Hengst Castle

Hengst to pozostałości niewielkiej średniowiecznej warowni na grzbiecie Brdów, tuż przy szczycie Třemšín, w gminie Rožmitál pod Třemšínem w powiecie Příbram. Miejsce leży na wysokości około 757 metrów n.p.m. i od dziesięcioleci intryguje zarówno historyków, jak i turystów wędrujących po tej części środkowych Czech.

Czym właściwie jest Hengst?

To, co dziś nazywa się Hengst, nie jest zamkiem w pełnym tego słowa znaczeniu, lecz zanikłym grodziskiem — obiektem obronnym, po którym zachował się ziemny wał, fosa oraz fundamenty niewielkiej kamiennej budowli. Teren znajduje się na północnym przedłużeniu grzbietu Třemšína, w miejscu, które część map oznacza jako Kobylí hlava, choć nazwa ta bywa też przypisywana innemu, pobliskiemu wzniesieniu. Od 1965 roku Hengst jest chronione jako zabytek kultury.

Skąd wzięła się nazwa Hengst?

Nazwa pochodzi od niemieckiego słowa der Hengst, czyli ogier — najprawdopodobniej nawiązuje do kształtu wzniesienia, przypominającego sylwetkę konia. W czeskiej gwarze miejscowej funkcjonowały też formy Heňst lub Hyňst, które z czasem ustąpiły miejsca niemieckiemu oryginałowi utrwalonemu na mapach turystycznych.

Jak stara jest ta budowla i kto ją wzniósł?

Odpowiedzi na to pytanie nikt nie zna z całą pewnością. O Hengście nie zachował się ani jeden dokument pisany, a badania terenowe nie przyniosły żadnych znalezisk archeologicznych, które pozwoliłyby datować powstanie lub zanik obiektu. Badacze rozważają kilka hipotez: że była to wysunięta placówka strzegąca pobliskiego zamku Třemšín, punkt obserwacyjny nad dawnym szlakiem handlowym, obiekt związany z probostwem w Teslínech podlegającym klasztorowi na Ostrově, albo siedziba nieznanego bliżej drobnego władztwa. Żadnej z tych teorii nie udało się jednoznacznie potwierdzić, między innymi dlatego, że odległość od Třemšína (ponad dwa kilometry trudnego, górzystego terenu) czyni funkcję zwykłej strażnicy zamkowej mało prawdopodobną.

Wiadomo natomiast, że teren przekształcono na początku XIX wieku, w okresie gdy okoliczne dobra należały do rodu Salm-Salm — ziemne umocnienia zyskały wówczas dzisiejszy, częściowo krajobrazowy kształt, co dodatkowo utrudnia odczytanie pierwotnego, średniowiecznego układu grodziska.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Na szczycie zachował się wyraźny obwodowy wał i fosa, miejscami pogłębiona, a w części dawnych umocnień widać ułożone na sucho bloki kamienne — pozostałości murowanej budowli, której dokładnego przeznaczenia nie da się dziś jednoznacznie określić. W obrębie dawnego grodziska stoi też graniczny kamień o ściętym wierzchołku. Całość porasta las, typowy dla wyżynnych partii Brd, a teren jest niewielki i można go obejść w kilkanaście minut.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Sam Třemšín, oddalony o kilka kilometrów, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych szczytów Brd, z punktem widokowym i licznymi szlakami. Po drodze warto zatrzymać się przy Čertowym vřetenie — charakterystycznym skalnym wychodniu na zboczu — oraz przy przyrodniczym pomniku Hřebenec, czyli polu głazów o długości blisko trzystu metrów, zbudowanym z kambryjskich zlepieńców i porośniętym rzadkimi, górskimi gatunkami porostów. W pobliżu można też natrafić na ruiny dawnej XVIII-wiecznej huty szkła oraz przydrożne krzyże, w tym krzyż Josefa Milca z 1896 roku.

Jak dotrzeć na Hengst?

Najwygodniej dojść do grodziska żółtym szlakiem turystycznym prowadzącym grzbietem od szczytu Třemšína w stronę Brd. Punktem wyjścia dla większości turystów jest sam Rožmitál pod Třemšínem, skąd prowadzą oznakowane trasy piesze w głąb pasma. Ze względu na leśny, wyżynny charakter terenu najlepszą porą na wycieczkę są miesiące od wiosny do jesieni, gdy ścieżki są suche i łatwo przejezdne.

Najczęstsze pytania

Czy Hengst to zamek, który można zwiedzać z przewodnikiem? Nie — to zanikłe grodzisko, czyli pozostałości ziemno-kamiennych umocnień, dostępne swobodnie na szlaku turystycznym, bez wstępu biletowanego czy oprowadzania.

Kto zbudował Hengst i kiedy? Nie wiadomo. Brak źródeł pisanych i znalezisk archeologicznych uniemożliwia dokładne datowanie, a badacze rozważają kilka konkurencyjnych hipotez co do jego funkcji.

Dlaczego Hengst nie mógł być zwykłą strażnicą zamku Třemšín? Dzieli je ponad dwa kilometry trudnego, górzystego terenu, co czyni codzienną łączność między obiektami mało praktyczną — stąd badacze skłaniają się też ku innym wyjaśnieniom, jak strzeżenie szlaku handlowego.

Co jeszcze warto zobaczyć przy okazji wizyty? Szczyt Třemšína z punktem widokowym, skałę Čertovo vřeteno oraz pomnik przyrody Hřebenec z rzadkimi porostami — wszystkie leżą na trasie tego samego grzbietu.