Statue of Emperor Joseph II.

Pomnik cesarza Józefa II stoi w Josefovie, twierdzowej części miasta Jaromierz (Jaroměř) w północno-wschodnich Czechach, tuż przy dawnej Bramie Jaromierskiej i wejściu do podziemnych korytarzy fortecznych. To skromny, ale znaczący akcent historyczny w miejscu, które swoje istnienie zawdzięcza właśnie temu władcy.

Kim był Józef II i dlaczego upamiętniono go akurat w Josefovie?

Józef II, cesarz austriacki i współrządca monarchii habsburskiej w drugiej połowie XVIII wieku, znany jest przede wszystkim jako reformator — zniósł poddaństwo chłopów, wprowadził tolerancję religijną i unowocześniał administrację państwa. Dla mieszkańców Jaromierzy ma jednak znaczenie bardziej bezpośrednie: to on w 1780 roku zarządził budowę twierdzy, która miała chronić wschodnie rubieże Czech przed ewentualnym atakiem armii pruskiej. Nowo powstała forteca przyjęła na jego cześć nazwę Josefov i z czasem stała się osobną dzielnicą Jaromierzy, dziś znaną z rozległego systemu kazamat i podziemnych korytarzy udostępnionych turystom.

Skąd wzięła się ta konkretna rzeźba?

Historia obecnego pomnika jest bardziej kręta, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Rzeźbę przedstawiającą Józefa II pierwotnie odlano z żeliwa i ustawiono w miejscowości Vojkovice pod Brnem, gdzie tamtejsi mieszkańcy odsłonili ją i poświęcili już w sierpniu 1884 roku, w ramach uroczystości przed miejscową szkołą. Po dziesięcioleciach, gdy w okresie komunistycznym pomniki habsburskich władców w wielu miejscach usuwano lub niszczono, żeliwna figura z Vojkovic trafiła ostatecznie do Josefova — tu, przy dawnej bramie fortecznej, uroczyście odsłonięto ją ponownie 7 lipca 1991 roku, już po przemianach politycznych w Czechosłowacji. Sprawa nie zakończyła się jednak na tym: mieszkańcy Vojkovic upomnieli się o swój oryginalny zabytek, spór trwał kilka lat, a ostatecznie żeliwna rzeźba wróciła na Morawy, do miejsca, dla którego powstała. W Jaromierzy pozostała jej brązowa kopia, która stoi tam do dziś.

Gdzie dokładnie można znaleźć pomnik?

Figura Józefa II znajduje się w Josefovie, na Placu Riegera (Riegerovo náměstí), w bezpośrednim sąsiedztwie wejścia do podziemnych kazamat twierdzy oraz reliktów dawnej Bramy Jaromierskiej. To naturalny punkt orientacyjny dla osób zwiedzających forteczne podziemia — spacer od pomnika do wejścia do korytarzy zajmuje dosłownie chwilę, dzięki czemu wielu turystów trafia tu niejako przy okazji, szukając wejścia na trasę podziemną.

Dlaczego warto się tu zatrzymać?

Sam pomnik nie powala rozmiarem ani przepychem, ale jego historia — żeliwna rzeźba wędrująca między Morawami a Czechami, usuwana i przywracana wraz ze zmieniającymi się czasami — dobrze oddaje losy pomników habsburskich władców w Czechach w XX wieku. To także praktyczny punkt odniesienia dla planowania wizyty w Josefovie: fortyfikacje, kazamaty i podziemne korytarze wokół placu należą do najlepiej zachowanych tego typu obiektów w Czechach i stanowią główną atrakcję tej części Jaromierzy.

Najczęstsze pytania

Czy to oryginalna rzeźba z XIX wieku? Nie. Oryginalny żeliwny pomnik z 1884 roku wrócił po sporze własnościowym do Vojkovic pod Brnem, skąd pochodził. W Josefovie stoi jego brązowa kopia.

Dlaczego twierdza nazywa się Josefov? Nazwę nadano na cześć cesarza Józefa II, z którego inicjatywy fortecę założono w 1780 roku jako element obrony wschodnich Czech.

Co znajduje się w pobliżu pomnika? Wejście do podziemnych kazamat twierdzy oraz relikty dawnej Bramy Jaromierskiej, na Placu Riegera.

Kiedy obecny pomnik odsłonięto w Josefovie? 7 lipca 1991 roku, choć sama rzeźba pochodziła pierwotnie z Vojkovic i została tam ustawiona już w 1884 roku.