Pomnik Lidice

Pomnik Lidice to kompleks pamięci położony tuż obok wsi Lidice w Czechach, kilkanaście kilometrów na zachód od Pragi. Miejsce upamiętnia jedną z najbardziej tragicznych zbrodni okupacji hitlerowskiej w Europie Środkowej – całkowite zniszczenie wsi wraz z jej mieszkańcami w czerwcu 1942 roku. Dziś to narodowy zabytek kultury Republiki Czeskiej, na który składają się zbiorowy grób ofiar, muzeum oraz przejmujący pomnik poświęcony zamordowanym dzieciom.

Co dokładnie wydarzyło się w Lidicach?

10 czerwca 1942 roku niemieckie siły okupacyjne otoczyły wieś Lidice i w ciągu kilku godzin zniszczyły ją doszczętnie. Był to akt odwetu za zamach na Reinharda Heydricha, zastępcę Protektora Rzeszy dla Czech i Moraw, przeprowadzony kilka tygodni wcześniej przez czechosłowackich spadochroniarzy w Pradze. Choć nie znaleziono żadnych dowodów na związek mieszkańców Lidic z zamachem, wieś wybrano na cel pokazowej zemsty.

Wszystkich dorosłych mężczyzn rozstrzelano na miejscu. Kobiety wywieziono do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, a większość dzieci trafiła do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem, gdzie zginęły w komorach gazowych – tylko nieliczne, wytypowane do „zniemczenia", przeżyły pod zmienioną tożsamością w niemieckich rodzinach. Budynki wysadzono w powietrze, a teren zrównano z ziemią, usuwając nawet cmentarz, tak by wieś zniknęła z map.

Jak wygląda pomnik dzieci lidickich?

Najbardziej rozpoznawalnym elementem miejsca pamięci jest rząd 82 brązowych figur dziecięcych – pomnik poświęcony dzieciom z Lidic zamordowanym w Chełmnie. Autorką rzeźb jest czeska artystka Marie Uchytilová, która pracowała nad projektem niemal dwadzieścia lat. Gipsowe modele ukończyła w 1989 roku, tuż przed śmiercią, a odlewy z brązu dokończył jej mąż, rzeźbiarz Jiří V. Hampl – ostatnie figury stanęły na swoim miejscu w 2000 roku. Dzieci przedstawiono w naturalnej wielkości, w codziennych pozach, co czyni pomnik jednym z najbardziej poruszających upamiętnień ofiar cywilnych II wojny światowej w Europie.

Co jeszcze można zobaczyć na terenie pamiątkowym?

Poza pomnikiem dzieci teren obejmuje muzeum z fotografiami, dokumentami i osobistymi przedmiotami ofiar, które przybliżają historię wsi przed zniszczeniem i przebieg samej zbrodni. Zachowały się także fundamenty dawnych domostw oraz miejsce zbiorowego grobu rozstrzelanych mężczyzn. Charakterystycznym elementem założenia jest też Ogród Różany – powstał z inicjatywy międzynarodowego ruchu solidarności „Lidice żyją", w którym po wojnie ludzie z całego świata sadzili róże na znak pamięci i sprzeciwu wobec zbrodni.

Najczęstsze pytania

Kiedy doszło do masakry w Lidicach? 10 czerwca 1942 roku, jako odwet niemieckich władz okupacyjnych za zamach na Reinharda Heydricha.

Kto jest autorką pomnika dzieci lidickich? Rzeźbiarka Marie Uchytilová. Pracowała nad brązowymi figurami blisko dwie dekady; po jej śmierci w 1989 roku dzieło dokończył mąż, Jiří V. Hampl.

Jak dojechać do Lidic z Pragi? Samochodem trasą w kierunku Slaný/Kladna, zjazd na Lidice – dojazd zajmuje około pół godziny. Komunikacją miejską można dojechać metrem linii B do stacji Zličín, a stamtąd autobusem linii 324 w kierunku przystanku „Lidice, Památník" – od przystanku do bramy pomnika jest zaledwie kilka minut spacerem. Warto sprawdzić aktualny rozkład jazdy przed wyjazdem.

Czy wstęp jest płatny i jakie są godziny otwarcia? Teren pamiątkowy i Ogród Różany są zwykle dostępne bezpłatnie, natomiast wstęp do muzeum i pomnika dzieci jest biletowany. Obiekt jest zamknięty w wybrane dni świąteczne (m.in. 24–26 i 31 grudnia oraz 1 stycznia) – aktualne godziny i ceny biletów warto zweryfikować na oficjalnej stronie pomnika przed wizytą.