Zamek w Žirovnicach

Zamek w Žirovnicach to renesansowa rezydencja w miasteczku Žirovnice, w czeskim kraju Wysoczyna, powstała na fundamentach średniowiecznego warownego zamku. Choć w nazwie wciąż nosi ślad dawnej twierdzy, dziś jest to zachowany, odbudowany zespół pałacowy, a nie ruina — jeden z ciekawszych, choć mniej turystycznie zatłoczonych obiektów tego regionu.

Kto założył zamek i skąd wzięła się jego historia?

Początki warowni sięgają XIV wieku. Za jej fundatorów uznaje się ród panów z Hradca, a pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1345 roku, kiedy jego właścicielem był Oldřich z Hradca. Przez kolejne stulecia obiekt pełnił typową funkcję średniowiecznej siedziby obronnej, strzegącej miasteczka rozwijającego się u jego stóp.

Jak Vencelíkowie zmienili oblicze zamku?

Przełomowy moment nastąpił w 1485 roku, gdy zamek wraz z miasteczkiem Žirovnice nabył Václav Vencelík z Vrchovišť. W latach 1485–1494 przeprowadzono gruntowną przebudowę i rozbudowę, która nadała założeniu kształt zbliżony do dzisiejszego. W 1490 roku wnętrza ozdobiono freskami — część tych malowideł przetrwała do naszych czasów i należy do najcenniejszych elementów wystroju. Ród Vencelíków władał zamkiem aż do 1544 roku, gdy majątek przeszedł w ręce Albrechta z Gutštejna.

Kiedy warowna twierdza stała się wygodną rezydencją?

Kolejny etap przemiany przypadł na lata 1576–1577 oraz 1583–1584. Przeprowadzone wówczas prace budowlane, choć stosunkowo niewielkie, zapoczątkowały stopniowe przekształcanie surowej średniowiecznej fortecy w bardziej komfortową renesansową siedzibę pańską — proces typowy dla wielu czeskich zamków tego okresu, gdy funkcja obronna traciła na znaczeniu na rzecz reprezentacyjnej i mieszkalnej.

Jak wojna trzydziestoletnia i pożar odcisnęły piętno na zamku?

Wojna trzydziestoletnia nie oszczędziła Žirovnic. W 1645 roku obiekt zajęły wojska szwedzkie, a podczas walk o zamek doszło do poważnych zniszczeń. Odbudowa nastąpiła dopiero po 1693 roku i trwała wiele lat. Znacznie później, w 1964 roku, zamek strawił pożar, który ponownie poważnie naruszył substancję budynku. Tym razem na kompleksową odnowę trzeba było czekać do 1974 roku — prace renowacyjne, obejmujące m.in. konserwację zachowanych fresków i elementów architektonicznych, zakończono w 1992 roku.

Kto opiekuje się zamkiem dzisiaj?

Losy Žirovnic zmieniły się jeszcze na początku XX wieku: w 1910 roku miasto Žirovnice odkupiło zamek wraz z przyległym majątkiem od hrabiego Leopolda Šternberka. Od tego czasu obiekt pozostaje własnością komunalną, co miało istotny wpływ na tempo i charakter powojennej odbudowy — miasto konsekwentnie inwestowało w ratowanie zabytku, zamiast pozostawić go losowi jak wiele innych czeskich rezydencji szlacheckich w okresie powojennym.

Najczęstsze pytania

Czy Zamek w Žirovnicach to ruina, czy da się go zwiedzać? To nie ruina, lecz odbudowany i zachowany zespół zamkowy — po pożarze z 1964 roku przeszedł kompleksową renowację zakończoną w 1992 roku.

Czym różni się od typowego średniowiecznego zamku? Choć zaczynał jako warowna twierdza z XIV wieku, w wyniku przebudów z przełomu XV i XVI wieku zyskał charakter renesansowej rezydencji — stąd bywa określany zarówno jako „hrad”, jak i „zámek” w źródłach czeskich.

Co warto zobaczyć we wnętrzach? Największą wartością są zachowane fragmenty renesansowych fresków z 1490 roku, powstałych w czasach przebudowy prowadzonej przez Václava Vencelíka z Vrchovišť.

Gdzie dokładnie leży zamek? W miasteczku Žirovnice, w kraju Wysoczyna (Vysočina) w Czechach, w regionie znanym z niewielkich, dobrze zachowanych zabytków szlacheckich poza głównymi szlakami turystycznymi.

Kto obecnie zarządza obiektem? Od 1910 roku właścicielem jest miasto Žirovnice, które przejęło majątek od rodu Šternbergów i od tego czasu odpowiada za jego utrzymanie i renowacje.