Strašná skála

Strašná skála to zapomniana zrujnowana warownia w kraju pilzneńskim, ukryta na miedzy pól między wsiami Přešín i Čížkov. Nazwa brzmi złowieszczo, ale historia kryjąca się za tym miejscem jest znacznie spokojniejsza niż mogłoby się wydawać – to relikt średniowiecznego osadnictwa rycerskiego, o którym nie zachował się ani jeden dokument.

Gdzie leży Strašná skála?

Ruiny znajdują się na katastralnym styku trzech miejscowości: Čížkova, Přešína i Železného Újezda, w powiecie Plzeň-jih. Wzniesienie osiąga około 608 m n.p.m. Dojście jest proste – od drogi łączącej Přešín z Čížkovem prowadzi krótki odcinek przez pole, a porośnięty drzewami i krzewami kopiec widać już z daleka. Wstęp na teren jest wolny, nie ma tu kas ani wyznaczonej ścieżki edukacyjnej.

Skąd wzięła się warownia i kto ją zbudował?

Ponieważ nie przetrwał żaden dokument pisany opisujący tę budowlę, badacze musieli oprzeć się wyłącznie na archeologii. Znaleziska pozwoliły datować funkcjonowanie obiektu na drugą połowę XIII wieku i pierwszą tercję XIV wieku. Z budową kojarzony jest Budislav z Čížkova, żyjący około 1310 roku – sama nazwa rodowa sugeruje, że to właśnie on stał za powstaniem siedziby. Wcześniej, w 1285 roku, część majątku w tej okolicy odstąpił mu Protiva z Rožmitálu. Sama wieś Čížkov należała najpierw do klasztoru w Plasach (od 1146 roku), a od drugiej połowy XIII wieku przeszła pod klasztor kladrubski.

Jak wyglądała budowla?

To nie był okazały zamek, lecz niewielka warowna siedziba – tzw. hrádek – wzniesiona głównie z drewna, wykorzystująca naturalne ukształtowanie skały. Skalny cypel przecięto wykutą w kamieniu fosą, dzielącą go na dwie części; głębokość i szerokość tej fosy różni się w zależności od źródła, ale mowa jest o rowie sięgającym kilku metrów głębokości i kilkunastu metrów szerokości. Na jednej z części stała czworoboczna wieża obronna o boku około 7 metrów, z murami grubości 1,2–1,5 metra. Od strony przedgrodzia, gdzie przypuszczalnie działała kuźnia, całość zabezpieczała drewniana palisada ustawiona wzdłuż strony północnej i wschodniej.

Co znaleźli archeolodzy?

Badania powierzchniowe prowadzone w latach 1993–1994 przyniosły sporo materiału: fragmenty ceramiki, kute gwoździe, żelazne groty strzał, fragmenty ceramicznych dachówek oraz pozostałości zaprawy murarskiej i kości zwierzęce. Obecność dachówek jest o tyle ciekawa, że w drewnianej zabudowie tego typu pokrycie dachu ceramiką nie było regułą. Pierwszy pisemny opis samych ruin sporządzono dopiero w drugiej połowie XIX wieku – wcześniej miejsce funkcjonowało głównie w lokalnej pamięci, a nie w dokumentacji.

Dlaczego skała jest „straszna"?

Pierwotna nazwa brzmiała inaczej – Strážná skála lub Strážná hora, czyli „Skała Strażnicza" bądź „Góra Strażnicza", co miało sens ze względu na strategiczne, wyniesione położenie. Z czasem nazwa uległa przekształceniu na „Strašná", czyli „Straszna", i to właśnie ta wersja upowszechniła się w lokalnej tradycji. Miejsce od dawna otoczone jest ludowymi opowieściami, choć żadna z nich nie doczekała się jednej, spisanej i powszechnie znanej formy.

Co widać dzisiaj?

Warownia przestała pełnić swoją funkcję już około sto lat po powstaniu, w XIV wieku, i od tamtej pory stopniowo niszczała. Dziś teren porasta drzewostan i krzewy, a spod ziemi wystają fragmenty fundamentów oraz ślady obróbki kamienia w skale. Zachował się także zarys fosy oraz obwałowania – to właśnie one najlepiej pozwalają odczytać dawny układ obronny. Miejsce jest chronione jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Najczęstsze pytania

Czy Strašná skála to prawdziwy zamek? To była niewielka, warowna siedziba rycerska (hrádek), a nie duży zamek – zbudowana głównie z drewna i wykorzystująca skałę jako naturalne wzmocnienie obrony.

Kiedy powstała warownia? Na podstawie badań archeologicznych datuje się ją na drugą połowę XIII wieku i pierwszą tercję XIV wieku; z budową łączy się imię Budislava z Čížkova.

Jak dojść do ruin? Od drogi między Přešínem a Čížkovem prowadzi krótkie dojście przez pole do zadrzewionego kopca – wstęp jest wolny przez cały rok.

Co dokładnie zachowało się do dziś? Widoczne są zarysy fosy wykutej w skale, fragmenty fundamentów, ślady po wieży oraz obwałowania, wszystko porośnięte drzewami i krzewami.

Skąd wzięła się nazwa? Pierwotnie miejsce nazywało się Strážná skála (Skała Strażnicza) – z czasem nazwa przekształciła się w brzmiącą groźniej „Strašná skála".