T-S 19 Turov casemate

T-S 19 Turov to zachowany pěchotní srub (żelbetowy bunkier piechoty) w Hronovie na Kladsku, tuż przy granicy z Polską, w malowniczym otoczeniu Gór Stołowych po czeskiej stronie (Chráněná krajinná oblast Broumovsko). To jeden z nielicznych obiektów czechosłowackich fortyfikacji granicznych z lat 30. XX wieku, który można dziś zwiedzić od środka, a nie tylko obejrzeć z zewnątrz.

Co to za obiekt?

Srub powstał w błyskawicznym tempie – jego betonową konstrukcję wzniesiono w zaledwie kilku dniach maja 1938 roku, gdy Czechosłowacja gorączkowo rozbudowywała system umocnień na wypadek konfliktu z Niemcami. Obiekt zaliczono do II klasy odporności, a jego załoga liczyła docelowo 29 żołnierzy. Razem z sąsiednim srubem T-S 20 „Na pláni” tworzył zamknięcie ogniowe odcinka Chlívce, chroniącego dolinę prowadzącą w głąb kraju. Budowę prowadziła praska firma inżyniera Josefa Filipa w ramach podsekcji 1./V. Zbečník, wchodzącej w skład większego odcinka náchodskiego.

Co zobaczysz w środku?

Od 2009 roku bunkier jest otwarty dla zwiedzających, a opiekujący się nim Klub Historii Wojskowości T-S 19 Turov od lat tworzy tu żywe muzeum. Wewnątrz można zobaczyć zarówno kondygnację bojową, jak i zaplecze socjalno-techniczne, zachowane fragmenty pierwotnej instalacji elektrycznej, makiety broni oraz repliki karabinów maszynowych, którymi obsadzano stanowiska ogniowe. Ekspozycję uzupełniają archiwalne fotografie z okresu budowy i mobilizacji oraz plastyczny plan okolicy, pokazujący, jak srub wpisywał się w system obrony całego odcinka granicy.

Jak dotrzeć do T-S 19 Turov?

Obiekt leży w okolicach Rokytníka, części miasta Hronov, w powiecie Náchod, po czeskiej stronie pogranicza. To dogodny punkt dla osób zwiedzających Kladsko i Broumovsko – region znany z piaskowcowych skalnych miast, klasztorów i historii pogranicza polsko-czeskiego. Najwygodniej dojechać samochodem lub rowerem, korzystając z lokalnych dróg łączących Hronov z okolicznymi wsiami; w sezonie warto wcześniej sprawdzić aktualne godziny otwarcia, ponieważ obiekt prowadzony jest społecznie przez pasjonatów historii.

Kiedy przyjechać?

Bunkry tego typu najlepiej zwiedzać w sezonie letnim, gdy stowarzyszenia rekonstrukcyjne organizują dni otwarte i pokazy historyczne, a wnętrza są dostępne bez konieczności wcześniejszej rezerwacji grupowej. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem innych obiektów linii fortyfikacyjnej w okolicy Náchodu i Broumova, tworząc jednodniową trasę śladami czechosłowackich umocnień granicznych z lat 1935–1938.

Najczęstsze pytania

Czym jest T-S 19 Turov? To betonowy srub piechoty, część czechosłowackich fortyfikacji granicznych zbudowanych w 1938 roku, dziś udostępniony zwiedzającym jako obiekt muzealny.

Ile osób stacjonowało w bunkrze? Załoga obiektu liczyła docelowo 29 żołnierzy, którzy obsługiwali stanowiska bojowe i zaplecze techniczne.

Czy można zwiedzać wnętrze bunkra? Tak, od 2009 roku obiekt jest otwarty dla zwiedzających dzięki staraniom lokalnego klubu historycznego, który prowadzi tu żywą ekspozycję militarną.

Z czym warto połączyć wizytę? Z innymi obiektami fortyfikacyjnymi w okolicy Náchodu i Broumova oraz zwiedzaniem Gór Stołowych i skalnych miast Kladska.