Valbonne

Valbonne to dawna kartuzja położona w gminie Saint-Paulet-de-Caisson, w departamencie Gard, w regionie Oksytania. Ukryty w zalesionej dolinie klasztor przez sześć stuleci był domem mnichów kartuskich, a jego historia obejmuje okresy rozkwitu, zniszczeń, odbudowy i w końcu zupełnej zmiany przeznaczenia. Dziś budynki dawnego opactwa wciąż stoją i można je zwiedzać, choć zakonnego życia już tu nie ma.

Skąd wzięła się nazwa Valbonne?

Zanim w dolinie osiedlili się kartuzi, przez kilka stuleci działał tu niewielki żeński klasztor benedyktyński pod wezwaniem Notre-Dame de Bondilhon. Pod koniec XII wieku zakonnice opuściły to miejsce, uznając okolicę za zbyt niebezpieczną. Gdy w dolinę przybyli mnisi kartuscy, zastali teren zaniedbany i podmokły. Latami pracy osuszyli grunt i uczynili go żyznym, dzięki czemu przyjęła się nazwa łacińska „vallis bona" — dobra dolina. To właśnie z tego określenia wywodzi się dzisiejsza nazwa Valbonne.

Kiedy i przez kogo założono klasztor?

Fundację kartuzji przypisuje się biskupowi Uzès, Guillaume'owi de Vénéjean, na początku XIII wieku. Klasztor stał się jednym z kolejnych domów zakonu kartuzów, wywodzącego się z Grande Chartreuse założonej przez świętego Brunona. Do doliny przybyła niewielka grupa mnichów, którzy musieli własnymi rękami zagospodarować teren, zanim mogli w pełni poświęcić się kontemplacyjnemu życiu zakonnemu.

Jak wyglądały dzieje kartuzji przez wieki?

Wojna stuletnia i grabieże

Odosobnienie, które dla kartuzów było warunkiem życia kontemplacyjnego, w czasach niepokojów stawało się poważnym zagrożeniem. W okresie wojny stuletniej na drogach Francji pojawiły się zbrojne bandy i rozbójnicy żerujący na słabo bronionych, oddalonych od miast posiadłościach. Klasztor w Valbonne, jako miejsce z natury pozbawione murów obronnych i garnizonu, wielokrotnie padał ofiarą takich najazdów.

Zniszczenie w czasie wojen religijnych i odbudowa

Najcięższy cios kartuzja otrzymała w 1585 roku, w trakcie francuskich wojen religijnych. Klasztor został splądrowany i podpalony, a wraz z zabudowaniami spłonęło również wielowiekowe archiwum. Odbudowę zainicjowała macierzysta Grande Chartreuse, wysyłając do Valbonne nowych zakonników. Prace budowlane ruszyły w 1593 roku, a cele klasztorne były gotowe do ponownego zamieszkania po mniej więcej dekadzie.

Co stało się z klasztorem po Rewolucji Francuskiej?

Rewolucja Francuska zakończyła pierwszy etap istnienia kartuzji jako wspólnoty zakonnej. 1 października 1790 roku ostatni ojciec kartuz opuścił Valbonne, a majątek przeszedł na własność państwa. Do zakonu klasztor powrócił dopiero w 1836 roku — 28 stycznia kartuzi odkupili go za sumę 65 300 franków i wznowili życie wspólnotowe.

Jak zakończyła się historia zakonna Valbonne?

Ostateczny koniec obecności kartuzów przyniosło prawo Combes z 1901 roku, które poddało wspólnoty zakonne kontroli państwa. Mnisi z Valbonne odmówili podporządkowania się nowym przepisom i musieli opuścić klasztor na wygnanie. Ostatni przeor, ojciec Gorce, wyjechał z Valbonne 30 września 1901 roku, kończąc niemal siedmiowiekową obecność zakonu kartuzów w tym miejscu.

Czym jest Valbonne dzisiaj?

Po opuszczeniu przez mnichów budynki zyskały zupełnie nowe przeznaczenie. W 1926 roku obiekt przejęła organizacja zajmująca się pomocą ofiarom chorób tropikalnych, a od 1929 roku dawna kartuzja przez wiele lat funkcjonowała jako ośrodek dla osób chorych na trąd, a później jako dom rehabilitacji i reintegracji. Ta sama organizacja pozostaje właścicielem terenu do dziś, dbając o zachowanie historycznych zabudowań.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Valbonne? W gminie Saint-Paulet-de-Caisson, w departamencie Gard, w regionie Oksytania, na południu Francji.

Czy Valbonne to to samo miejsce, co miejscowość Valbonne koło Nicei? Nie. To zupełnie inny, niepowiązany obiekt — nazwa jest tu wspólna przez przypadek, ponieważ oba miejsca wywodzą ją z tego samego łacińskiego określenia „dobra dolina".

Czy to ten sam klasztor, co opactwo Valbonne w Pyrénées-Orientales? Nie, to również odrębny obiekt, położony w innym departamencie i niezwiązany historycznie z kartuzją w Gard.

Czy w Valbonne wciąż mieszkają zakonnicy? Nie, życie zakonne zakończyło się ostatecznie w 1901 roku, a od lat dwudziestych XX wieku obiekt pełni funkcje społeczne i opiekuńcze.

Skąd pochodzi nazwa Valbonne? Od łacińskiego określenia „vallis bona" — dobra dolina, nadanego terenowi po tym, jak mnisi osuszyli i uczynili go żyznym.