Szpital w Kuksie

Szpital w Kuksie to monumentalny barokowy zespół nad Łabą w północnych Czechach, wzniesiony na początku XVIII wieku z inicjatywy hrabiego Franciszka Antoniego Šporcka. Dziś kryje słynne alegoryczne posągi Cnót i Występków dłuta Matyáša Bernarda Brauna, kaplicę z krypty rodu Šporcków oraz jedno z najstarszych w Europie muzeów farmacji.

Dlaczego Šporck zbudował tu szpital, a nie tylko uzdrowisko?

Šporck postawił na Kuks, bo w okolicy biły źródła mineralne, którym miejscowi od dawna przypisywali właściwości leczące. W 1694 roku hrabia zlecił zbadanie wody profesorom praskiego wydziału medycznego, a ich ocena wypadła na tyle korzystnie, że postanowił zmienić Kuks w uzdrowisko o światowej sławie. Wokół źródeł powstał kompleks z salami balowymi, teatrem i miejscem polowań, a życie towarzyskie przyciągało gości z całej Europy. Powódź w 1740 roku zniszczyła większość infrastruktury uzdrowiskowej i definitywnie zakończyła tę część historii Kuksu – ocalał głównie sam szpital.

Kto zaprojektował budowę i kto ją ozdobił?

Za architekturę kompleksu odpowiadał Giovanni Battista Alliprandi, a prace budowlane prowadzono w latach 1707–1715. Šporck sprowadził do Kuksu swojego nadwornego rzeźbiarza, Matyáša Bernarda Brauna, już w 1712 roku – artysta miał wtedy 28 lat, a mimo młodego wieku otrzymał zadanie, które stało się szczytem jego twórczości.

Co przedstawiają posągi na tarasie przed szpitalem?

Braun wykonał cykl 24 alegorycznych posągów przedstawiających dwanaście cnót i dwanaście występków, ustawionych po obu stronach tarasu przed budynkiem. Główna część cyklu powstała w latach 1718–1719, choć prace nad wystrojem kompleksu trwały łącznie od 1712 do około 1731 roku. Posągi miały przypominać pensjonariuszom szpitala o wiecznym sporze między dobrem a złem oraz o filantropii samego założyciela. Oryginalne rzeźby, narażone na działanie pogody, przeniesiono do lapidarium na terenie szpitala, a przed budynkiem stoją obecnie ich kopie.

Kto opiekował się pensjonariuszami szpitala?

Szpital formalnie otwarto w 1743 roku, pięć lat po śmierci Šporcka. Opiekę nad starymi i okaleczonymi żołnierzami oraz weteranami wojennymi powierzono zakonowi bonifratrów (Zakonowi Szpitalnemu Świętego Jana Bożego), który prowadził placówkę od 1743 do 1938 roku. W wyniku układu monachijskiego bonifratrzy musieli opuścić Kuks, co zamknęło ten etap historii miejsca.

Co można zobaczyć w kaplicy i muzeum farmacji?

Sercem kompleksu jest kamienny kościół Najświętszej Trójcy z tajemniczą kryptą, będącą miejscem pochówku rodu Šporcków. Od 1946 roku budynek szpitala służy jako muzeum sztuki barokowej oraz historii czeskiej farmacji. Można w nim zwiedzić zachowaną barokową apotekę "U Granátového Jabłka" (Pod Granatem), uważaną za jedną z najstarszych apteczek w Europie, z oryginalnym barokowym wyposażeniem i kolekcją naczyń farmaceutycznych – niektóre z nich opatrzone są etykietami tak egzotycznych "leków" jak krew draka czy proszek z głowy powieszonego.

Co kryje las nieopodal Kuksu?

Kilka kilometrów od szpitala, w lesie zwanym Nowym Lasem, Braun wykuł prosto w piaskowcowych skałach kompleks barokowych posągów i reliefów znany jako Braunův Betlém (Betlejem Brauna). W 2001 roku obiekt uznano za narodowy pomnik kultury i wpisano na listę wstępną Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miejsce jest dostępne przez cały rok i odwiedzane przez dziesiątki tysięcy turystów rocznie, którzy docierają tam czerwonym lub żółtym szlakiem turystycznym.

Najczęstsze pytania

Kto założył Szpital w Kuksie? Hrabia Franciszek Antoni Šporck, który zbudował go w latach 1707–1715 obok źródeł mineralnych, licząc na stworzenie znanego uzdrowiska.

Kto wykonał posągi Cnót i Występków? Matyáš Bernard Braun, nadworny rzeźbiarz Šporcka, sprowadzony do Kuksu w 1712 roku. Główny cykl 24 posągów powstał głównie w latach 1718–1719.

Gdzie są oryginalne posągi Brauna? Ze względu na działanie pogody oryginały przeniesiono do szpitalnego lapidarium, a przed budynkiem stoją ich kopie.

Kto prowadził szpital i jak długo? Zakon bonifratrów opiekował się starymi żołnierzami i weteranami w latach 1743–1938, do czasu układu monachijskiego.

Co można zobaczyć w Kuksie dzisiaj? Muzeum sztuki barokowej i historii farmacji z zabytkową apteką, kościół Najświętszej Trójcy z kryptą rodu Šporcków oraz Betlejem Brauna – posągi wykute w skałach w pobliskim lesie, na wstępnej liście UNESCO.