Balsmolen

Balsmolen to zabytkowy wiatrak murowany w miejscowości Schuiferskapelle, wchodzącej w skład gminy Tielt w prowincji Flandria Zachodnia. Młyn znany jest też pod nazwami Kapellemolen oraz Waalbosmolen, a jego dzisiejsza nazwa pochodzi od rodziny Bals, z którą był związany w przeszłości.

Skąd wiadomo, że młyn stoi tu od wieków?

Pierwsze wzmianki o młynie w tym miejscu pochodzą z 1632 roku. Był to wówczas klasyczny drewniany młyn-kozioł (koźlak), dwukondygnacyjny, służący do mielenia zboża. Należał do panów z pobliskiego dworu Hulswalle, którzy w okresie ancien régime'u sprawowali nad nim zwierzchnictwo. W dokumencie z 1638 roku, dotyczącym majątku Hulswalle, wymienieni są Caspar Bybau i Joos van Coolen jako osoby zarządzające tzw. "wyntcoornemeulen" (wiatrakiem zbożowym), a Gillis de Hondt jako młynarz prowadzący bieżącą pracę młyna.

Jak zmieniał się wygląd młyna na przestrzeni XVIII wieku?

Mapa Ferrarisa, powstała w latach 1770–1778, przedstawia w tym miejscu koźlak, obok którego znajdowały się trzy równoległe budynki gospodarcze, usytuowane w kierunku północno-wschodnim. Nieco późniejsza mapa Schuiferskapelle z 1776 roku pokazuje już inny układ zabudowy: tylko dwa budynki ustawione pod kątem prostym względem siebie, z domem mieszkalnym w miejscu, w którym stoi on do dziś. Świadczy to o tym, że otoczenie młyna było w tym okresie przebudowywane i dostosowywane do potrzeb gospodarstwa młynarskiego.

Z końcem XVIII wieku przy młynie pracował jako pomocnik młynarza Jacobus Heyndrickx, znany również pod przydomkiem "Jaak de Bruggeling". Zapisał się on w lokalnej historii jako jeden z przywódców powstania chłopskiego w 1798 roku, znanego jako Boerenkrijg – zbrojnego zrywu przeciwko władzom francuskim na terenie dzisiejszej Belgii.

Kto kolejno władał młynem w XIX wieku?

W 1804 roku gospodarstwo wraz z wiatrakiem zostało sprzedane przez César i Josepha le Vaillant, ówczesnych właścicieli dawnego majątku Hulswalle, młynarzowi Pieterowi Detremerie. Sześć lat później, w 1810 roku, młyn zbożowy wraz z przynależącym do niego gospodarstwem młynarskim nabył Petrus Jacobus Van Gaever, młynarz pochodzący z Wingene, który osiedlił się w Schuiferskapelle na stałe. Po jego śmierci majątek przeszedł na własność dzieci po śmierci żony (po 1834 roku), a 18 maja 1842 roku, w wyniku podziału majątku, młyn otrzymał syn Ivo Van Gaever, również wykonujący zawód młynarza w Schuiferskapelle.

Jaki typ młyna reprezentuje Balsmolen dzisiaj?

Balsmolen to murowany wiatrak zbożowo-olejowy, choć obecnie pełni już wyłącznie funkcję młyna zbożowego. Konstrukcyjnie należy do typu tzw. "stenen grondzeiler" – murowanego młyna naziemnego, osadzonego na kopcu młyńskim (wale ziemnym podnoszącym konstrukcję ponad okoliczny teren, co poprawiało dostęp wiatru do skrzydeł). Nazwa "kadłub Kapellemolen, zwany też Balsmolen" wskazuje na wieloletnie powiązanie obiektu z rodziną Bals, od której wywodzi się obecnie używane określenie.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Balsmolen? W miejscowości Schuiferskapelle, będącej częścią gminy Tielt w prowincji Flandria Zachodnia, w Belgii.

Od kiedy istnieje młyn w tym miejscu? Najstarsze znane wzmianki o młynie na tej działce sięgają 1632 roku, choć na przestrzeni wieków jego konstrukcja i otoczenie ulegały zmianom.

Jaki to typ młyna? Murowany wiatrak naziemny (typu grondzeiler) na kopcu młyńskim, pierwotnie zbożowo-olejowy, dziś wykorzystywany wyłącznie do mielenia zboża.

Czy młyn ma związek z historycznymi wydarzeniami? Tak – pod koniec XVIII wieku pracował przy nim Jacobus Heyndrickx, jeden z przywódców powstania chłopskiego (Boerenkrijg) z 1798 roku.