Tomáš Štítný ze Štítného

Pomnik Tomáša Štítného ze Štítného stoi we wsi Štítné, części miasta Žirovnice na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej, w miejscu dawnej rodowej twierdzy średniowiecznego pisarza i myśliciela. Skromny monument, wzniesiony w 1901 roku, przypomina o jednym z najważniejszych autorów staroczeskiej literatury religijnej – człowieku, którego dziś nazywa się intelektualnym poprzednikiem Jana Husa.

Kim był Tomáš Štítný ze Štítného?

Tomáš urodził się prawdopodobnie na początku lat 30. XIV wieku – historyk František M. Bartoš wskazuje rok 1335, a jego śmierć umiejscawia po roku 1409. Pochodził z niezamożnej gałęzi rodu Benešoviców, niższej szlachty osiadłej na twierdzy w Štítném koło Žirovnic. W młodości studiował na wydziale sztuk wyzwolonych dopiero co powstałego uniwersytetu praskiego, gdzie osobiście znał profesora Vojtěcha Raňkova z Ježova i pozostawał pod wpływem kaznodziejów reformy kościelnej, przede wszystkim Jana Milíča z Kroměříže.

Jak wyglądało jego życie na Štítném?

Około połowy XIV wieku Tomáš ożenił się i wrócił z Pragi do rodzinnego majątku, gdzie zajął się gospodarką. Miał pięcioro dzieci, choć dorosłości dożyło tylko dwoje – córka Anežka i syn Jan. Po śmierci żony, która nastąpiła po roku 1381, wydzierżawił swoje poddaństwo i przeniósł się na stałe do Pragi, gdzie zamieszkał w pobliżu Kaplicy Betlejemskiej – tego samego miejsca, z którego kilkanaście lat później będzie przemawiał Jan Hus.

Dlaczego jest ważny dla czeskiej literatury?

Tomáš Štítný ze Štítného uznawany jest za pierwszego czeskiego pisarza, który zagadnienia religijne i filozoficzne opisywał świadomie w języku czeskim, a nie po łacinie – ówczesnym języku uczonych. Przypisuje mu się też pierwsze opracowanie zagadnień etyki w piśmiennictwie czeskim. Z tego powodu historycy literatury traktują go jako bezpośredniego poprzednika Jana Husa i całego nurtu husyckiego – choć sam Tomáš nigdy nie był radykałem religijnym, a jego pisma miały charakter raczej pouczający niż polemiczny.

Dlaczego pomnik stoi akurat w Štítném?

Štítné to dziś niewielka wieś wchodząca w skład miasta Žirovnice w powiecie pelhřimowskim, w kraju Wysoczyna. To właśnie tutaj, na miejscu dawnej rodowej twierdzy Tomáša, w 1901 roku – a więc niemal pięćset lat po jego śmierci – mieszkańcy postawili upamiętniający go pomnik. Wybór miejsca nie jest przypadkowy: to dokładnie tam, gdzie stał dom rodzinny pisarza, zanim ten wyjechał studiować i działać w Pradze. Przy pomniku odbywały się też uroczystości rocznicowe, m.in. obchody 600-lecia śmierci myśliciela zorganizowane w Žirovnicach.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Pomnik znajduje się poza głównymi szlakami turystycznymi regionu i najbardziej zainteresuje osoby śledzące historię czeskiej literatury i piśmiennictwa religijnego średniowiecza, a nie przypadkowych turystów szukających efektownych zabytków. Współrzędne miejsca to w przybliżeniu 49,2564 N, 15,1213 E. Warto pamiętać, że administracyjnie Štítné należy do Žirovnic – jeśli więc szukacie pomnika pod hasłem „Žirovnice", to właśnie tej niewielkiej miejscowości należy szukać na mapie.

Najczęstsze pytania

Kim był Tomáš Štítný ze Štítného? Czeskim szlachcicem, pisarzem i teologiem żyjącym w XIV wieku (ok. 1335 – po 1409), pierwszym autorem piszącym po czesku o tematyce religijnej i filozoficznej.

Gdzie stoi pomnik? We wsi Štítné, będącej częścią miasta Žirovnice w powiecie pelhřimowskim, na miejscu dawnej rodowej twierdzy pisarza.

Kiedy wzniesiono pomnik? W 1901 roku.

Dlaczego uznaje się go za poprzednika Jana Husa? Bo jako pierwszy świadomie pisał o religii i etyce po czesku, a nie po łacinie, i mieszkał w Pradze przy Kaplicy Betlejemskiej – tej samej, z której później nauczał Hus.

Czy Štítné to samodzielna miejscowość? Nie – administracyjnie jest to część miasta Žirovnice.