Wenkeův obchodní dům

Wenkeův obchodní dům to jeden z najważniejszych zabytków architektury modernistycznej w Jaroměři, mieście w czeskim kraju hradeckim, tuż przy granicy z Polską. Budynek stoi przy ulicy Husova, w dzielnicy Pražské Předměstí, i od dziesięcioleci pełni funkcję miejskiego muzeum.

Skąd wzięła się nazwa?

Historia zaczyna się w 1873 roku, gdy do Jaroměřa przybył Albert Wenke, przedsiębiorca z okolic Kłodzka po drugiej stronie granicy. Produkował ozdobne wyroby kartonowe zdobione techniką muszlową, przeznaczone dla nadmorskich kurortów, a wkrótce otworzył w mieście sklep z galanterią na rynku. Interes rozwijał się na tyle dobrze, że firma potrzebowała większego lokalu handlowego. Po śmierci ojca w 1905 roku firmę przejął syn, Josef Wenke, i to on zdecydował się na budowę zupełnie nowego, nowoczesnego domu towarowego – dotychczasowa powierzchnia sprzedażowa firmy "A. Wenke a syn" była już za mała.

Kto zaprojektował budynek?

Josef Wenke szukał architekta, którego wizja odpowiadałaby ambicjom nowego obiektu. Ostatecznie wybrał Josefa Gočára – wówczas młodego, dopiero rozpoczynającego karierę ucznia architekta Jana Kotěry. Gočár miał później stać się jedną z najważniejszych postaci czeskiej architektury XX wieku, twórcą kubistycznych i funkcjonalistycznych realizacji w całym kraju. Dom towarowy w Jaroměři, wzniesiony w latach 1909–1911, należy do jego wczesnych, ale już bardzo śmiałych projektów.

Co czyni tę budowlę wyjątkową?

Gočár zastosował konstrukcję nośną opartą na żelbetowych słupach i stropach płytowych, dzięki czemu każde piętro zyskało wolną, niepodzieloną przestrzeń – rozwiązanie na tamte czasy rewolucyjne. Fasada budynku została wysunięta przed lico konstrukcji i zawieszona na wspornikach (kroksztynach), a jej powierzchnię niemal w całości wypełnia przeszklenie. Taki układ, łączący lekkość konstrukcji stalowej ze szklaną powłoką, wyprzedzał swoją epokę nie tylko w Czechach, ale i w kontekście całej architektury europejskiej początku XX wieku. To dwupiętrowa, kamienicowa zabudowa wpisana w pierzeję ulicy Husova, jednak jej przeszklona elewacja od razu wyróżniała ją spośród sąsiednich budynków.

Co można tu dziś zobaczyć?

Od 1947 roku w budynku mieści się Miejskie Muzeum w Jaroměři. Ekspozycje przybliżają historię miasta i regionu, a sama architektura wnętrz – z otwartymi, niepodzielonymi przestrzeniami zaprojektowanymi przez Gočára – jest równie interesująca jak eksponaty. Ze względu na swoją wartość historyczną i architektoniczną obiekt uzyskał status narodowego zabytku kultury (národní kulturní památka), co czyni go jednym z najważniejszych zabytków modernizmu w Kraju Hradeckim.

Jak dotrzeć?

Wenkeův obchodní dům znajduje się w centralnej części Jaroměřa, przy ulicy Husova, w dzielnicy Pražské Předměstí – w łatwym zasięgu pieszym od dworca kolejowego i rynku miejskiego. Jaroměř leży niedaleko granicy polsko-czeskiej, co czyni to miejsce dogodnym celem jednodniowej wycieczki dla podróżujących z Dolnego Śląska.

Kiedy przyjechać?

Muzeum działa przez cały rok, warto jednak sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą, ponieważ mogą się różnić sezonowo. Wiosna i jesień to dobre pory na zwiedzanie – mniej turystów, a światło dnia korzystnie podkreśla charakterystyczną przeszkloną fasadę budynku.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował Wenkeův obchodní dům? Budynek zaprojektował Josef Gočár, jeden z najwybitniejszych czeskich architektów XX wieku, na początku swojej kariery, w latach 1909–1911.

Dlaczego dom towarowy nosi nazwisko Wenke? Od nazwiska rodziny przedsiębiorców – Alberta, a potem jego syna Josefa Wenke – którzy prowadzili tu firmę galanteryjną i zlecili budowę nowego obiektu handlowego.

Co dziś znajduje się w budynku? Od 1947 roku mieści się tam Miejskie Muzeum w Jaroměři, prezentujące historię miasta i regionu.

Czym architektonicznie wyróżnia się ten budynek? Żelbetową konstrukcją słupowo-płytową dającą wolną przestrzeń wewnętrzną oraz wysuniętą, w pełni przeszkloną fasadą zawieszoną na wspornikach – rozwiązaniem wyprzedzającym epokę.