Kleine Molen

Kleine Molen to zabytkowy młyn wodny nad rzeką Dommel, położony w miejscowości Overpelt, w gminie Pelt w belgijskiej prowincji Limburgia. Młyn stoi przy Klein Molenstraat, w niewielkiej osadzie Hoksent, i przez wieki pełnił funkcję młyna zbożowego, a przez pewien czas także folusza służącego do obróbki sukna.

Skąd pochodzi nazwa i kiedy powstał młyn?

Historia Kleine Molen sięga średniowiecza. Młyn po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych w 1218 roku, kiedy opat klasztoru w Sint-Truiden wyraził zgodę panu na Eksel na wybudowanie młyna w tym miejscu. Był to tzw. młyn grafski (banmolen) — obiekt, do którego okoliczni mieszkańcy byli zobowiązani przynosić zboże do zmielenia na mocy feudalnego przywileju władcy.

Jak zmieniali się właściciele młyna?

W 1259 roku hrabia Arnold IV z Loon sprzedał młyn — razem z sąsiednimi młynami Wedelse Molen oraz Bemvoortse Molen — opactwu Floreffe. Przez kolejne stulecia młyn pozostawał więc w rękach kościelnych, co było typowe dla wielu obiektów przemysłowych tamtej epoki, gdy klasztory kontrolowały prawa wodne i młynarskie w regionie.

Czy młyn pełnił także inne funkcje niż mielenie zboża?

Tak. Jeszcze przed 1527 rokiem rozbudowano młyn o funkcję folusza, czyli urządzenia służącego do spilśniania i obróbki tkanin wełnianych. Ta dodatkowa funkcja nie przetrwała jednak długo — folusz zniknął z młyna około 1550 roku. Od tego czasu Kleine Molen działał już wyłącznie jako młyn zbożowy, mielący ziarno dla okolicznych rolników i mieszkańców.

Co stało się z młynem w okresie francuskim?

Wraz z nadejściem czasów francuskich majątki klasztorne na terenie dzisiejszej Belgii zostały skonfiskowane przez państwo. Dotyczyło to również Kleine Molen, który — jako dawna własność opactwa Floreffe — trafił pod zarząd francuskiej administracji, a następnie został sprzedany w ręce prywatne.

Kto kupił młyn w XIX wieku?

W 1844 roku młyn nabył Jan Valentijns — burmistrz Overpelt i zamożny właściciel ziemski w regionie. Przejęcie młyna przez lokalnego notabla wpisywało się w ówczesny trend, w którym infrastruktura dawniej należąca do instytucji kościelnych trafiała w ręce świeckich elit gospodarczych i administracyjnych.

Jak długo młyn był czynny i co się z nim dzieje dzisiaj?

Kleine Molen przetrwał do XX wieku jako czynny zakład. W 1949 roku przeprowadzono jego gruntowną restaurację, dzięki której młyn mógł kontynuować pracę. Zboże mielono tu aż do 1978 roku — to wtedy zakończyła się jego wielowiekowa historia jako obiektu przemysłowego.

Obecnie budynek dawnego młyna nie stoi pusty. Został zaadaptowany na przestrzeń wystawienniczą i funkcjonuje jako galeria sztuki pod nazwą Daelhoxent. Dzięki temu historyczna konstrukcja nad Dommel nadal żyje, choć w zupełnie innej roli niż pierwotnie.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Kleine Molen? Młyn leży nad rzeką Dommel w gminie Pelt, w miejscowości Overpelt, przy Klein Molenstraat w osadzie Hoksent, w belgijskiej prowincji Limburgia.

Jak stary jest ten młyn? Pierwsza wzmianka o młynie pochodzi z 1218 roku, co czyni go obiektem o ponad 800-letniej udokumentowanej historii.

Czy młyn wciąż miele zboże? Nie. Produkcję zakończono w 1978 roku, a budynek przekształcono w galerię sztuki działającą pod nazwą Daelhoxent.

Czym różni się młyn zbożowy od folusza? Młyn zbożowy służy do mielenia ziarna na mąkę, natomiast folusz to urządzenie wykorzystujące energię wodną do spilśniania i zagęszczania tkanin wełnianych — Kleine Molen pełnił obie te funkcje w różnych okresach swojej historii, choć folusz zniknął już w połowie XVI wieku.