falsyfikat z epoki.

Czy zamek jest obecnie otwarty dla zwiedzających?

Od listopada 2025 roku obiekt jest zamknięty z powodu prac remontowych. Planowany termin ponownego otwarcia to sezon 2027 — przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje w infocentrum w Nepomuku.

Gdzie leży zamek względem Nepomuka?

Zamek stoi na wzgórzu tuż nad miasteczkiem Nepomuk, administracyjnie w granicach gminy Klášter, w południowo-zachodnich Czechach, w regionie plzeńskim.