Wortel Kolonie

Wortel-Kolonie to dawna kolonia dobroczynności i osada dla żebraków oraz włóczęgów, położona w miejscowości Wortel, części gminy Hoogstraten w prowincji Antwerpia. Od 2021 roku figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO — nie jako pojedynczy zabytek, lecz jako krajobraz kulturowy, pierwszy tego typu w Belgii.

Jak powstała kolonia w Wortel?

Historia miejsca sięga 1822 roku, gdy holenderski generał Johannes van den Bosch, twórca Towarzystwa Dobroczynności (Maatschappij van Weldadigheid), założył tu piątą z kolei kolonię dobroczynności. Był to okres, gdy dzisiejsza Belgia wchodziła jeszcze w skład Zjednoczonego Królestwa Niderlandów. Van den Bosch, po powrocie z Holenderskich Indii Wschodnich, chciał wypróbować w swoim kraju idealistyczny eksperyment społeczny: walkę z ubóstwem poprzez pracę na roli i zaprowadzenie porządku wśród osób żyjących na marginesie społecznym.

Pierwsze rodziny osiedliły się w kolonii w 1823 roku. Ubogie rodziny mogły tu zamieszkać pod warunkiem uprawy jałowych wrzosowisk. Nowo przybyli otrzymywali sprzęty domowe, narzędzia budowlane i odzież — jednak nie były to darowizny, lecz zaliczki, które trzeba było spłacić własną pracą. Budowano drogi, wznoszono gospodarstwa, karczowano i użyźniano wrzosowiska.

Dlaczego projekt się nie powiódł?

Słaba jakość gleby oraz brak odpowiedniego nadzoru i doradztwa rolniczego sprawiły, że kolonia nie rozkwitła zgodnie z planem. Rewolucja belgijska w 1830 roku dodatkowo przyspieszyła jej wyludnienie, a sam projekt dobroczynny zawieszono ostatecznie w 1842 roku.

Jak Wortel stało się kolonią dla włóczęgów?

Losy miejsca odmieniły się w kolejnych dziesięcioleciach. W 1866 roku wprowadzono ustawę nakazującą, by żebracy pozostawali do dyspozycji państwa po odbyciu kary. W efekcie w 1870 roku, czterdzieści lat po ogłoszeniu niepodległości Belgii, państwo belgijskie wykupiło teren i przekształciło dotychczasową wolną kolonię w kolonię przymusową. Od 1881 roku wznoszono tu nowe zabudowania, w których od 1891 do 1993 roku przebywali włóczędzy i żebracy skierowani przez władze. System ten funkcjonował aż do zniesienia w Belgii ustawy o włóczęgostwie w 1993 roku — dopiero wtedy zamknięto ostatecznie tę część historii Wortel-Kolonie.

Co dziś można zobaczyć w Wortel-Kolonie?

Współcześnie dawna kolonia to rozległy obszar o charakterze krajobrazu kulturowego: dawne gospodarstwa, budynki administracyjne i mieszkalne z końca XIX wieku, sieć dróg oraz otaczające je tereny rolne i leśne, które powstały dzięki pracy kolejnych pokoleń kolonistów i przymusowych mieszkańców. To właśnie połączenie historii społecznej, architektury i przekształconego przez człowieka krajobrazu przesądziło o wpisaniu miejsca na listę UNESCO w 2021 roku jako świadectwa wyjątkowego, szeroko zakrojonego eksperymentu społecznego w walce z ubóstwem poprzez kolonie rolnicze zakładane na odludnych terenach.

Najczęstsze pytania

Czym była Maatschappij van Weldadigheid? To założone przez Johannesa van den Bosscha Towarzystwo Dobroczynności, które w XIX wieku zakładało kolonie rolnicze mające zwalczać ubóstwo poprzez pracę na roli.

Od kiedy Wortel-Kolonie jest na liście UNESCO? Od 2021 roku, jako krajobraz kulturowy — pierwszy taki wpis w Belgii.

Do kiedy funkcjonowała kolonia dla włóczęgów w Wortel? Osoby skierowane przez władze przebywały tu od 1891 do 1993 roku, czyli do zniesienia w Belgii ustawy o włóczęgostwie.