Zámek Pačlavice

Zámek Pačlavice to niewielki, dwupiętrowy zamek renesansowy stojący nad kościołem św. Marcina, na skraju wsi Pačlavice w powiecie Kroměříž. Choć z zewnątrz wygląda skromnie na tle wielkich moravskich rezydencji, ma za sobą kilkaset lat burzliwej historii — od średniowiecznej twierdzy, przez siedzibę szlachecką, po klasztor i dom opieki, który działa tu do dziś.

Skąd wzięła się osada i pierwsza twierdza?

Pačlavice pojawiają się w źródłach już w 1141 roku, jako część majątku kościelnego w Přerowie. Pierwsza twierdza w tym miejscu jest wzmiankowana w 1355 roku, gdy Ješutbor z Drahanovic sprzedał ją niejakiemu Herszowi, a majątek w kolejnych dekadach kilkukrotnie zmieniał właścicieli — w 1365 roku odkupił go Ortvín z Pornic, co pokazuje, że pobliska wieś Pornice była powiązana z losami Pačlavic już w średniowieczu. Do początku XV wieku twierdza podupadła na tyle, że w zapisach z 1406 roku określono ją jako zdewastowaną.

Kiedy twierdza zamieniła się w renesansowy zamek?

Przełom nastąpił w 1612 roku, kiedy Kryštof Cedlar sprzedał Pačlavice Janowi Bukůvce z Bukůvky za 33 tysiące złotych. To właśnie Bukůvka przebudował dawną twierdzę na renesansowy zamek, którego bryła w dużej mierze przetrwała do dziś. Wojna trzydziestoletnia nie oszczędziła posiadłości — w 1643 roku opisywano ją jako zupełnie zniszczoną — zanim majątek przejęła w drugiej połowie XVII wieku rodzina Chorynských, utrzymując go przez większą część XVIII stulecia; w 1757 roku Ignác Chorynský z Ledské kupił dobra na aukcji za 106 tysięcy złotych. Za jego czasów, po pożarze budynku w 1760 roku, zamek przeszedł barokową przebudowę, a tablica z datą 1816 nad głównym portalem świadczy o późniejszych, klasycystycznych zmianach fasady.

Jak zamek trafił w ręce książąt Arenberg i zakonu sióstr miłosierdzia?

W 1791 roku majątek przeszła Marie Anna Prinzenstein, a w 1814 roku Pačlavice kupił za 260 tysięcy złotych książę Arnošt (Ernest) Arenberg. Za rządów Arenbergów zamek zmienił charakter z rezydencji szlacheckiej na instytucję dobroczynną: w 1833 roku księżna Arenberg założyła tu "Špitálkę" — przytułek dla osób starych, chorych oraz poszkodowanych przy pracy poddanych. W 1841 roku podarowała zamek Kongregacji Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, które prowadziły w nim dom dziecka i szkołę dla dziewcząt aż do 1946 roku, kiedy zakon usunięto, a majątek znacjonalizowano. W latach pięćdziesiątych XX wieku budynek przeszedł generalny remont.

Co dziś kryje się za murami zamku?

Od 1 lipca 2006 roku zamek jest własnością gminy Pačlavice, a działa w nim instytucja Sociální služby Pačlavice, prowadząca dom seniora, dom dla osób z niepełnosprawnością oraz usługi wytchnieniowe. Układ czterech skrzydeł wokół dziedzińca, znany już z mapy katastralnej z 1827 roku, zachował się do dziś, choć po wojnie dobudowano dodatkowe skrzydło gospodarcze. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na okazałą klatkę schodową z kutą żelazną balustradą oraz freski przedstawiające cztery pory roku. Ponieważ budynek nadal pełni funkcję ośrodka opieki, przez większą część roku pozostaje niedostępny dla zwiedzających — dopiero od sezonu 2024 gmina zaczęła organizować sporadyczne oprowadzania, którym przewodzą na zmianę wójt Pavel Čech i dyrektor placówki Radek Jaroš.

Czy zamek stoi w Pačlavicach czy w Pornicích?

Zamek fizycznie znajduje się w centrum wsi Pačlavice, tuż nad kościołem św. Marcina — adres i współrzędne geograficzne wskazują jednoznacznie na tę część gminy. Pornice to odrębna, mniejsza miejscowość, licząca około 215 mieszkańców, oddalona o niecałe 1,5 km na południowy wschód i będąca częścią tej samej gminy Pačlavice (obie miejscowości dzielą kod pocztowy 768 34). Związek Pornic z majątkiem sięga jednak średniowiecza — to właśnie stamtąd pochodził jeden z XIV-wiecznych właścicieli twierdzy, Ortvín z Pornic.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Zámek Pačlavice? W centrum wsi Pačlavice, w powiecie Kroměříž, na wzniesieniu nad kościołem św. Marcina, na skraju zabudowy wsi.

Kiedy powstała pierwsza twierdza w tym miejscu? Twierdza w Pačlavicach jest po raz pierwszy wzmiankowana w 1355 roku, choć sama osada istniała już wcześniej.

Kto przebudował twierdzę na renesansowy zamek? Jan Bukůvka z Bukůvky, który kupił majątek w 1612 roku i nadał budowli renesansowy charakter.

Czy zamek można dziś zwiedzać? Tak, ale w ograniczonym zakresie — od sezonu 2024 organizowane są sporadyczne oprowadzania w wybrane letnie terminy; budynek na co dzień służy jako dom opieki społecznej.

Jaki związek ma zamek z pobliską wsią Pornice? Pornice to sąsiednia miejscowość w tej samej gminie co Pačlavice — powiązana z majątkiem już od XIV wieku, choć sam zamek stoi w Pačlavicach, a nie w Pornicích.