Stermolen

Stermolen to zabytkowy wiatrak typu koźlak (drewniany, z częściowo otwartą podstawą) stojący we wsi Eksel, w gminie Hechtel-Eksel w belgijskiej prowincji Limburgia. Choć konstrukcja pochodzi z początku XVIII wieku, historia młynarstwa w tym miejscu sięga znacznie dalej wstecz.

Skąd wziął się młyn w Eksel?

Pozwolenie na budowę wiatraka na terenie osady Hoenrik wydał w 1659 roku książę-biskup Gerard van Groesbeek, a otrzymał je niejaki Jan Thonis. Ten pierwotny młyn działał przez ponad dwa stulecia, aż spłonął doszczętnie 20 marca 1886 roku — jego ówczesnym właścicielem był B. Zels z Eksel. Spalonego wiatraka nigdy nie odbudowano na miejscu, a mieszkańcy pozostali bez własnego młyna przez kilkanaście lat.

Jak trafił tu obecny wiatrak?

Rozwiązanie problemu przyszło z zupełnie innej części Belgii. W 1901 roku do Eksel sprowadzono gotowy, wcześniej istniejący koźlak — zakupiony w regionie Hainaut (Hennegowia), niedaleko granicy francuskiej. Transportu koleją i ponownego montażu w Eksel podjął się Eugeen Bleukx-Driesen, młynarz z pobliskiego Wijchmaal. Tak postawiona konstrukcja, mimo że fizycznie przeniesiona, zachowała swój wcześniejszy, XVIII-wieczny rodowód — dlatego dzisiejszy młyn określa się jako wczesnoosiemnastowieczny młyn zbożowy.

Skąd nazwa Stermolen?

Nazwa nawiązuje do malowanej róży kompasowej (gwiazdy wiatrów) umieszczonej na bocznej ścianie obudowy młyna. Ten gwiaździsty motyw pojawił się jeszcze przed I wojną światową, jednak sama nazwa „Stermolen" upowszechniła się dopiero od lat 60. XX wieku — wcześniej młyn funkcjonował w okolicznej mowie pod innymi, mniej trwałymi określeniami.

Kto pracował przy młynie?

Ostatnim zawodowym młynarzem, który obsługiwał Stermolen, był Mathieu Helsen — pracował tu w latach 1948–1970. Jego odejście oznaczało koniec produkcyjnej, codziennej pracy młyna jako miejsca przemiału zboża na potrzeby okolicznych gospodarstw.

Co działo się z młynem później?

W 1977 roku Stermolen przeszedł na własność gminy, co otworzyło drogę do jego zachowania jako obiektu dziedzictwa, a nie czynnego zakładu produkcyjnego. Od tego czasu młynem opiekują się kolejne pokolenia pasjonatów-wolontariuszy, którzy dbają o utrzymanie go w stanie zdatnym do obracania skrzydłami.

Czy młyn nadal się kręci?

Tak — mimo statusu zabytku i muzealnego charakteru, Stermolen pozostaje obiektem żywym. Ochotnicy-młynarze regularnie uruchamiają mechanizm, dzięki czemu odwiedzający mogą zobaczyć wiatrak w ruchu, a nie tylko jako nieruchomą dekorację krajobrazu.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Oprócz samej bryły młyna na terenie znajduje się również młynarski domek (Molenhuisje), związany historycznie z obsługą i mieszkaniem młynarza. Całość tworzy niewielki, ale zwarty zespół dziedzictwa wiejskiego, typowy dla regionu Kempen (Kempenii), w którym leży Eksel.

Najczęstsze pytania

Czy Stermolen jest oryginalnym młynem z Eksel? Nie do końca — obecna konstrukcja została sprowadzona z regionu Hainaut w 1901 roku, po tym jak wcześniejszy, miejscowy wiatrak spłonął w 1886 roku.

Jak stary jest sam wiatrak? Konstrukcja pochodzi z początku XVIII wieku, choć w Eksel stoi „dopiero" od 1901 roku.

Czy można zobaczyć młyn w ruchu? Tak, wolontariusze-młynarze uruchamiają skrzydła młyna, umożliwiając zwiedzającym obserwację działającego mechanizmu.

Skąd pochodzi nazwa Stermolen? Od namalowanej róży kompasowej (gwiazdy) na bocznej ścianie obudowy młyna — nazwa upowszechniła się od lat 60. XX wieku.