Leyssensmolen, Lommel

Leyssensmolen to drewniany wiatrak typu kozłowego, który dziś stoi w Kattenbos, dzielnicy Lommel w belgijskiej prowincji Limburg. Choć wygląda jak stały element tego leśnego krajobrazu, jego historia to opowieść o wielokrotnych przeprowadzkach, sporze sąsiedzkim i uporze kilku pokoleń młynarzy.

Skąd wzięła się nazwa i skąd wziął się młyn?

Wiatrak zbudowano w 1797 roku w Olmen. Postawił go właściciel pobliskiego młyna wodnego Straalmolen — nie z potrzeby gospodarczej, lecz z czystej złośliwości. Gdy podczas okresu francuskiego zniesiono feudalne prawa i monopole młynarskie, w okolicy zaczęły powstawać tak zwane "wolne młyny", konkurujące z dotychczasowymi. Właściciel Straalmolen, chcąc utrzeć nosa nowej konkurencji, wybudował własny wiatrak jako demonstrację siły. Stąd przydomek, pod którym młyn bywa znany do dziś: Treitermolen, czyli "młyn na złość".

Od początku swojego istnienia budowla służyła jednemu celowi — mieleniu zboża. Straalmolen, a wraz z nim i nowy wiatrak, należał do rodziny Leyssen, od której pochodzi obecna nazwa obiektu.

Wędrówka przez Lommel

Historia przeprowadzek zaczyna się już w 1804 roku, gdy młyn sprzedano. W latach 1808-1809 rozebrano go i postawiono ponownie przy Frans van Hamstraat w Lommel — pierwsza z kilku relokacji, jakie czekały tę konstrukcję.

Nazwa Leyssensmolen na dobre przylgnęła do wiatraka w okresie 1860-1905, gdy prowadziła go rodzina Leyssen. Po 1905 roku młyn zmieniał właścicieli kilkukrotnie, aż w 1960 roku przejęła go gmina Lommel. To władze miejskie zdecydowały o kolejnym, tym razem ostatecznym jak dotąd, przeniesieniu — do Kattenbos, gdzie wiatrak uroczyście otwarto w 1964 roku. Warto jednak zaznaczyć, że w tamtym momencie młyn stanął tam bez wnętrza — bez mechanizmu mielącego, jako obiekt czysto dekoracyjny i historyczny.

Powrót do pracy i ostatnia przeprowadzka

Dopiero w 1988 roku bracia Caers z pobliskiego Retie przywrócili młynowi pełną sprawność techniczną, montując mechanizm mielący od nowa. Od tego momentu Leyssensmolen znów mógł funkcjonować jak prawdziwy wiatrak, a nie tylko jego atrapa.

Ostatni rozdział wędrówek tego obiektu rozegrał się w 2012 roku. Drzewa wokół młyna urosły na tyle, że zaczęły skutecznie blokować wiatr potrzebny do obracania skrzydeł. Rozwiązanie było praktyczne: wiatrak przesunięto o 400 metrów, na otwarte wzniesienie, gdzie wiatr ma swobodny dostęp do jego konstrukcji.

Najczęstsze pytania

Czy to oryginalny młyn z XVIII wieku? Tak, konstrukcja pochodzi z 1797 roku, choć była wielokrotnie rozbierana i składana na nowo w innych miejscach.

Dlaczego nazywa się też Treitermolen? Bo powstał jako złośliwa odpowiedź właściciela Straalmolen na pojawienie się konkurencyjnych, "wolnych" młynów po zniesieniu dawnych przywilejów młynarskich.

Czy młyn nadal mieli zboże? Tak, mechanizm przywrócono do działania w 1988 roku dzięki pracy braci Caers z Retie.

Gdzie dokładnie stoi dzisiaj? W Kattenbos pod Lommel, na otwartym wzniesieniu, na które przeniesiono go w 2012 roku ze względu na drzewa zasłaniające wiatr.