Stenen bergmolen, Rijkevorsel

Stenen Bergmolen to murowany wiatrak typu koźlak-baszta stojący w belgijskiej gminie Rijkevorsel, ostatni zachowany młyn spośród dawnych wiatraków tej miejscowości. Znajduje się na współrzędnych 51,344444, 4,759722 i do dziś zachował sprawność mielenia zboża, choć dziś pełni głównie funkcję zabytku i atrakcji turystycznej.

Jak długo mielono zboże w tym miejscu?

Historia młynarstwa w tym miejscu sięga znacznie dalej niż sama budowla, która stoi tu obecnie. Ślady mielenia zboża na tym terenie datuje się już od roku 1440, co czyni Rijkevorsel jednym z miejsc o wyjątkowo długiej, nieprzerwanej tradycji młynarskiej w regionie Kempen. Przez stulecia miejscowi rolnicy przywozili tu ziarno, a młyn stanowił jeden z centralnych punktów gospodarczych wsi.

Skąd wzięła się obecna, murowana budowla?

Wcześniej w tym samym miejscu stał młyn typu koźlak, wzniesiony w 1842 roku. Ta drewniana konstrukcja spłonęła doszczętnie w nocy z 13 na 14 maja 1861 roku. Niedługo potem Josephus Brusselaers uzyskał od Stałej Deputacji prowincji zgodę na budowę nowego, murowanego młyna w pobliżu miejsca, gdzie stał poprzedni. Za wzniesienie kamiennego trzonu odpowiadał murarz Jan Hoppenbrouwers-Mostmans. Ta właśnie konstrukcja, w formie wieżowej z murowaną basztą, przetrwała do dziś i nadaje młynowi jego charakterystyczny, solidny wygląd.

Jak zmieniało się przeznaczenie młyna na przestrzeni lat?

Losy młyna odzwierciedlają szersze zmiany gospodarcze regionu. Podczas I wojny światowej młyn czasowo wykorzystywano do tłoczenia oleju, co pokazuje, jak lokalna infrastruktura młynarska adaptowała się do potrzeb wojennych i niedoborów. Około 1927 roku zainstalowano w młynie silnik diesla, który wspomagał lub zastępował napęd wiatrowy — typowy krok modernizacyjny dla młynów tamtego okresu, gdy tradycyjna siła wiatru przestawała wystarczać do konkurowania z mechanizacją. Profesjonalne mielenie zboża prowadzono tu aż do około 1960 roku, a ostatnim młynarzem prowadzącym działalność zawodową był Jan Van Opstal-De Koninck — stąd też druga, historyczna nazwa obiektu: Molen van Opstal.

Co działo się z młynem po zakończeniu działalności młynarskiej?

Po zaprzestaniu profesjonalnego mielenia młyn nie stał opuszczony, lecz zyskał zupełnie nowe zastosowanie. W latach 1966–1981 budynek był wynajmowany i funkcjonował jako lokal gastronomiczno-rozrywkowy — mieściła się tu kawiarnia oraz dyskoteka. Taki epizod w historii obiektu pokazuje, jak zabytkowe młyny w Belgii bywały adaptowane do potrzeb lokalnej społeczności w drugiej połowie XX wieku, zanim zaczęto je masowo obejmować ochroną konserwatorską.

Kiedy młyn stał się własnością publiczną i przeszedł renowację?

Przełomowym momentem był rok 1996, kiedy gmina Rijkevorsel wykupiła młyn i rozpoczęła przygotowania do jego kompleksowej restauracji. Prace konserwatorskie miały na celu przywrócenie młynowi pełnej sprawności technicznej, a nie jedynie zachowanie go jako martwego eksponatu. Wysiłki te zakończyły się sukcesem — 13 i 14 kwietnia 2002 roku odbyło się oficjalne otwarcie odrestaurowanego, ponownie maalvaardig (sprawnego do mielenia) młyna.

Najczęstsze pytania

Czy Stenen Bergmolen nadal może mleć zboże? Tak, po restauracji zakończonej w 2002 roku młyn odzyskał pełną sprawność techniczną i jest zdolny do mielenia ziarna, choć obecnie funkcjonuje przede wszystkim jako obiekt dziedzictwa i atrakcja dla zwiedzających.

Dlaczego młyn nazywany jest też Molen van Opstal? Nazwa pochodzi od nazwiska ostatniego młynarza prowadzącego tu działalność zawodową, Jana Van Opstala-De Koninck, który młynował aż do około 1960 roku.

Czy obecny młyn to ta sama budowla co pierwotny wiatrak z Rijkevorsel? Nie — obecna, murowana konstrukcja zastąpiła wcześniejszy drewniany młyn typu koźlak z 1842 roku, który spłonął w 1861 roku. Nowy młyn wzniesiono krótko potem w pobliżu tego samego miejsca.