Pomnik rewolucji aksamitnej przy Národní třídě

Pomnik rewolucji aksamitnej to niewielka, ale symboliczna pamiątka w samym centrum Pragi, upamiętniająca wydarzenia z 17 listopada 1989 roku, które zapoczątkowały upadek komunizmu w Czechosłowacji. Brązowa płaskorzeźba dłoni, znana pod nazwą „Ruce" (Dłonie), znajduje się na Národní třídě — ulicy, na której tego wieczoru doszło do brutalnej interwencji milicji wobec pokojowo demonstrujących studentów.

Co przedstawia pomnik?

Płaskorzeźba składa się z ośmiu ludzkich dłoni ułożonych w różnych gestach. Część z nich pokazuje znak zwycięstwa (tzw. „véčko"), inne układają się w pustą, otwartą dłoń — bezpośrednie nawiązanie do hasła „Máme holé ruce" („Mamy gołe ręce"), które skandowali studenci stojący naprzeciw uzbrojonych oddziałów milicji. Ten prosty, ale wymowny gest stał się jednym z symboli pokojowego charakteru protestu, który mimo użycia siły przez władze nie przerodził się w przemoc ze strony demonstrantów.

Kto stworzył pomnik i kiedy powstał?

Autorami płaskorzeźby są Otakar Příhoda i Miroslav Krátký. Pamiątkę umieszczono już w lutym 1990 roku, a więc zaledwie kilka miesięcy po wydarzeniach, które upamiętnia — w czasie, gdy rewolucja aksamitna wciąż była żywym doświadczeniem dla mieszkańców Pragi. Pierwotnie płaskorzeźbę zawieszono w przejściu bramnym Pałacu Kaňki, jednego z budynków przy Národní třídě.

Dlaczego pomnik zmienił lokalizację?

W listopadzie 2016 roku, z okazji kolejnej rocznicy wydarzeń, płaskorzeźbę przeniesiono z wnętrza przejścia bramnego na fasadę budynku. Dzięki temu stała się lepiej widoczna dla przechodniów i turystów, a jej odbiór stał się bardziej podobny do klasycznej tablicy pamiątkowej umieszczonej na elewacji, a nie ukrytej pamiątki w bramie.

Co wydarzyło się w tym miejscu w 1989 roku?

17 listopada 1989 roku na Národní třídě zgromadziły się tysiące studentów, którzy pierwotnie mieli uczcić rocznicę śmierci Jana Opletala, studenta zamordowanego przez nazistów w 1939 roku. Pokojowy pochód przerodził się w starcie z oddziałami milicji, które brutalnie spacyfikowały demonstrantów w wąskiej uliczce, nie pozostawiając im praktycznie drogi ucieczki. Informacje o użyciu siły wobec studentów rozeszły się błyskawicznie po całym kraju i stały się iskrą, która zapoczątkowała masowe protesty prowadzące w ciągu kilku tygodni do upadku rządów komunistycznych.

Czy pomnik był kiedyś celem prowokacji artystycznej?

Tak. W listopadzie 2009 roku, w 20. rocznicę wydarzeń, na płaskorzeźbie pojawiła się nieautoryzowana instalacja: dłonie wykonujące hitlerowski gest pozdrowienia z datą „17 listopada 1939" oraz uniesione środkowe palce z datą „17 listopada 2009". Autorem prowokacji był Roman Týc, członek grupy artystycznej Ztohoven, który przymocował elementy do pomnika za pomocą magnesów. Instalację usunięto już następnego dnia, ale wydarzenie wywołało szeroką dyskusję na temat sposobu, w jaki współczesna Praga pamięta o rewolucji aksamitnej.

Jak dziś wygląda to miejsce?

Národní třída w okolicach pomnika pozostaje jedną z głównych arterii handlowych centrum Pragi, prowadzącą w stronę Teatru Narodowego i Wełtawy. Co roku, 17 listopada, miejsce to staje się punktem zbiórki tysięcy mieszkańców i turystów, którzy przychodzą tu zapalić znicze i złożyć kwiaty, upamiętniając zarówno ofiary z 1939, jak i uczestników wydarzeń z 1989 roku.

Najczęstsze pytania

Co symbolizują dłonie na pomniku? Gesty dłoni nawiązują do hasła studentów „Mamy gołe ręce", którym podkreślali pokojowy charakter protestu wobec uzbrojonej milicji.

Kto zaprojektował płaskorzeźbę? Autorami są Otakar Příhoda i Miroslav Krátký, a pamiątkę odsłonięto w lutym 1990 roku.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Płaskorzeźba znajduje się na fasadzie budynku przy Národní třídě w centrum Pragi, w miejscu dawnego Pałacu Kaňki.

Dlaczego pomnik przeniesiono w 2016 roku? Płaskorzeźbę przesunięto z wnętrza przejścia bramnego na fasadę budynku, by uczynić ją bardziej widoczną dla przechodniów.

Jakie wydarzenie upamiętnia pomnik? Brutalną interwencję milicji wobec studenckiej demonstracji 17 listopada 1989 roku, która zapoczątkowała rewolucję aksamitną w Czechosłowacji.