Statue of Antonín Zápotocký in Zákolany

Socha Antonína Zápotockého w Zákolanach to brązowy pomnik komunistycznego polityka, ustawiony w niewielkim parku pośrodku wsi na Kladeńsku, w kraju środkowoczeskim. W systemie lokalizacja bywa przypisywana sąsiednim Kovárom, ale sam pomnik fizycznie stoi w Zákolanach – rodzinnej wsi Zápotockého, z którą był związany od urodzenia.

Dlaczego pomnik stanął akurat w Zákolanach?

Antonín Zápotocký urodził się w Zákolanach 19 grudnia 1884 roku. To właśnie tu, w miejscu jego narodzin, władze komunistyczne postanowiły upamiętnić go pomnikiem – w setną rocznicę urodzin, 19 grudnia 1984 roku, odsłonięto brązową statuę jego autorstwa dłuta Viktora Dobrovolnego (1909–1987). Wybór lokalizacji nie był przypadkowy: rocznicowe odsłonięcie w rodzinnej miejscowości miało podkreślać ciągłość między pochodzeniem polityka a jego późniejszą karierą państwową.

Kim był Antonín Zápotocký?

Zápotocký bywa określany jako „drugi robotniczy prezydent" Czechosłowacji – po Klemencie Gottwaldzie objął urząd prezydenta w 1953 roku i sprawował go do śmierci w 1957 roku. Wcześniej należał do ścisłego kierownictwa partii komunistycznej i był jedną z osób odpowiedzialnych za budowę systemu totalitarnego po przewrocie lutowym 1948 roku. Brał udział w organizowaniu pokazowych procesów politycznych tamtego okresu i współdecydował o wyrokach śmierci wydawanych na przeciwników reżimu. Ten fragment biografii sprawia, że pomnik do dziś budzi w Czechach skrajnie różne emocje.

Skąd wzięła się ta konkretna statua?

Zákolańska socha nie jest oryginałem, lecz kopią pomnika, który od 1971 roku stał w Kladnie, na wzgórzu Sítná – mieście silnie związanym z życiorysem Zápotockého, gdzie zaczynał działalność związkową i partyjną. Oryginalny posąg w Kladnie usunięto po Aksamitnej Rewolucji w listopadzie 1989 roku, wraz z falą demontażu pomników komunistycznych działaczy w całej Czechosłowacji. Kopia w rodzinnej wsi przetrwała jednak do dziś i pozostaje jednym z nielicznych zachowanych monumentalnych wizerunków tego polityka w przestrzeni publicznej.

Jak wygląda pomnik i jego otoczenie dzisiaj?

Statua stoi na środku trawnika w niewielkim parku wiejskim, bez żadnej tabliczki informacyjnej ani opisu wyjaśniającego, kim był przedstawiony mężczyzna. Dla przypadkowego przechodnia monumentalna, dobrze zachowana figura bez kontekstu historycznego wygląda jak milczący ślad minionej epoki – i dokładnie tak bywa odbierana przez mieszkańców wsi, dla których pomnik jest częścią krajobrazu, choć niekoniecznie przedmiotem dumy.

Czy warto tu zajrzeć?

To miejsce dla osób interesujących się historią XX-wiecznej Czechosłowacji i pomnikami epoki komunistycznej, a nie klasyczna atrakcja turystyczna z infrastrukturą czy oznakowaniem. Zákolany leżą blisko Kladna, więc odwiedziny łatwo połączyć ze zwiedzaniem innych miejsc na Kladeńsku. Sama socha to jednak punkt raczej dla zainteresowanych trudną historią regionu niż cel samodzielnej wycieczki.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi socha Antonína Zápotockého? W Zákolanach, niewielkiej wsi w powiecie kladeńskim, w kraju środkowoczeskim – w parku pośrodku wsi, na trawniku.

Kiedy odsłonięto pomnik? 19 grudnia 1984 roku, w setną rocznicę urodzin Antonína Zápotockého, który przyszedł na świat właśnie w Zákolanach.

Kto jest autorem rzeźby? Rzeźbiarz Viktor Dobrovolný (1909–1987).

Czy to oryginalny posąg? Nie – to kopia pomnika, który od 1971 roku stał w Kladnie na wzgórzu Sítná i został usunięty po Aksamitnej Rewolucji w 1989 roku.

Kim był Antonín Zápotocký? Komunistycznym politykiem, prezydentem Czechosłowacji w latach 1953–1957, nazywanym „drugim robotniczym prezydentem" po Klemencie Gottwaldzie. Współdecydował o represjach i wyrokach śmierci w procesach politycznych po 1948 roku.

Czy przy pomniku jest tabliczka z informacjami? Nie, statua nie ma żadnego opisu ani tabliczki wyjaśniającej historyczny kontekst postaci.