Vlaagtmolen

Vlaagtmolen to murowany wiatrak typu grondzeiler stojący przy Oude Tieltstraat w Kruiskerke, wsi wchodzącej w skład gminy Ruiselede w prowincji Flandria Zachodnia. Znany też jako Branders Molen, zawdzięcza swoją drugą nazwę rodzinie ostatniego młynarza, który prowadził tu działalność aż do lat siedemdziesiątych XX wieku. Dziś to jeden z tych obiektów dziedzictwa przemysłowego, które opowiadają historię regionu lepiej niż niejeden podręcznik.

Jak długo działa młyn w tym miejscu?

Historia mielenia zboża w tym punkcie krajobrazu sięga znacznie dalej niż obecna, murowana budowla. Już w XIV wieku, a dokładniej przed rokiem 1368, stał tu drewniany młyn zbożowy. Nie był to zwykły młyn — pełnił funkcję młyna przymusowego (bana) należącego do posiadłości Vlaght, która pozostawała w rękach Zakonu Kawalerów Maltańskich. Oznaczało to, że okoliczni mieszkańcy byli zobowiązani mleć swoje zboże właśnie tutaj, co czyniło młyn ważnym elementem lokalnej gospodarki feudalnej przez wieki.

Skąd wzięła się dzisiejsza, murowana budowla?

Drewniana konstrukcja nie przetrwała do naszych czasów w oryginalnej formie. W 1867 roku dawny młyn rozebrano i w jego miejsce wzniesiono kamienny, a właściwie ceglany młyn typu grondzeiler — czyli wiatrak, którego dolna część, romb, osadzona jest bezpośrednio na ziemi, bez podmurówki w postaci wieży czy kopca. Charakterystyczna dla tej budowli jest konstrukcja z brązowej cegły, o stożkowatym kształcie kadłuba, z otworami zamkniętymi łukiem odcinkowym — detal, który do dziś można rozpoznać w zachowanej bryle.

Co przetrwało wojnę, a co zniknęło?

Losy młyna w XX wieku były burzliwe. W listopadzie 1940 roku sztormy poważnie uszkodziły skrzydła wiatraka, co ograniczyło jego dalsze użytkowanie. Gorzej potraktowała go okupacja niemiecka — w latach 1941–1944 wojska niemieckie zdemontowały wewnętrzne mechanizmy młyńskie i zaadaptowały budynek na punkt obserwacyjny. W 1944 roku w młynie krótko przetrzymywano nawet amerykańskich jeńców wojennych, co dodaje temu miejscu nieoczywistego, wojennego rozdziału historii.

Kto był ostatnim młynarzem?

Mimo zniszczeń wojennych młyn jeszcze przez pewien czas funkcjonował, a jego losy wiążą się z rodziną Branders — stąd druga nazwa obiektu. Ostatni młynarz, Alphonse De Brander, zmarł w 1974 roku, co zamyka okres, w którym Vlaagtmolen pełnił swoją pierwotną, gospodarczą funkcję.

Jak wygląda młyn dzisiaj?

Obecnie Vlaagtmolen zachował się jedynie jako „romb" — czyli sam kadłub budowli, pozbawiony czapy (ruchomej górnej części z mechanizmem obrotowym) oraz działającego wyposażenia młyńskiego. Mimo niekompletnego stanu obiekt jest uznawany za część dziedzictwa architektonicznego regionu, choć formalnie nie posiada statusu chronionego zabytku. Obecny właściciel, Martin De Poorter, prowadzi na własny koszt prace restauracyjne, dzięki którym budowla nie popada w dalszą ruinę.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Vlaagtmolen? Młyn stoi przy Oude Tieltstraat, w miejscowości Kruiskerke, około 1,6 kilometra na południowy zachód od kościoła w Ruiselede, w prowincji Flandria Zachodnia.

Czy młyn można zwiedzać od środka? Obiekt jest prywatną własnością w trakcie restauracji, pozbawioną historycznego wyposażenia — najlepiej podziwiać go z zewnątrz, w ramach spaceru po okolicy.

Dlaczego młyn nazywa się też Branders Molen? Ta nazwa pochodzi od rodziny ostatniego młynarza, Alphonse'a De Brandera, który prowadził tu działalność aż do swojej śmierci w 1974 roku.

Czy zachowały się oryginalne mechanizmy młyńskie? Nie — zostały zdemontowane przez wojska niemieckie w czasie drugiej wojny światowej, gdy budynek przekształcono w posterunek obserwacyjny.