Váňův kámen

Váňův kámen to niewielki pomnik w Kladnie, który łączy w sobie głaz sprzed połowy XIX wieku i brązową grupę rzeźbiarską dodaną sto lat później. Stoi w skromnym parku przed budynkiem gimnazjum przy dzisiejszym placu Edvarda Beneše i przypomina początki górnictwa węglowego na Kladnie oraz człowieka, który je zapoczątkował.

Kim był Jan Váňa?

Jan Váňa (1811–1864) uchodzi za najsłynniejszego górnika w historii Kladna. To on jako pierwszy wskazał na tym terenie pokłady węgla kamiennego, a następnie objął funkcję pierwszego dyrektora tutejszych kopalń. Później awansował jeszcze wyżej w hierarchii przemysłowej – został dyrektorem kopalń Praskiego Towarzystwa Żelaznego (Pražská železářská společnost), jednego z największych ówczesnych przedsiębiorstw hutniczych w Czechach. Jego kariera odzwierciedla drogę, jaką w XIX wieku przeszło samo Kladno – z rolniczej okolicy w ośrodek przemysłu węglowego i hutniczego.

Skąd wziął się kamień i dlaczego akurat ten?

Głaz, od którego pochodzi nazwa pomnika, pierwotnie ważył cztery tony i leżał przy drodze w okolicach Kročehlav, jednej z dzielnic dzisiejszego Kladna. Váňa miał wybrać go osobiście – ze względu na jego rozmiar – i polecić przewiezienie do pierwszego szybu górniczego, nazwanego Kateřina Josefa. Tam kamień stał się swoistym punktem odniesienia dla rodzącego się tu przemysłu wydobywczego.

Dlaczego uroczyste odsłonięcie wypadło akurat 24 kwietnia 1854?

Data nie była przypadkowa. Uroczyste ustawienie i poświęcenie kamienia w obecnej wówczas formie odbyło się 24 kwietnia 1854 roku – dokładnie w dniu ślubu cesarza Franciszka Józefa I z księżniczką Elżbietą Bawarską, znaną później jako Sisi. Po ceremonii pięciu najstarszych górników zasadziło wokół kamienia lipy, co miało symbolicznie połączyć wydarzenie dworskie z lokalną tradycją górniczą.

Jak kamień wędrował po mieście?

Wraz z rozbudową kladeńskich hut żelaza kamień musiał kilkakrotnie ustępować miejsca nowym inwestycjom. Przenoszono go między innymi na skrzyżowanie dróg prowadzących z Kladna w kierunku Dubí i Dříně, a później w pobliże dawnego budynku sądu powiatowego. Kolejne przeprowadzki nie obeszły się bez szkód – z biegiem lat z głazu odłamywały się kolejne fragmenty, przez co jego dzisiejszy kształt i rozmiar różnią się od stanu pierwotnego. Na obecne miejsce, w niewielkim parku przed gimnazjum przy placu Edvarda Beneše, kamień trafił dopiero w 1953 roku.

Co przedstawia brązowa rzeźba górników?

Przy okazji ostatniej przeprowadzki w 1953 roku kamień zyskał towarzystwo w postaci brązowej grupy rzeźbiarskiej zatytułowanej „Hornictví" (Górnictwo). Jej autorem jest akademicki rzeźbiarz Ladislav Novák z Motyčína. Kompozycja przedstawia dwóch górników – starszego i współczesnego – podających sobie dłonie, co ma symbolizować ciągłość zawodu górniczego na przestrzeni pokoleń. Starszy górnik został wymodelowany na podobieństwo ojca samego rzeźbiarza, który przez całe życie pracował w kopalni.

Najczęstsze pytania

Ile ważył pierwotnie Váňův kámen? Głaz w momencie wyboru i transportu ważył cztery tony; dziś jest mniejszy, ponieważ podczas kolejnych przeprowadzek odłamywały się z niego fragmenty.

Kiedy odbyło się uroczyste odsłonięcie kamienia? 24 kwietnia 1854 roku, w dniu ślubu cesarza Franciszka Józefa I z księżniczką Elżbietą Bawarską.

Kto stworzył brązową rzeźbę górników przy kamieniu? Akademicki rzeźbiarz Ladislav Novák z Motyčína, w 1953 roku, w ramach kompozycji „Hornictví".

Gdzie dziś można zobaczyć Váňův kámen? W niewielkim parku przed budynkiem gimnazjum przy placu Edvarda Beneše w Kladnie – na tym miejscu stoi od 1953 roku.

Dlaczego kamień nosi imię Jana Váňi? Ponieważ to on, jako pierwszy dyrektor kladeńskich kopalń, osobiście wybrał ten głaz i zainicjował jego ustawienie na pamiątkę odkrycia węgla na tym terenie.