Topmolen

Topmolen to zabytkowy młyn wodny w Balen, w belgijskiej prowincji Antwerpia, położony przy Topmolenstraat w pobliżu wsi Kerkhoven. Stoi na sztucznym cieku Zweilingsloop (zwanym też Maalbeek), dopływie rzeki Grote Nete, w otoczeniu obszaru przyrodniczego De Vennen.

Kto zbudował młyn i kiedy?

Młyn wzniósł Carolus Hubertus Vanderwegen, urodzony 9 listopada 1801 roku w Balen, z zawodu młynarz z miejscowości Bree. Grunt pod inwestycję kupił 14 października 1848 roku od Arnolda Hesemansa-Van Kerckhovena, rolnika z Balen. Pierwszy wniosek o pozwolenie na budowę młyna wodnego, złożony w 1848 roku, został odrzucony. Dopiero po ponownym staraniu Vanderwegen otrzymał zgodę prowincjonalnej rady Antwerpii 25 stycznia 1850 roku, pod warunkiem spełnienia szeregu wymogów.

Dlaczego ten młyn jest wyjątkowy?

Zweilingsloop to sztuczny, liczący 1200 metrów ciek wodny, dzięki któremu udało się uzyskać spadek wody wynoszący 3 metry. Taki spadek pozwolił na napędzanie młyna typu nasiębiernego (overshot) – jedynego tego rodzaju w całej prowincji Antwerpia. W tej konstrukcji woda kierowana jest na szczyt koła młyńskiego, które obraca się do przodu pod jej ciężarem. Koło wykonane jest z metalu, z drewnianymi obręczami i żelaznymi czerpakami. Vanderwegen wraz z synami wykopał dodatkowo liczący 900 metrów kanał przez teren Asheide, by osiągnąć wymagany trzymetrowy spadek.

Jaki był kontekst powstania młyna?

Budowa młyna wpisywała się w szerszy plan zagospodarowania terenów Schoorheide, obszaru położonego między Balen a Kerkhoven. Celem tych działań było zwiększenie znaczenia rolnictwa i uprawy zbóż na ziemiach, które wcześniej porastały wrzosowiska, janowiec, paprocie i sosny, przeplatane bagnami. Młyn miał służyć właśnie przemiałowi zboża dla okolicznych gospodarstw.

Co działo się z młynem po śmierci założyciela?

Po śmierci Carolusa Vanderwegena w 1879 roku młyn przejął jego syn, Petrus Vanderwegen. W 1925 roku posiadłość trafiła na licytację publiczną i nabył ją Edmond Hens, który wprowadził szereg ulepszeń technicznych – zainstalował oświetlenie elektryczne oraz nowy żelazny wał i koło napędowe. Za jego rządów młyn pracował codziennie, aż do 1958 roku.

Co stało się z młynem w kolejnych dekadach?

Od 1958 roku młyn przestał być eksploatowany na co dzień, a w 1971 roku został ostatecznie wyłączony z użytku z przyczyn ekonomicznych. Na początku lat 90. XX wieku przeprowadzono częściową renowację obiektu i przywrócono go do stanu używalności. W 1993 roku Topmolen uzyskał status chronionego zabytku, co potwierdziło jego wartość historyczną i techniczną dla regionu.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Topmolen? Młyn stoi przy Topmolenstraat w Balen, w prowincji Antwerpia, na terenie obszaru przyrodniczego De Vennen, niedaleko wsi Kerkhoven.

Jaki to typ młyna? Jest to młyn wodny typu nasiębiernego (overshot), w którym woda uderza w koło od góry – jedyny taki obiekt w prowincji Antwerpia.

Kiedy powstał młyn? Pozwolenie na budowę wydano 25 stycznia 1850 roku, a inwestorem był Carolus Hubertus Vanderwegen.

Czy młyn wciąż działa? Po zaprzestaniu regularnej pracy w 1958 roku i całkowitym zamknięciu w 1971 roku, młyn przeszedł częściową renowację na początku lat 90. i od 1993 roku jest chronionym zabytkiem.